Cô bé thức. Giấc ngủ, cái gạch nối giữa cơn mệt nhọc đường trường với nhu cầu nghỉ ngơi thông lệ kéo một mạch dài suốt từ chiều qua tới sáng nay. Cô bé thức dậy vì sự yên tĩnh quá mức của khung cảnh sống, chứ không phải vì tiếng nhạc phát ra từ một đĩa vi-ô-lông êm ả, sâu lắng, ngọt ngào mà sáng nào ba cũng đặt vào máy quay đĩa để đánh thức con gái. Cũng không phải tiếng chim sẻ ríu ran trên mái ngói ngoài vườn một điệu thức tươi sáng, rộn ràng.

Ở đây không có chim. Ở đây nghèo nàn cả âm thanh. Đôi tai thẩm âm của cô bé chỉ ghi nhận được lúc mơ màng thức giấc, tiếng hai người nào đó thì thầm đầy vẻ bí mật ở ngoài sân, họ gọi ba Thủy Tiên là thầy cái Thía, một cái tên rất nôm na và xấu xí… Không khí trong căn nhà ba gian, gian giữa sau cái bàn mộc là một cái án thư đặt ảnh truyền thần một ông lão đội khăn xếp, râu cằm lõng thõng, càng thêm tĩnh mịch vì tiếng mọt nghiến gỗ chèo chẹo và tiếng một con muỗi vo ve quầy quả dằng dai ở một xó tối nào đó.

Mở mắt, Thủy Tiên nhìn cảnh vẻ sơ sài trong căn nhà, để mắt lâu nhất vào bức ảnh ông già, ngẫm nghĩ một lúc và hiểu ra tình thế. Lúc đó ngoài sân có tiếng trẻ lao xao. Nằm nghiêng, nhìn ra, Thủy Tiên nhận thấy lấp ló ở khuôn cửa rộng có bức giại che chắn một bầy trẻ con. Đứa nào cũng lem luốc, bẩn thỉu và đầy vẻ tò mò.

– Rầy quá hè! Có chi mà trộ, đi nhởi đi à! Nỏ bà về tôi mách bà cho. Đi đi cho o nớ ngủ!

Mắng lũ trẻ ngoài sân là một cô bé trạc mười lăm tuổi. Cô bé đi qua bức giại, hai tay vòng ôm một bó cỏ lớn, miệng làu bàu, mặt càu cạu. Liền đó có tiếng con bò ò một hơi dài và lát sau như từ xa vọng về, tiếng con bò nhai cỏ rộm roạm đều đều, buồn tẻ.

Hết cơn ngái ngủ, Thủy Tiên mới chống tay ngồi dậy. Nó tìm thấy cái cặp tóc và ngẩng lên vì thấy tiếng chân người từ gian hồi đang đi về phía mình.

– Mi dậy rồi, cháu!

Người nói như reo đó là một bà cụ trạc bảy mươi, đầu bọc khăn đen, áo nâu, quần thâm xỉn, dáng chậm chạp, nhưng còn khỏe mạnh. Bà cụ vắt lại cánh màn nâu mắc thõng thẹo trên cánh phản, rồi nhìn Thủy Tiên:

– Đã hết mệt chưa, cháu?

Thủy Tiên ngáp, dụi mắt, không đáp. Xưa nay nó vẫn có thói quen: thích thì nói, không thì thôi. Nhưng đối với bà cụ thì động tác ấy của cô bé là câu trả lời rồi. Bà cười móm mém:

– Hồi ni đi ra đi vô rứa là sướng lắm rồi đó, cháu.

Âu yếm, bà cụ định đưa tay vuốt tóc Thủy Tiên, nhưng giống như hành động lảng tránh, cô bé liền nghênh đầu, nhìn bà cụ, trống không:

– Ba đâu?

Bà cụ cười, mặt nhăn nheo, răng bạc nhờ:

– Thầy mi sang bên ông Đông chủ tịch mần cái chi chi đó, nhà ông Đông ở chỗ sưa .thưa. nhà đó, cháu. Chỗ nớ, cực lắm, ba bốn hố bom hắn thả. Hồi tê đó, tàu bay Mỹ hắn to cồ cộ, hắn đi từ biển vô, từ đất ra trộ xuống đây, thảy hết lượt. Hắn thả một quả bom trúng cái búi tre có hầm bà nấp ở dưới gốc. Bà với chị Thía mi hôm nớ ôm nhau tưởng chết. May, tre dày, bom mắc lại, nổ ở trên thôi. Còn nhà ông Đông, bạn thầy mi đó, chết bảy người. Cực chi là cực. Đưa người đi chôn, pháo bắn dập vô, người khiêng quan tài chết luôn ngoài nghĩa địa.

Chuyện nghe mà sởn tóc gáy. Không để ý đến thái độ của Thủy Tiên, bà cụ đứng dậy, với ra ngoài sân:

– Thía ơi, cơm chín chưa, dọn cho em ăn chớ! Đi mời thầy mi ở bên ông Đông về đi., Quay lại, nheo mắt nhìn cháu nội bà cụ hạ giọng., Ra rửa mặt đi, cháu. Từ ngày cháu đẻ ra, giờ bà mới thấy mặt cháu đó. ở đây với bà đến ngày giỗ ông nhá!

Thủy Tiên lại không đáp, nó tụt xuống giường nhìn chò chõ ra sân.

Ngoài sân, cô bé tên Thía đang bê mâm cơm đi qua. Da bánh mật, mắt một mí, vóc nhỏ nhắn, chỉ nhỉnh hơn Thủy Tiên một tí, nhưng dáng vẻ nhanh nhẹn, đảm đang. Sao, cô bé này cũng là con của ba Thủy Tiên? Sao ba lại có một người con gái đen đúa, lam lũ thế này? Chẳng có nét nào giống ba cả, trừ cái miệng chúm chúm thổi lửa. Còn bà cụ là bà nội ư? Và, người trong ảnh trông cỗ lỗ trên án thư kia là ông nội nữa à? Ôi, cứ tưởng quê nội thế nào, cứ tưởng bà nội là thế nào!

Bà đang bê nồi cơm từ bếp ra, chúm miệng thổi bụi gio trên nắp vung. Bà thấp lè tè, thô kệch từ đôi bàn chân có hai ngón cái bãi rộng như bị bẻ. Bà đi lạch bạch. Bà mặc váy bạc phếch vá đụp, trông càng lùn. Mặt bà ngắn. Mũi bà tẹt dí. Miệng bà móm. Tiếng bà nói thì lạ hoắc, từ âm điệu tới từ ngữ.

– Hơn mười năm rồi thầy cháu mới về quê đó, cháu. Thầy cháu tệ lắm đó.

Đặt nồi cơm xuống, bà nói, mắt ngước nhìn Thủy Tiên thoáng ánh cười độ lượng. Nhưng, Thủy Tiên nhăn mặt vì tiếng thầy bà gọi ba nó. Nó khó chịu ra mặt. Bà quê mùa, tẩm kinh khủng! Nó đánh giá bà, theo thói quen xưa nay.

Cái mâm tròn bằng gỗ, sơn đã tróc, lại nham nhở, sây sát, trên mâm có một đĩa rau muống luộc, một bát nước canh, một đĩa trứng tráng và một bát mắm tép. Cạnh mâm có mấy quả sung xanh lè. Có thế thôi mà cũng bưng bê trịnh trọng quá. Thủy Tiên nghĩ, buồn cười. Bữa cơm thật là xoàng xĩnh. Mà buồn cười nữa là chỉ có hai bố con. Bà quen ăn ở dưới bếp! Ba nó giải thích, rồi nhón một quả sung, chấm vào bát mắm tép, cắn đánh khấc một tiếng, rồi bưng bát cơm, và lấy và để, trông cứ như một ông nông dân vừa đi cày về đang đói ngấu.

Ngoài sân, bọn trẻ khi sáng lại kéo đến. Cô bé Thía đang đứng tần ngần cạnh bể nước ngẩng lên, nhăn nhó:

– Đi nhởi đi, các em.

– Thầy chị mô, chị Thía?

– Đi nhởi đi! Tôi còn bận!

Ba Thủy Tiên gần như gập mặt xuống mâm cơm. Loáng cái ba đã đặt bát xuống rìa mâm, dỗ con gái ăn thêm một bát nữa, rồi đứng dậy, đi.

Lũ trẻ như gà thấy nhà không có người, lại mon men đến trước cửa. Chúng vừa tò mò vừa thích làm quen. Và tuổi trẻ dễ gần nhau nên đến ngả chiều hôm đó, một bầy trẻ sáu bảy đứa cỡ chín mười tuổi đã lân la vào tận trong nhà, chơi với Thủy Tiên. Chúng trố mắt kinh ngạc ngắm nhìn những đồ vật và tư trang Thủy Tiên mang theo. Con búp- bê tóc vàng. Cái túi da có in hàng chữ nước ngoài. Đôi sa-pô đế cao. Cái mũ lưỡi trai tắm biển. Đôi vòng ngọc. Cái huy hiệu trường nhạc. Cái gì cũng lạ. Cả những chuyện ở thành phố, những tiếng lóng và những bài hát nhại.

Lũ trẻ lăn ra cười. Thủy Tiên có vẻ thương hại chúng:

– Ở đây các bạn không đi học à?

– Có chớ!

– Thế các bạn học đàn gì?

– Đàn gì?, Lũ trẻ lặp lại.

Thủy Tiên cười như nấc:

– Ngớ ngẩn thế. Đàn, như pi-a-nô, như vi-ô-lông, Công-trơ-bát ấy.

– Bầy tui chưa trộ khi mô!

– Trộ rồi!

– Mô!

Không ngờ lại phát sinh ra một cuộc cãi cọ. Một thằng bé nói rất quả quyết:

– Trộ cái đàn nớ rồi. Bọn mi nỏ có nhớ. Hồi đánh Mỹ đó. Văn công tỉnh gửi ô- tô về. Chú Đông cho người ra đón. Bốn tàu bay Mỹ vô. Mô cũng trộ tên lửa. Hắn liền lúc lắc bay ra biển. Cái đàn giấu ở cạnh búi tre trụ sở Hợp đó!

– Đúng rồi đó. Hồi nớ mạ tôi với mạ chị Thía còn là dân quân, hai người vác một tấm ván lát lầy cho ô- tô hắn vô làng. Vì thế làng được tuyên dương anh hùng đó.

Một con bé lớn nhất đám bĩu môi:

– Bọn mi hồi nớ có khi còn chưa ngồi trong nhà trẻ bà cụ Thía mà. Ra răng mà biết! Nỏ phải đàn, hắn là cái máy tính điện tử! Còn anh hùng là vì nhiều mặt chớ! Bắn máy bay Mỹ, phá mìn, đảm bảo giao thông này. Cả nhà trẻ bà cụ Thía cũng tiên tiến nhất huyện đó.

Cả bọn à một tiếng rồi tịt. Thủy Tiên nhìn con bé vừa nói, ngúc ngắc cái đầu:

– Bạn này, chị Thía là thế nào với ba tôi?

Con bé nọ định nói thì bị một cái bấm tay, liền ngậm miệng; cả bọn quay nhìn ra sân, im thin thít, rồi lẹ làng lẻn từng đứa ra đầu hồi.

Ba Thủy Tiên đã về. Cô bé Thía gò lưng băm rau khoai cạnh bể nước hơi ngẩng lên khi ba Thủy Tiên đi qua.

Ba xếch hai ống quần ga- ba- đin là thẳng, ngồi xuống mép chõng với vẻ cẩn trọng đặc biệt, rồi cúi nhìn phía trước cái áo trắng đang mặc có thêu mấy bông cúc rất ý nhị ở dưới vạt phải, đoạn co ngón tay theo thói quen búng khe khẽ ống tay áo để phủi bụi.

– Bà ạ, bà thông cảm, con về được ít ngày thôi.

Bà đang giã bột, ngừng lại, đổi tay chày:

– Anh mần chi mà lúc mô cũng bấn bíu. Quan trọng rứa tê à?

– Con bé nó vốn khảnh ăn. Về đây nó không ăn được. Lại nóng quá.

– Nhà quê rứa đó. Nỏ có điện, nỏ có máy nước. Răng nỏ đưa chị nớ về chơi cùng. Từ ngày cưới, đã ai biết mặt!

– Bà thông cảm. Nhà con trẻ người, từ bé sống ở thành phố, khó tính. Đấy, như việc đưa cái Thía lên. Con đã quyết rồi, nhưng cô ấy không nghe, thành ra…

– Anh đưa hắn đi mần chi. Hắn còn có mạ hắn ở đây. Cây nào đấy ấy, con à.

Bà nói, cúi xuống vắt mũi, rồi ngẩng lên, ngừng nhịp chày giã, giọng thanh thản bất ngờ:

– Anh sang nhà mạ cái Thía rồi hả? Anh có mừng cho mạ hắn không? ờ, hồi anh còn đi học ở Khu Ba đó, tàu bay Mỹ hắn thả thủy lôi ngoài cửa biển. Xã truy điệu trước cho mạ cái Thía và một o nữa để hai người đi phá thủy lôi. Mạ cái Thía gửi cái Thía cho tôi, hắn bảo sau này bà có gặp chồng con, bà nói, con mắc tội với anh, với con Thía. Nhưng vì nước vì dân… Cả làng, ai cũng khóc thương. Răng con người phúc hậu đó chết! Nhưng, trời phật cũng có mắt. Hắn phá ba mươi quả thủy lôi mà nỏ có sây sát, chỉ bị sức ép ngất đi. Hắn còn sống. Chừ cũng rứa! Người phúc hậu không ai để bị oan trái. Hắn lại lấy được người tử tế. Chồng hắn tốt thiệt. Làm cán bộ huyện, không ngày nghỉ mô không về làm ruộng giúp vợ con. Vừa rồi, hắn là trưởng ban kinh tế mới vận động dân trong huyện đây đi Lâm Đồng. Hắn sang bảo tôi: Bà ơi, nhà con tức mạ cái Thía đó, coi bà như mẹ đẻ. Cái Thía ở với bà thì cũng như ở với mạ hắn. Nhưng, giờ bà đã già yếu. Con muốn mời bà cùng nhập thành một hộ đi vào Lâm Đồng với bà con.

Ba ngẩng lên, uể oải:

– Thế bà trả lời thế nào?

Bà cười khục khịch, nghịch ngợm, nhưng mắt ứa lệ:

– Răng nữa, anh? ở đời mần chi thì mần, cũng phải có cái tình cái nghĩa, con à.

Ngoài sân rợp nắng, Thủy Tiên ngồi xem Thía băm rau lợn, rồi ngào rau, bột cho con lợn nái ăn. Con nái có một đàn con lít nhít bằng con lợn đất để đút tiền tiết kiệm; bé tí mà con nào cũng quẫy tít cái đuôi liên tục, không biết mỏi

– Chị Thía ơi, không có điện thì chị học thế nào?

– Có đèn dầu, o ạ.

– Thế góc học tập của chị đâu?

– Tôi nỏ đi học nữa.

– Thế chị không học âm nhạc à?

Thía phì cười, cọ má vào vai áo vá:

– Âm nhạc là hát đó, hả? Tôi phải ở nhà mần ruộng.

– Ôi, chị làm được ruộng à?

– Tôi với bà vẫn mần đó. Cả mấy đứa trẻ đến chơi với o bữa qua cũng mần đủ mọi việc. Chăn trâu, cắt cỏ, trồng rau, nuôi lợn…

Có tiếng ba gọi, Thủy Tiên đi về cái giại. Bà đã giã xong cối bột và cuộc nói chuyện giữa bà với bố nó đã kết thúc. Có vẻ căng thẳng. Ba ngồi, hai tay chống mép chõng, môi dô ra chum chúm, mặt rắn câng ương ngạnh. Bà đứng ở cửa, chấm đuôi mắt:

– Thủy Tiên, vô đây với bà. Vô đây! Bà làm bánh mướt cho cháu ăn, nhá. Ở đây không có quà bánh như ở Hà Nội mô, cháu. Vô đây với bà. Lần sau mi vô không còn gặp bà nữa mô!

– Sao lại không còn gặp bà?

– Bà đi xa ngái.

– Bà đi đâu?

– Bà đi vùng kinh tế mới ở tận Lâm Đồng cơ. Cả làng đi, cháu ạ.

– Chị Thía cũng đi à?

– Ờ, hắn cũng đi. Nhưng đi sau. Mạ hắn mới ở cữ một chắc hai đứa. Hắn giúp mạ hắn trông em, rồi đi sau.

– Mẹ chị Thía…

– Mẹ cái Thía xưa là vợ của thầy con đấy, Thủy Tiên à.

Một lần nữa, tiếng thầy từ miệng bà gọi ba Thủy Tiên lại làm nó bực bội. Nó cảm thấy không được kính nể. Nó giựt tay ra khỏi bà. Ba nó lúc ấy lững thững đi ra sân.

Chiều mờ như phủ khói sương từ khi dứt nắng. Không gian thanh tĩnh, lắng nghe thấy những âm điệu vi vu mờ ẩn như tiếng sáo diều. Rất xa, vọng về từng đợt con sóng biển đổ lúc triều dâng. Cái sân vắng tanh.

Bà đứng ở sân, kiễng chân ngó qua hàng ruối cao lút, trò chuyện với người không rõ mặt ở bên kia, tiếng thì thầm, nhưng Thủy Tiên tỉnh dậy lúc đó và nhờ có đôi tai âm nhạc rất thính, nên nó nghe rất rõ.

– Chú Nam có tàu cau mới rụng đó, hả? Cho xin nhá.

– Cái Thía mô, bà bảo hắn sang mà lấy. Mà bà lấy mo cau mần chi?

– Cái Thía sang giúp mạ hắn trông em. Chú vứt cho tôi. Mần mo cơm nếp cho thầy cái Thía mai về Hà Nội.

– À, Phú về chơi đó, hả bà?

– Ừ, sang chơi đi.

– Bữa tê tôi sang anh Đông bàn chuyện nước nôi đồng ruộng, gặp anh ấy, anh ấy không nhận ra tôi, hay không muốn nhận. Nghe đâu, anh Đông phê bình Phú gắt gao lắm. Phú chống chế cũng ác. Ôi, nhiều lý luận rồi. Còn nhớ, ngày xưa còn bé, tôi với Phú đi bẫy cá nác, lớn hơn đi quai đê. Yêu mạ cái Thía hồi nớ đó.

– Thì… Có mới thì nới cũ ra. Mới trong nhà cũ ngoài sân mà.

– Tòa xử ly dị rồi kia mà, Phú còn về đây mần chi?

– Ly dị rồi, nhưng hắn còn tiếc cái nhẫn một đồng cân vàng hắn sắm cho mạ cái Thía hồi mới cưới, nên hắn về xin lại.

– Trời!

– Tôi bảo mạ cái Thía: hắn xin thì cho hắn. Hắn ruồng rẫy mình mình cũng có chết mô. Chừ, tôi đâu có ngờ tính nết hắn quá quắt rứa.

– Bà nói cái chi?

– Lần ni vô, hắn nói với tôi rằng số mệnh hắn với mạ cái Thía không hạp nhau. Kim, mộc, thủy, hỏa xung khắc cái chi chi đó, không hiểu hắn học được ở mô cái văn minh hay ho rứa!

– Hừ! Trộ con người ta, mần chán con người ta, rồi kêu không hạp. Loại đó cứ là không cho trộ, không cho mần, bà à.

Có tiếng cười khúc khích của bà. Rồi tiếng kéo cái tàu cau lệt xệt in một vệt dài xam xám trong chiều tà. Thủy Tiên ngồi nhổm dậy, nó thấy ngứa ngáy, khó chịu quá.