Được đi xe hỏa mà lại đi xa, rất xa, là cô bé Thủy Tiên mười hai tuổi thích lắm. Niềm vui nảy mầm từ tháng Tư, trước mùa nghỉ hè thường niên một tháng. Hôm ấy, người cha đi chiếc xe Niva xanh lá mạ, từ cơ quan về nhà, bước lên thang gác, từ ngoài cửa buồng đã cất tiếng vui vẻ gọi con gái:
– Thủy Tiên ơi! Bà nội gửi quà cho con đây này! Gửi qua bưu điện, con ạ!
Cô bé Thủy Tiền từ trong nhà tắm, bỏ dở việc chải đầu, chạy ra, chân nhảy tâng tâng, miệng reo ríu rít như tiếng chim. Nhưng, cô bé thất vọng ngay khi người cha mở cặp lôi ra một bọc giấy báo: Ô! Lạc! Lạc chứ có gì mà ba phải mừng rỡ đến thế! Lạc, ối ra kia kìa, những hạt tròn mẩy, vỏ lụa tím sẫm, ăn bùi, bán hàng mẹt, hàng thúng đầy đường đầy chợ, chứ báu gì! Tưởng phải là bánh kẹp nhân mứt quả, kẹo hoa quả, sô-cô-la, nho khô của Liên Xô, của Tiệp Khắc, của Bungari hay ít ra cũng là kẹo mè xửng Huế, mứt trứng chim Nam Định hoặc bánh gai Hải Dương chứ!
Người cha ngoài bốn mươi, còn trẻ hơn tuổi, không để ý đến vẻ mặt tưng hửng của con gái, bật quạt máy, ngồi xuống ghế, mặt thoáng bần thần:
– Hè này ba con mình về quê nội, Thủy Tiên à.
– Thế mình không đi biển, hả ba?
– Thôi, hè nào cũng đi biển rồi. Bà nội nhắn. Ba cũng có việc phải về. Với lại, từ ngày sinh ra, con đã biết quê đâu.
– Quê con là thành phố này chứ., Cô bé vô tư., Nhưng mà có đi xa không, ba? Phải đi thật xa cơ!
– Xa chứ. Mà đi tàu hỏa, con ạ.
– Hoan hô tàu hỏa. Con chưa đi tàu hỏa bao giờ., Cô bé nghênh nghênh khuôn mặt trái xoan trắng nõn, xinh xắn., Thế mẹ con có đi không, ba?
– Mẹ con đang dở khóa học.
– Thế con?
– Tháng Sáu con nghỉ học rồi chứ?
– Nhưng, còn lớp đàn của con?
Cô bé cong những ngón tay búp măng nõn nà cào cào mái tóc ướt rượt. Những ngón tay trắng như những phím đàn và như đang lướt trên phím đàn. Ôi, những phím đàn nối tiếp, hành lang vô tận đi tới Bách thần bí trang nghiêm, Bêthôven hào hùng, tráng lệ, Sôpanh trữ tình, tha thiết. Thủy Tiên, một tâm hồn nhạy cảm đặc biệt, đã học hết chương trình sơ cấp piano, một năng khiếu hiếm có, một Tôn Nữ Nguyệt Minh, một Đặng Thái Sơn trong tương lai. Thủy Tiên mê nhạc, trong giấc mơ cũng có những tiếng đàn.
Người cha vuốt tóc con gái yêu:
– Ba sẽ xin phép cô giáo cho con. Mà hình như tháng Sáu trường nhạc cũng đóng cửa một tháng để các thầy cô giáo nghỉ hè đấy.
Quả thật là tháng Sáu, tháng cao điểm của nóng bức, các trường năng khiếu âm nhạc, hội họa ở thành phố đều nghỉ hè cả. Thủy Tiên mừng lắm, suốt ngày cô bé nhảy tưng tưng ngoài hành lang như nốt nhạc nhảy nhót trên khuông nhạc, gặp ai cũng khoe tin vui. Giàu tưởng tượng, cô bé thả sức miêu tả mười ngày nghỉ hè sắp tới của mình. Ôi chao, những ngày ấy kỳ diệu tới mức chỉ có âm nhạc mới có thể diễn tả được. Ngọn gió nồm nam mát rượi thổi trên cánh đồng thơm hương lúa chín. ánh trăng vàng thắm chơi vơi giữa những ngọn tre là đà. Tiếng sáo diều vi vút trên tầng cao. Âm thanh mơ hồ của con sóng biển xa. Tiếng thầm thì kể chuyện cổ tích của bà nội hiền từ, phúc hậu, dịu dàng như bà tiên…
Tất cả mọi người trong khu tập thể, kể từ bác bảo vệ đêm ngày ngồi gác ở chân cầu thang tầng một, một ông già thương binh, cụt một chân, đến lũ trẻ con thuộc mọi lứa tuổi, từ mẫu giáo đến thiếu niên, đều được Thủy Tiên thông báo như nhau về việc mình sẽ về quê nội nghỉ mùa hè này. Tất nhiên, đối tượng quan tâm nhiều nhất đến sự kiện này là lũ trẻ, cùng lứa tuổi với Thủy Tiên. Và bọn này lập tức bộc lộ ngay sự ghen tị một cách công khai; chúng vốn ghen tị với Thủy Tiên từ lâu rồi. Ghen tị thật sự! Sao có những đứa trẻ sống sung sướng và tách biệt với chúng như thế!
Ngày hè, trong khi Thủy Tiên tránh cái nóng nung người của mùa viêm nhiệt, vui chơi nô giỡn với sóng biển Nha Trang, Vũng Tàu, Bãi Cháy thì bọn trẻ cùng tuổi với Thủy Tiên vẫn ở lại thành phố và bận bịu có phần còn hơn cả ngày thường. Chúng còn có em bé. Ngày hè là ngày bế em vẹo xương sườn để bố mẹ khỏi phải gửi em ở nhà trẻ, đỡ tốn kém. Ngày hè là ngày gò lưng quay xa chỉ, xơ len, hay cắt quai dép, dán hộp… làm đủ thứ việc linh tinh để kiếm thêm, trong khi những đứa lớn hơn phải đi nhặt than dưới Quảng Ninh, những mong đỡ được phần nào gánh nặng nuôi con của cha mẹ.
Ngày hè của chúng, từ lâu rồi, chưa có bao giờ giống ngày hè của Thủy Tiên. Thủy Tiên là con một. Bố mẹ nó chủ trương không đẻ nữa, dù nó là con gái. So với bạn bè cùng lứa, nó là cái gì vượt hẳn lên trên, thuộc loại ưu đẳng, cách biệt, kể từ cái tên rất đẹp của nó. Nhà nó giàu và sang. Tivi, tủ lạnh, xe máy Pơgiô 103, máy quay băng, giường, tủ gỗ lát, xa-lông Cẩm Vân đệm mút, những biểu trưng của một đời sống khá giả, không nói làm gì. Ngay cả trong phong thái, lối sống của gia đình Thủy Tiên cũng vậy, vẻ sang trọng, quý phái, tỏa ra từ dáng đứng, điệu đi, câu nói của họ, khác hẳn sự phàm tục của đời sống hàng ngày. Thủy Tiên là một khía cạnh tiêu biểu của gia đình. Cái gì nó cũng có, cũng đầy đủ, thậm chí dư thừa và đều thuộc loại quý hiếm. Quần áo đủ các kiểu đến hơn hai chục bộ, riêng áo lông nó có đến ba cái. Quần áo của bọn trẻ cùng lứa chỉ đáng giẻ lau nhà nó. Đến cái hót rác nhà nó cũng là của ngoại kia mà. Thùng rác nhà nó đầy vỏ đồ hộp, vỏ lon bia, vỏ chai màu, bán cho hàng đồng nát mỗi kỳ phải hàng chục bạc. Một ngày, Thủy Tiên ăn chục bạc quà là bình thường. Còn bé thế mà nó đã có phòng riêng, một cái phòng ăm ắp đồ chơi, từ gấu Misa đến búp- bê tóc vàng, hộp đồ chơi điện tử Nhật Bản, ru- bích đủ loại to nhỏ; và nguy nga sáng bóng lên một cái piano Yamaha ở góc phòng… Lũ trẻ hàng xóm mỗi bận bố mẹ Thủy Tiên đi vắng, lén đến ngó vào cái phòng sang trọng, quyền quý ấy, mắt sáng trưng lên bao nhiêu là thèm muốn. Và e dè.
Rõ ràng là gia đình Thủy Tiên sống cùng với mọi người, nhưng lại thuộc một tầng lớp khác, thuộc về một thế giới khác, hoàn toàn không phải lo lắng về những điều được coi như là trần tục hàng ngày, như ăn uống, may mặc, tiêu pha và họ rất hãnh diện về điều đó. Cũng như cha mẹ, Thủy Tiên có ý thức về sự sang giàu của mình, của gia đình mình. Lúc mới sáu bảy tuổi, chưa cách biệt lắm với bạn bè, nhưng mỗi khi cáu giận bạn bè làm nó bị thua một ván ô ăn quan, nó đã có thể thẳng tay giằng lại thứ đồ chơi đang cho mượn, mặc cho đứa bé đang mân mê sung sướng thứ đồ chơi nọ, đột ngột khóc thét lên. Hoặc nó tận dụng ngay ưu thế của cái tủ lạnh, đe bạn khi đang chơi lò cò: Đằng ấy thế, tớ không cho nước đá nữa! Bây giờ thì nó không thèm chơi ô ăn quan và lò cò với bọn trẻ con cùng nhà nữa. Nó đã là một học sinh trường nhạc. Nó biết Lít, Traicôpski, Prôcôphiép, Môda, Bách, biết cả những giai điệu nhẹ nhàng, cực kỳ tinh vi trong chất nhạc trừu tượng của Clốtđơ Buýtsi, biết cả vũ điệu Tây Ban Nha rộn ràng. Nó biết nhảy cha cha cha vừa đánh gót vừa lắc mông. Nó biết hát pùm pùm, tình tang tang tình, biết hát các bài hát nhại với với đủ các lời bịa đặt đùa cợt; còn bọn kia thì… mù tịt. Nó xách cái cặp đựng những bản nhạc đang tập đi từ gác một lên, khinh khỉnh nhìn lũ bạn nhếch nhác chơi đất chơi cát, và những trò chơi tầm thường ở hành lang, cảm giác rõ ràng rằng bọn chúng là một lũ hèn kém! Bố mẹ chúng chỉ là cán bộ, công nhân bình thường, bì sao được với bố mẹ Thủy Tiên! Mẹ Thủy Tiên trước là diễn viên văn công, gần đây bỗng mất giọng, được cử đi học trường chính trị để về làm cán bộ lãnh đạo. Mẹ nó đã đi biểu diễn khắp châu Âu, mặc toàn quần bò Levis và quần nhung ống bó thôi. Mẹ nó bảo: Con chơi với chúng nó phải đề phòng đấy. Thiếu thốn thì sinh ra trộm cắp mà! Mẹ nó cũng chẳng chơi với ai, về đến nhà là khóa trái cửa lại, mãn nguyện tuyên bố: ở căn nhà này, mẹ đã đạt tới hạnh phúc hoàn toàn. Bố nó thì sau khi đã làm hai cánh cửa sắt kiên cố, không còn sợ lũ trẻ rình mò tắt mắt nữa thì bảo nó rằng: chơi với lũ trẻ ấy mình cũng u tối đi, con ạ!
Bố Thủy Tiên chiều con gái lắm. Không đài các son phấn như mẹ, nhưng phong thái rất đàng hoàng, bệ vệ. Bốn mươi sáu tuổi, tầm thước, mập mạp, mặt tròn đầy và trắng, trắng lắm; dường như da ông chưa biết đến cái nắng là gì. Khuôn mặt bố rất đẹp, đặc sắc nhất là đôi môi lúc nào cũng chum chúm như đang huýt sáo thầm và ngẫm nghĩ. Thủy Tiên không biết bố làm chức vụ gì ở cơ quan, nhưng thấy bố có xe đưa đón đi làm, rỗi rãi ở nhà là chỉ đọc báo và tiếp khách. Khách sao mà lắm vậy. Thuần loại như bố và đến là bàn chuyện thế sự hoặc những chủ đề văn minh, văn hóa rất cao siêu Thủy Tiên không hiểu. Bố Thủy Tiên cũng như mẹ nó, sống xa cách mọi người. Ông không quen với cái xô bồ, thông tục trong đời sống. Ông chỉ quen với môi trường lịch sự, sang trọng và sạch sẽ, nhất là sạch sẽ. Sạch đến nỗi đứng ở đâu ông cũng có thói quen đưa tay búng ngực áo, vạt áo, tay áo như sợ bụi bám vào. Trong khi mẹ Thủy Tiên đi nước ngoài tha về từ cái hót rác thì ông cậy cục mua cho con gái một bộ sưu tầm bảo tàng écmitagiơ và chiếc Yamaha giá những hơn hai chục nghìn đồng.
Lũ trẻ con hàng xóm vừa ghen tị và phát thèm một hoàn cảnh như hoàn cảnh của Thủy Tiên. Và bây giờ một lần nữa, tin Thủy Tiên sắp về quê nội nghỉ hè, lại làm chúng nổi cơn ghen. Đứa nào mà chẳng có quê, nhưng về quê nghỉ hè, chơi không lúc này là một sự xa xỉ vô cùng.
Bác bảo vệ biết tin chính thức ngày giờ bố con Thủy Tiên về quê sớm nhất. Ba Thủy Tiên có nói với ông, nhờ ông trông nom nhà cửa hộ, vì mẹ Thủy Tiên đi học, chỉ thứ bảy hàng tuần mới từ trường về nhà được. Bác bảo vệ là thương binh cụt chân, làm thêm việc trông coi an ninh ở khu tập thể này để kiếm thêm tiền nuôi con. Ông đã già yếu, mặt mũi xấu xí, nhưng tính tình hiền lành và có phần cổ giả.
Ông gặp Thủy Tiên đi học buổi cuối cùng ở trường nhạc về ở chân cầu thang:
– Mai mười hai giờ cháu đi chuyến tàu Bắc, Nam hả?
Ông hỏi. Thủy Tiên ngơ ngác:
– Cháu không biết. Ba cháu không nói là đi đâu!
– Thế cháu chưa biết quê nội cháu ở miền Trung à?
– Chưa!
– Thế thì lần này cháu được biết rồi. Con chim có tổ, con người có quê. Không có quê, thiệt thòi lắm đấy, cháu ạ.
Cô bé học sinh trường nhạc không chú ý nghe lắm lời ông già. Cô bé chỉ thêm một hiểu biết mới: quê mình ở miền Trung, và khi hỏi ông già, biết là tàu hỏa phải đi một ngày một đêm mới tới, thì môi cô bé liền tinh tang một khúc nhạc vui.
Mọi điều tưởng tượng đều không khớp với sự thực, đi tàu hỏa không phải là vui vẻ, dễ chịu như đi trong đội hình điệu múa Con tàu hồi Thủy Tiên học lớp mẫu giáo.
Niềm vui được đi xa chỉ sau một chặng đường tàu là đã tắt nghỉm. Những khu đồng vừa qua vụ gặt chờ nước cấy trống trơ. Những thị trấn nhỏ hắt hiu. Những dòng sông đỏ ngầu lặng lẽ. Hàng dừa xa mỏng mảnh như ép trong sách. Tất cả, ngược chiều với con tàu, miên miết chạy về phía sau, càng lúc càng trở nên nhàm chán. Tàu vừa nóng vừa chật. Mặc dầu đã dành được chỗ ngồi ưu tiên. Mặc dầu, khi đưa tiễn, mẹ đã lên tận tàu, chất đầy ụ cái bàn trong toa của hai bố con những túm vải thiều mọng nước, những quả dưa gang đầu mùa và những chai si- rô nước cam cùng là bánh kẹo. Mặc dầu đã tận dụng sức mạnh của quyền lực và đồng tiền để thay đổi hoàn cảnh, Thủy Tiên vẫn mệt mỏi và chán ngán.
– Ba ơi, bao giờ mới đến nơi, hả ba?
Đó là câu mở đầu còn mang sắc thái trung hòa. Lát sau thì sự biểu cảm đã bộc lộ rõ rệt kèm theo những cái ngáp dài:
– Biết thế này con ở nhà một mình còn hơn!
Khổ! Chưa bao giờ cô bé lại chịu cực như thế! Nóng, bụi than, mùi tàu hỏa, tiếng ầm ã của bánh xe thép trên đường ray, tiếng người ồn ào, tất cả đều nhằm vào cô bé, nên chỉ đến chiều ấy đã biến một cô bé xinh tươi, mặt đầy vẻ kiêu hãnh thành một sinh vật dại khờ, buồn nản.
– Con ngủ đi, để ba quạt cho.
Cô bé nằm duỗi dài chân tay trên cả một chiếc ghế ba chỗ ngồi. Nó ngủ mệt nhọc. Nhưng rất may nó ngủ được một giấc dài, và khi nó tỉnh dậy, trời đã ngả chiều, tàu dừng lại ở một ga nhỏ, có một tốp bộ đội lên toa.
– Dậy đi, bố ơi, cho con ngồi mới nào.
– Nhọc quá! Đi tàu mà còn nhọc hơn đi mần!
– Ha ha… bao giờ hết thằng giặc, ta về nhà sáng tắc tắc, con trâu, chiều về kềnh cang là khoái nhất!
– Ngọ ơi, chỗ ni hắn bay vô đội hình bàn tay xòe, bọn tau dùng chiến thuật mâm xôi con gà, bắn rơi hai thằng đó.
– Ai biểu cố vô miền Trung mùa ni, cố ơi!
– Tê tê… con kênh nỏ có nác! Mất bao công đào đó. Vẫn hạn kiệt mùa ni mới ác chớ!
Chộn rộn những thổ âm, thổ ngữ, xôn xao những nét xa lạ của một đời sống khác biệt. Rồi cảnh sắc một vùng đất theo bánh xe con tàu, dần dần hiện ra những vẻ riêng biệt, và tất cả với Thủy Tiên lúc này đã mất hết sức quyến rũ, nhất là vào buổi trưa hôm sau, khi cô bé theo cha xuống tàu, đứng giữa cơn nắng như đổ lửa trước một thành phố bị gió nắng thiêu đốt, ngầu ngầu những quầng bụi đỏ.
Oi, ngột, mồ hôi không thoát được, chỉ rịn ra trên mặt da. Đồ vật cũng vậy, cái gì cũng nhớp nháp như đổ mồ hôi và quằn quại trong nắng nung. Xung quanh như có ngàn ngọn lửa lom đom cháy.
– Bây giờ ba con mình ra bến ô-tô mua vé. Chỉ chiều nay là về đến nhà bà, Thủy Tiên à.
Người cha an ủi con. Nhưng, cô bé đang đứng trong bóng râm của chiếc mũ cói rộng vành, bỗng ngồi thụp xuống, nức nở:
– Ứ ừ, con ứ vào đi nữa đâu!
– Kìa, Thủy Tiên, sắp về đến nhà rồi, con.
– ứ ừ, sao ba không lấy xe ô- tô cơ quan đi. Đi tàu hỏa thế này con ứ vào đi nữa đâu!
– Thôi để lần sau. Lần sau… Thủy Tiên à, nhà bà nội thích lắm cơ!