Chớm đông.

Heo heo lạnh, vừa đủ hồng má con gái.

Đã qua mùa sinh sôi, cây cối thu hình gọn ghẽ, khu vườn bớt đi vẻ náo nhiệt, sầm uất nhưng thanh tao như những nét phác thảo và gợi mở nhiều suy tưởng. Gợi nhiều suy tưởng, vì ngắm nhìn nó, nhớ tới lời chị Hoài kể về một vườn hoa cổ xúc động trước vũ điệu của đạo sĩ Ấn Độ mà ra hoa sớm hơn thường lệ, Phượng đã nhận ra sự kỳ lạ của cây cối trong khu vườn này. Là bởi vì cây trong vườn vẫn chưa thể quên. Vì cây đã từng tỏa bóng chở che, từng chứng kiến nhiều sự kiện, nhiều kỷ niệm thiết tha của mỗi con người trong gia đình. Dưới bóng cây táo kia là chiếc ghế đá, nơi ông bà Bằng đã bao lần ngồi trò chuyện. Vườn cây, môi trường sống quen thuộc của Đông. Đây cũng là nơi diễn ra cuộc chia tay của anh Tường và chị Hoài, và cây sẽ còn nhớ mãi bàn tay chăm sóc, vuốt ve âu yếm của chị Hoài với bao hoài niệm bâng khuâng trong lần chị lên thăm vừa rồi. Cây đâu đã có thể quên, dưới bóng cây khu vườn này, những lần Luận tâm tình cùng Phượng! Cây đâu có là kẻ vô tình, cây là chứng nhân, cây rung động với những tấm lòng chân thật. Cây bên người, cây là vật phân thân của con người. Và lạ lùng chưa, là sự thật mà phảng phất như có sự linh diệu thường thấy trong các câu chuyện cổ, táo trong vườn năm nay đúng như dự đoán của chị Hoài, ra hoa sớm hơn thường lệ rất nhiều. Từ độ thu sang, hoa táo đã bung nở, trắng ngà cả một góc vườn. Những đêm thu đã xa, trong vườn khuya thanh vắng, ngồi tình tự với Vân dưới gốc táo này, khi đứng dậy, Cần vẫn hay đưa tay vuốt nhẹ tóc người yêu và thầm thì: Hoa táo rụng đầy tóc em. Chúng trang điểm cho em, mặc dầu em không cần trang điểm.

Vân không cần trang điểm. Vì chính Vân xinh tươi, vì đoạn đời vừa qua của Vân ngời ngời vẻ đẹp của tình yêu sắt son, quả cảm. Cây táo chứng nhận điều đó. Nó đã nghe thấy họ tỏ tình với nhau khi cả hai vừa học xong lớp 10. Nó nghe thấy lời hẹn hò của họ khi họ chia tay nhau.

Chia tay nhau, Cần đi học ở Liên Xô. Vân thi vào Đại học Sư phạm. Thầy mẹ Vân quyết định gả chồng cho cô để tìm nơi cậy nhờ. Chú rể được lựa chọn là một ông cán bộ góa vợ, bốn chục tuổi, có nhà riêng, có thế lực. Quan trọng là có thế lực để có thể đưa một gia đình trung lưu ngoi lên đỉnh sang giàu. Một năm liền vật vã, giằng co. Ông bố quyết định công bố tối hậu thư: Một là, nghe lời cha mẹ thì trong ấm ngoài êm, có nhà cửa gia đình và được tiếp tục thi vào đại học. Hai là, cưỡng lại thì không còn nơi cấp dưỡng, cậy nhờ.

Bảo vệ tình yêu tự do và đích thực đến cùng, Vân chọn con đường khốn khó. Vân cậy cục xin vào làm thợ ở xí nghiệp Nhuộm – Giặt – Là. Xí nghiệp Nhuộm – Giặt – Là! Cái tên lòng thòng, nghe đã thấy tính chất xuềnh xoàng thủ công của nó. Hơn một trăm công nhân thuần là các bà có con mọn. Một dãy chảo cỡ đại, mấy căn nhà xưởng lênh khênh, chống chếnh bốn bề như những cái lều tạm. Ba, bốn dẫy sào phơi. Cái sân lổn nhổn than xỉ. Nhưng xuềnh xoàng vậy mà nó lo toan việc giặt giũ, làm đẹp cho dân toàn thành phố, trang phục áo quần cho các ngoại giao đoàn, đồng phục của các cuộc duyệt binh, từ cái mũ của ông đại tướng tới cái áo đáp vai của anh binh nhì. Nó là bà nội trợ của nhiều gia đình, là người con dâu của trăm họ gần xa. Vân nhớ, một lần giặt áo cho một ông khách, thấy túi áo cồm cộm, giở ra, hóa ra là thư của con gái ông. Tò mò một tí, đọc thử mấy dòng đã thấy giật mình.

Ba ơi, ba mua cho con cái đồng hồ Longines nhé. Cái cũ có hai kim phải lên dây, con không thích. Ba ạ, hè năm nay, ba, con và mẹ đi Sầm Sơn hay Nha Trang nghỉ, hả ba? Con thích đi Vũng Tàu kia, bạ ạ!

Có những kẻ sung sướng như thế. Lại có những người con gái vất vả cực nhọc như Vân. Cả một ngày dài ngập chìm trong hơi nước, ngột ngạt trong mùi thuốc nhuộm, bỏng rát vì hơi than lửa. Lương bậc một, năm mươi đồng, ăn chắt hà tiện một tháng không đủ. Quần áo may theo phiếu cung cấp một năm được năm mét, con gái đang thì mà không dám nghĩ tới téc, tới xoa, tới mốt nọ, kiểu kia.

Sống và làm việc như thế, từ lúc mười chín tuổi, nay đã hăm ba, bốn năm trời đằng đẵng Vân gan góc bảo vệ tình yêu chân chính của mình.

Dắt chiếc xe cuốc qua cổng, Cần dựa nó vào gốc táo, đứng chờ người yêu. Dưới gốc cây này, hai người đã hứa hẹn và bây giờ, sau năm năm trời xa cách, họ mới lại gặp nhau.

Thật tình là Cần đã vượt lên trước thời gian, đúng hơn là gạt bỏ cái thời gian bỗng dưng dôi ra để trở về đúng thời hạn đã hẹn hò khi chia tay. Năm năm nữa chúng mình sẽ cưới nhau. Năm năm học qua, vì đỗ xuất sắc, Cần được ở lại học tiếp ba năm nữa để có học vị phó tiến sĩ. Ba năm nữa, vẫn còn trẻ. Nhưng Cần nghĩ, như thế là phụ lòng Vân, là xử sự một cách ích kỷ.

Còn bây giờ, Cần đã trở về dưới gốc táo này đúng như lời hò hẹn với Vân năm năm trước. Tình yêu cao quý của Vân không cho phép anh lỗi hẹn. Kể cả việc hằng tuần, đúng chiều thứ Bảy, đạp xe từ Công trường Thủy điện Sông Đà hơn trăm cây số về đây, đứng ở dưới gốc táo này, đúng lúc đồng hồ chỉ tám giờ ba mươi phút.

Tám giờ ba mươi phút, trăng vừa hé một mảnh liềm vàng gác mái hiên gợi nhớ một tứ thơ cổ điển, giãi bóng lỗ đỗ trên mặt vườn. Tám giờ ba mươi phút, tiếng cánh cổng mở như trong mơ và bóng Vân bước vào khu vườn nhẹ tênh như không thật giữa không gian, thời gian ảo mờ. Rõ ràng họ ở bên nhau, rõ ràng gương mặt Vân đây mà sao vẫn có cảm giác như đang trong giấc chiêm bao.

Gương mặt Vân thon thả, mịn màng. Cặp lông mày uốn mềm một nét thanh tú. Đôi mắt Vân vời vợi, thoáng chút ngỡ ngàng, in dấu thời nữ sinh hồn nhiên, trinh trắng. Chiếc áo vét khuôn bó một vóc hình cân đối, rắn rỏi, can đảm và tươi mát, vẹn nguyên như tình yêu đầu đời.

– Anh đạp xe về với em từ ba giờ chiều, lúc tan ca. Đạp theo tốc độ xe đua. Bốn mươi lăm cây số giờ. Và như thế, nhờ có em, chỉ ít lâu nữa, anh chàng kỹ sư điện khí hóa của em sẽ thành tuyển thủ xe đạp đua đấy, Vân à.

– Anh thành tuyển thủ xe đạp em càng thích. Nhưng em sợ anh mệt. Vì chiều mai anh lại phải có mặt ở trên công trường rồi!

– Đúng thế! Chiều mai, bọn anh sửa soạn bước vào đợt công tác mới vô cùng hệ trọng: ngăn lấp sông Đà! Vân ơi, bao giờ em lên đó xem, em sẽ thấy một cảnh tượng hết sức hùng vĩ. Một hồ nước mênh mông. Một con đập khổng lồ. Một nhà máy hiện đại!

– Còn nếu anh đến xí nghiệp em, anh sẽ thấy một cảnh tượng hết sức nhỏ bé, tầm thường, xoàng xĩnh.

– Không, nhỏ bé, tầm thường, xoàng xĩnh chỉ là bề ngoài thôi. Còn thực sự nó cũng hết sức lớn lao, vĩ đại. Vì ở bên trong nó có những người thợ như em.

Vân cười. Thích thế, cách nói của Cần. Tất cả những gì Cần yêu quý đều được phóng đại lên với những kích thước bất ngờ, thú vị. Thích thế, những buổi trò chuyện của hai người dường như bao giờ chúng cũng được bắt đầu từ cảm hứng trước khung cảnh rộng lớn của cuộc sống, từ công việc của mỗi người rồi thu hẹp dần, cuối cùng quy tụ vào một tâm điểm duy nhất là cuộc tình của hai người.

Vân kể cho anh nghe cuộc sống và công việc của cô. Cô nói sắp có duyệt binh lớn nhân ngày Quốc khánh nên bọn cô bận lắm. Năm ngoái xảy ra một chuyện đến giờ cô còn nhớ. Cái mũ ông Đại tướng đội để duyệt binh là do bọn cô giặt, là đó. Mười giờ tối, mũ ông giặt xong cả xí nghiệp mới phát hoảng, thì ra, do thợ may độn miếng vải màu làm lót nên khi giặt, vải màu thôi ra, làm lem nhem hết cả mầu trắng của cái mũ. Năm giờ sáng hôm sau đã phải có mũ cho Đại tướng đội duyệt binh rồi. Thế là thợ may cấp tốc may cái mũ khác. Ba giờ rưỡi xong. Đến phần giặt là của cô. Cô lo quá. Đại tướng nhất định phải có mũ đội để duyệt binh chứ. Cả nước nhìn Đại tướng trên màn hình, hàng trăm phóng viên thế giới chĩa ống kính vào Đại tướng, vào cái mũ của cô. May mà mọi việc trôi chảy và cái mũ Đại tướng đội hôm ấy đẹp ghê cơ.

Còn một chuyện vừa xảy ra tuần trước, bọn cô nhuộm một cái áo cho bà phu nhân một vị bộ trưởng.

– Thế nào mà cửa hàng khi trả hàng lại phát sinh nhầm lẫn. Thế là bà ấy đến làm om sòm cả lên: Lấy cái áo của tôi để đặt lên bàn thờ ông bà ông vải các cô à!… Thế là chúng em đành phải góp tiền mua chiếc áo khác rồi nhuộm đền cho bà ấy. Anh à, nghề chúng em có trách nhiệm làm đẹp cho mọi người. Còn em, quần áo bây giờ vẫn còn ám mùi thuốc nhuộm đấy, anh có thấy không?

– Không, anh chỉ thấy mùi thơm thôi.

– Táo chín tỏa mùi thơm đấy, anh à.

– Thơm từ mái tóc em nữa, Vân à. Công việc của em lầm lụi, vất vả quá. Nghĩ đến em, anh thấy mình như kẻ mắc lỗi.

– Anh đừng nghĩ thế! Công việc của em cũng bình thường thôi. Nhưng em muốn hỏi anh câu này, anh phải nói thật nhé! Anh có ân hận khi yêu em không? Em không nghề nghiệp, em nghèo túng, em xấu xí…

Không đáp, Cần siết mạnh vai người yêu. Anh hiểu cô, cô cũng như anh. Họ, một thế hệ thanh niên mới mẻ, đến với nhau bằng một tình yêu hoàn toàn trong sáng. Một tình yêu bắt nguồn cả hai phía, vì người này khi yêu đã nhận được sự đáp trả của người kia; một tình yêu trong đó hai người cùng thu hút nhau và hoàn toàn bình đẳng. Một tình yêu bền bỉ và đắm đuối đến mức nếu không lấy được nhau thì đó sẽ là điều đau khổ lớn nhất trong đời họ; một tình yêu mà vì nó cả hai đều phải liều mình, dấn thân vào hiểm nguy mà không e ngại, nề hà. Một tình yêu xuất hiện với tư cách là sự say mê thuần túy hướng về cái đẹp, cái thiện, cái đúng, khiến cho toàn bộ việc xử sự với nhau chỉ dựa trên cơ sở đó, một tình yêu xa lạ với sự vụ lợi. Một tình yêu không chia sẻ như bản chất của nó. Một tình yêu duy nhất và tin cậy hoàn toàn đến độ có thể dâng hiến sự trinh bạch cho người yêu mà chẳng ngại ngần, vì không sợ một hậu quả xấu xa, nặng nề nào.

Mảnh trăng đã lên cao, khuất sau mái nhà. Xung quanh lặng tờ, một lần nữa, Cần kéo sát người yêu vào mình. Lâng lâng vì sự tráng lệ, huyền ảo của mối tình đầu gian nan nhiều thử thách, Cần cúi xuống, đắm say và mơ màng.

– Vân, Vân à, cho anh cưới em nhé!

Khe khẽ đáp một tiếng vâng dịu ngọt và bồi hồi, Vân choàng hai tay lên cổ người yêu. Cô nhận ra ngực Cần vừa áp vào cô đang rộn ràng tiếng đập dồn dập của con tim, anh cũng như cô, cùng đang trong thời điểm tột cùng của hạnh phúc. Làm sao mà không cùng sống trong những phút giây thăng hoa tới đỉnh điểm của hạnh phúc cho được! Vì quả thật, từ lâu lắm rồi cả hai đều đã chờ đợi cái ngày trọng đại và tươi đẹp nhất ấy. Vì đã năm năm trời họ nhẫn nại, kiên gan chống chọi lại những nghiệt ngã, bạo tàn và chủ động vượt qua thời gian để gìn giữ trọn vẹn tình yêu thiêng liêng của mình.

Hai người ngồi với nhau ở dưới vòm cây táo đang đơm quả rất lâu, sung sướng, mãn nguyện về nhau, cho tới lúc có một tiếng động thật nhỏ và êm, lướt qua bên mình.

Vân quay lại, thốt kêu nho nhỏ:

– Con mèo, anh!

Một con mèo đen từ hàng tường vi giáp nhà ông thợ mộc nhảy xuống, chạy qua sân, tới rìa căn nhà thì dừng lại. Nó cúi xuống, nhả cái gì cặp ở trong miệng ra, quay lại, ngoău một tiếng dữ tợn.

– Nó cắp con nó, anh ơi! – Vân chạy lại, reo.

Vừa lúc Phượng mở căn buồng, ngó ra, chúm môi, âu yếm gọi miu miu…, rồi chợt ngẩng lên, Phượng reo:

– Kìa cô Vân, chú Cần! Nga ơi, cô Vân, chú Cần!

Nghe tiếng Phượng gọi, con mèo đen liền tha con qua cánh cửa sổ mở, tót vào buồng. Đó là con mèo đen quen thuộc đã ở hẳn với Phượng từ ngày Lý đi. Mấy hôm nay, nó đi đẻ ở đâu, giờ mới đem con về.