Tom, người Mỹ, ở bang Ohio, mười tám tuổi, sang Việt Nam học tiếng Việt, qua năm thứ hai, dấn vốn ngôn ngữ nước này đã đủ giao du, thường hay la cà phố xóm Hà Nội. Bữa ấy, sau khi đi thăm Văn Miếu. Quốc Tử Giám, một trường đại học cổ xưa nhất của nước Việt, thấy kiến đã bò bụng, liền rẽ vào một quán bún chả. Hất hàm vào cô chủ quán, Tom búng tay điệu đà, chỉ vào lưng một người thấp mập ngồi bên cạnh đang cắm cúi xuỵt xoạt:
– Cho một suất bún chả bốn nghìn đồng như anh này nhé! Cô hàng bún chả mập mạp gật đầu kêu: OK!
Người được Tom chỉ vào lưng nghe Tom nói, ngừng ăn, quay sang, lừ lừ hai con mắt, nhếch mép, giọng đầy vẻ khinh nhờn:
– Hừ! Thằng người Mỹ! Mày biết tiếng Việt khá đấy. Nhưng cao to như mày phải ăn suất năm nghìn, chứ sao lại bốn nghìn?
– Đâu có! Bốn nghìn thôi!
Tom lắc đầu, giơ bốn ngón tay. Rồi đón đĩa bún, bát chả, rổ rau ghém, cầm đũa cúi xuống xì xụp. Loáng cái, một sợi bún, một lá rau, một tí cặn nước chấm cũng không còn. Cuối cùng, chùi mồm, rút túi áo lấy tờ bạc năm nghìn đưa cho cô chủ quán, miệng nói: Cho hai điếu Vinataba, lại còn khôn ngoan giơ hai ngón tay làm hiệu, như là sợ bị hớ.
Thấy Tom cắm một điếu thuốc vào miệng, người thấp mập ngồi bên cạnh từ nãy vẫn nheo mắt dõi theo Tom, vẫn là thái độ người bề trên chiếu cố kẻ dưới, rút chiếc quẹt ga bật lửa cho Tom mồi thuốc. Thổ khói qua hai lỗ mũi, Tom gật đầu nói cám ơn và nhìn người nọ. Bấy giờ mới thấy người này mặt vuông vức, mắt một mí nhưng cái cười vẽ hai nét ngoặc bên miệng biểu hiện tuổi đã không còn trẻ, Tom liền rụt rè:
– Xin lỗi, cho tôi được gọi là chú. Vì sao chú cười tôi thế?
Chú tên là gì, cho tôi biết để dễ nói chuyện được không?
– Tao cười vì thấy mày ngộ quá. Kể ra mày cũng là thằng rắn mặt thật đấy nhỉ! Tên thường gọi của tao là Tít. Tao làm nghề gác chắn xe lửa ở gần ngay đây thôi.
Cô chủ hàng nhìn người tên Tít, rồi đánh tia mắt sang Tom, cười hích hích:
– Tiết kiệm hơi quá mức, không khéo thành ki bo đấy. Nhưng ăn thế có đủ no không? Sao bảo người Mỹ giàu nhất thế giới cơ mà?
Tom lắc đầu, lúng búng giải thích rằng, không phải là tiết kiệm, không phải là ki bo đâu. Không phải người Mỹ nào cũng giàu. Với lại ăn bún với chả thịt lợn nướng chỉ một suất thòm thèm như thế mới ngon miệng.
Người tên Tít đã quay hẳn lại, hất hàm:
– Thằng này khôn. Thế mày có thích ăn bún xáo chó không, hả Cá Bống?
– Ồ, chú đặt tên cho tôi đấy à? Con chó là bạn của con người sao lại ăn thịt nó, chú Tít?
Đấm nhẹ vào vai Tom, chú Tít cười nửa miệng, bĩu bĩu cái môi dưới:
– Lý sự vớ vẩn! Hế, tao đặt tên cho mày là Cá Bống đấy! Thế tại sao chúng mày lại thích ăn bít tết ngựa, hả Cá Bống?
Tom ngẩn mặt:
– Tên tôi là Thomas Edison, nhưng mọi người thường gọi là Tom. Tại sao chú lại gọi tôi là Cá Bống?
– Thế thì cũng giống tao. Tít là ấu danh của tao. Còn tên trong khai sinh là Lê Hùng Cường kia. Mày chưa trông thấy con cá bống à? Đầu mày mum múp giống như đầu nó. Nó khôn lắm, bằng mày đấy, Tom ạ.
Ha! Cá Bống ngửa cổ cười khoái trá, nhưng khôn ngoan chẳng vừa, lập tức ngậm miệng, soi hai con mắt xanh vào hai cẳng tay chú Tít, trả miếng tức thì:
– Thế thì tôi phải gọi chú là Sẹo Tay.
– Sẹo Tay?
– Vâng.
Lần này thì chính chú Tít bị bất ngờ. Nhìn hai cẳng tay mình lằng nhằng vết sẹo, chú phải công nhận thằng Mỹ này tinh quái, đáo để. Chú giải thích, đó là do chú luyện gà chọi. Luyện gà chọi? Cá Bống trố mắt, có vẻ không tin. Luyện gà chọi mà đến nông nỗi ấy, mà sẹo to sẹo nhỏ nhằng nhịt cả hai bắp tay dưới? Nhưng mà chú Tít đã nói rồi. Thì ra chú rất thích chơi gà chọi. Chú làm nghề gác chắn xe lửa. Trước năm phút tàu chạy, kéo cái rào chắn, đóng hết các lối đi. Tàu chạy qua, đẩy cái rào trở lại chỗ cũ. Công việc đơn giản. Làm mười hai tiếng xong, được nghỉ liền một mạch hai mươi tư giờ. Con người bách nhân bách tính. Rỗi rãi, người chơi thể thao, kẻ đánh cờ, lại có ông viết văn làm thơ, bà vẽ tranh nặn tượng. Chú Tít chỉ thích chơi gà chọi. Trò chơi này, từ thời vua Hùng dựng nước đã thịnh lắm. Sử sách còn ghi, mười tám đời vua Hùng, đời nào nhà vua cũng dạy dân cách hồ gà, lập các sới rèn gà, đề ra luật chơi, tổ chức đấu chọi, nâng con gà bới nhặt quẩn quanh lên tầm đấu sĩ có trình độ công thủ cao cường. Ôi, cái thú vui chơi cho lãng quên mệt nhọc vất vả vốn dĩ là thuộc tính của cuộc sống, lại cũng là cái cách con người bày tỏ ý chí và tài năng đương đầu đối nghịch của mình!
– À, nếu thế thì ở nước Mỹ tôi từ ngày xưa cũng có trò chơi gà chọi đấy, chú Tít à!
– Nước Mỹ mày lịch sử mới có mấy trăm năm mà cũng có trò chơi chọi gà? Vậy mày đã được xem trận đấu nào chưa?
– Chưa. Vì tôi mới chỉ thấy bọn gà chọi và những cuộc đấu đá của chúng ở trong cuốn tiểu thuyết Cội rễ của nhà văn Alex Haley thôi. Chú đã xem cuốn sách ấy chưa? Dày lắm!
– Hóa ra là vậy. Tao không được học nhiều, trong đầu có ít chữ thôi. Nay đã lớn tuổi, cầm quyển sách lên đọc được mấy trang là mắt díp lại rồi.
– Chú bao nhiêu tuổi? Đời riêng thế nào?
– Mày phỏng vấn tao, hả?. Khíp hai con mắt, chú Tít nhìn Tom như nhìn đứa trẻ nhỏ, tiếp.. Năm nay tao tròn bốn mươi. Mười lăm tuổi thôi học, theo bố đi làm gác chắn xe hỏa. Mười sáu tuổi, xung phong đi bộ đội, vào Nam đánh Mỹ. Có lần quần nhau cả tháng trời với sư đoàn Anh cả đỏ của Mỹ ở Quảng Trị. Vớ vẩn có khi tao đã chọi nhau với bố mày rồi cũng nên, nếu bố mày ở đơn vị đó. Năm 1975, đánh thắng bọn Mỹ xâm lược rồi, tao lại về làm nghề gác chắn, lại tiếp tục chơi gà chọi.
Cá Bống giơ hai tay lên trời, phảng phất chút bàng hoàng:
– Ôi, chú đã từng ở trong quân ngũ? Tuổi chú đúng là bậc cha chú của tôi! Riêng hai điều ấy đã đáng để tôi kính trọng, yêu mến chú. Nhưng chú Sẹo Tay ơi, tôi tiếc là chú chưa được đọc cuốn Cội rễ. Chà, tôi đọc nó từ lâu rồi. Vậy mà bây giờ trong óc tôi hễ cứ nhắc đến cuốn đó là lại thấy náo hoạt cả lên cái cảnh tượng lúc nhúc bầy gà cả trăm nghìn con đua nhau gáy ỏm tỏi rồi chí chóe mổ nhau và phình phịch đá nhau đây này. Chú Sẹo Tay à, khi nào có cuộc chọi gà của chú, chú cho tôi đi xem với, liệu có gì phiền hà không?
Đứng dậy, đập bộp vào vai Tom, chú Tít bật cười ha ha, lên giọng cha chú, tỏ vẻ rất coi thường Tom:
– Phiền hà cóc gì! Này! Loại như mày tao thấy vô thiên lủng trong đám lính Mỹ ở sư đoàn Anh cả đỏ quần nhau với sư đoàn của tao. Ha! Có thằng thấy chậu nước vo gạo tưởng là sữa, cứ thế bê lên uống. Lại có ông công tử bắt rắn về chơi, nó đợp cho mới biết là ngu. Tom à, mày đúng là con mọt sách. Không gọi mày là Cá Bống nữa, tao gọi mày là Tom mọt sách đấy!
Ôi! Tom mọt sách! Chú Tít quả là con người từng trải, tinh tường, định tính cho Tom chính xác quá! Vì mới chỉ nghe chú Tít nói đến gà chọi là Tom nhớ liền ngay đến những trang văn viết về đám gà chọi và những cuộc đấu đá quyết liệt của đám sinh vật lông vũ hai cẳng này ở trong cuốn tiểu thuyết Cội rễ của Haley rồi. Hắn nhớ đến đàn gà được luyện rèn theo bài bản và kỷ luật vô cùng khắt khe, đến mức sau một thời gian ngắn, chúng chỉ còn thuần là bắp thịt và xương cốt, nghĩa là cả đám mấy trăm con ấy, nếu phải lóc thịt ra thì cũng đừng hòng tìm thấy một tẹo mỡ nào. Lũ gà hiển nhiên là hiện thân của huyết thống dũng cảm, hằng ngày được kích thích nên máu xung sát lúc nào cũng ở độ sôi cuồng, đến nỗi bắt gặp cái gì cũng mổ, gặp chuột là mổ chết chuột, sẵn sàng tử chiến với cả những con cáo già đã thành tinh.
Ôi! Tom mọt sách! Tất nhiên, Tom bì thế nào được với chú Tít về tuổi đời và kinh nghiệm sống. Mười sáu tuổi chú đã xông pha nơi chiến trận. Nhìn hai cẳng tay chú sần sẹo cũng đủ biết chú là con người có gan chịu nhịn. Nhưng Tom cũng không phải là loại lính công tử Mỹ uống nước vo gạo, bắt rắn chơi. Tom là con một nông dân lao động. Vả lại, suy ra thì nhiều cái chả từ sách ra là gì? Cuộc sống là cái kính vạn hoa có trăm nghìn vạn dạng. Sách là một lối đi tắt của Tom để Tom đạt tới sự hiểu biết. Sách dạy khôn Tom. Cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam. Cuộc bao vây và cấm vận nước Cộng hòa Cuba trẻ tuổi. Cuộc chiến sặc mùi dầu lửa ở Trung Đông. Bọn 3K hạ sát người da đen. Những người theo đạo Quaker tự nguyện làm việc thiện không nhận thù lao. Lịch sử thổ dân Da Đỏ châu Mỹ. Giống đại bàng trọc đầu đặc chủng vùng Bắc Mỹ. Cuộc sát hại có tính diệt chủng giống cá mập hổ. Và trò chơi gà chọi ăn tiền quy mô lớn… Tất, tất cả đều có ở trong sách và may mắn thay Tom là kẻ mê sách. Tom có thể đọc sách liên tục ngày đêm và kỳ lạ, hắn có trí nhớ phi thường. Đặc biệt là môn Văn học và Sinh vật học. Có bận đang gà gật ở trong lớp, thầy Sinh vật đột ngột bảo nhắc lại lời thầy mà hắn thao thao nhắc lại trọn vẹn không thiếu một chữ, về cái cuộc vũ hóa của đàn bướm ở Nam Hoa Kỳ khi mặt trời mùa xuân trở lại, xem ra lại còn hay hơn cả thầy nữa kia. Ôi, những con bướm chúa nhờ gió biển vượt cả Đại Tây Dương, thực hành những chuyến bay sử thi, tới tận châu Âu! Tom là kẻ luôn chân thành, nồng nhiệt và mộng mơ. Bố Tom có một trang trại nhỏ. Ở đó nuôi những con gà, con vịt, con lợn, con bò. Tom đặc biệt yêu lũ gia súc này. Thành ra nghe chú Tít nói đến trò chọi gà là Tom nhớ ngay đến đám gà chọi và bác Mingo, nhân vật trong cuốn Cội rễ. Ôi, bác Mingo, thầy luyện gà. Nếu không có những người như bác thì làm sao có được đám gà chọi và những cuộc thi đấu tranh tài tưng bừng như là một ngày hội thư hùng của đám gà chọi hàng ngàn con ở vùng Bắc Carolina, ăn giải mười ngàn đô la!
Tít, tức Lê Hùng Cường, tức Sẹo Tay không đọc tiểu thuyết Cội rễ, không biết ở bên Mỹ người ta cũng có trò chơi gà chọi và ăn giải tiền to đến thế. Thú chơi gà chọi của Tít do ông bố truyền lại. Ông bố Tít lại nhận sự truyền lại từ ông nội Tít. Cứ thế. Bất thành văn bản nhưng nhớ như in trong óc.
Rằng khâu đầu tiên chọn gà là công phu lắm. Gà chọi có dòng ưu tú của nó, cần biết lai lịch từ lúc nó mới nở. Đến khi thành con gà vẫn phải xem chân cẳng, màu lông, đuôi cánh, mình mẩy, không chỉ rắn chắc khỏe mạnh mà còn phải đẹp mã và oai phong về đường tướng mạo. Rằng nuôi luyện nó còn vất vả hơn. Ăn uống là một chuyện. Lại còn phải ủ ấp, bóp nắn, vỗ về, vần vò, tắm rửa, cắt tỉa lông đuôi lông cánh. Mắc màn cho nó ngủ qua đêm chống muỗi là việc thường tình, cũng như dưới chân nó phải có cát rải. Cát để chống ẩm, để nó dũi tắm trừ sâu bọ. Cát có sức mạnh truyền sinh. Cho tới khi nó bắt đầu cất tiếng gáy te te mới cho ra thử sức. Lúc nó thử sức, phải tinh ý, xem sức vóc, cách ra đòn, miếng cắn, cú đá của nó, có mạnh mẽ hiểm hóc không; được, mới cắt tai khâu lại vì chỗ này khi vào trận dễ bị thương nhất; lúc ấy con gà mới được coi là qua vòng tuyển chọn. Bằng không thì cắt tiết, xé phay, hoặc cho vào nồi nấu cháo cho gọn!
Ông cha truyền dạy một, Tít thực hiện hai, ba. Trong nhà Tít, có hẳn ba, bốn cái nồi cũ lúc nào cũng đầy nước tiểu nấu với nghệ và bã chè để om bóp cho gà. Om bóp một ngày nghỉ ba ngày, kỳ cho da nó săn đỏ cứng dày như tấm mo nang mới thôi. Thức ăn của nó không cần cầu kỳ. Nhưng với lương tháng gác chắn bốn trăm nghìn đồng, Tít cũng phải bớt mồm bớt miệng, thỉnh thoảng cho nó lạng thịt, hoặc bồi bổ cho nó vài thang thuốc bắc. Lo nhất là khâu sức khỏe của bọn này. Con gà tiếng thế, khả năng miễn dịch kém lắm. Nó bị ho thì phải ghé miệng vào hút đờm cho nó. Hút cho đến khi tiếng nó gáy trong vắt mới thôi. Khó khăn vất vả hơn cả là rèn tập miếng đánh cho nó. Luyện gà như luyện võ sĩ ấy chứ. Vỗ tay, giơ tay lấy cữ từng nấc cho nó tập nhảy, tập mổ, tay Tít sần sùi chi chít vết sẹo gà cắn là do vậy chứ còn gì!
Còn bây giờ, chú Tít cúi xuống, ôm con Mộc lên tay. Con chọi của chú vẫn nguyên trạng là một gã gà choai mới lớn. Cốt cách có vẻ còn như đang rất sơ khoáng. Chú đặt tên nó là Mộc. Mộc nghĩa là mộc mạc, không tô điểm, thêm bớt. Mộc còn là gỗ, thuộc ngũ hành trong giới tự nhiên. Đặt con Mộc vào cái bu nhỏ, sửa soạn đưa nó ra đấu trường quay lại chú Tít đã thấy Tom đi tới. Tết năm nay là Tết con gà nên cuộc đấu gà toàn quận xem ra náo nhiệt lắm.
– Chú Tít, vừa thấy tôi chú đã cười gì thế?
Ôm cái bu gà đi trước, chú Tít không đáp, chỉ mủm mỉm và quay lại nhìn Tom một lần nữa. Tom đúng là thằng Cá Bống thật. Mà sao hôm nay nó giống con Mộc thế! Đôi chân cao kều. Cái cổ dài. Cái đầu nghênh nghênh. Cũng lại độc cái áo phông, cái quần soóc lửng, nghĩa là như con Mộc, trụi thụi lụi lông cánh. Nghĩa là còn đang rất hoang sơ thô mộc.
– Chú Tít, tôi biết chú cười tôi vì cái gì rồi!
– Vì cái gì?
– Chú cũng thế thôi!
– Tao cũng thế nghĩa là thế nào?. Chú Tít đáp. Nhưng lập tức khoát tay.. Thôi sắp đến nơi rồi. Này Tom mọt sách, xem gà chọi chớ có nên bị kích động, nghe.
Đấu trường hôm nay đặt ở dưới cái gầm cầu cạn bắc qua sông Hồng. Ba thầy trò Tít đến nơi thì ánh nắng mùa xuân đã nhuộm vàng ửng vùng bãi cát bên sông và trong bóng râm của gầm cầu, hàng trăm người lớn bé già trẻ đang vây quanh hơn chục cái sân chọi, mỗi cái rộng chỉ bằng bốn chiếc chiếu đôi rải liền nhau.
Việc đăng ký gà để ban tổ chức xếp sắp vào trình tự cuộc đấu có vẻ đơn giản, vì hình như với việc này chú Tít cũng đã quá quen. Nhưng Tom vẫn không thể hiểu được tâm trạng của chú lúc này là thế nào. Khuôn mặt tròn tròn có cặp mắt một mí của chú Tít lặng tờ.
Chú Tít cứ lì lì như một cái bóng thật là vô cảm. Kể cả lúc cân gà, kiểm tra xem cựa gà có bọc sắt hay không. Kể cả khi thỏa thuận với chủ gà của đối phương là không đánh theo hồ, nghĩa là cứ mười lăm phút một hiệp lại nghỉ năm phút rồi đánh tiếp mà là đánh liên tục cho đến khi một trong hai con tử chiến hoặc mồm la chân chạy quanh sới mới thôi. Chú cũng chẳng nói chẳng rằng khi đối phương hỏi đánh theo lối hàng xáo, nghĩa là bên thắng bên thua đều được chia thưởng hay là đánh theo lối một chiều, được ăn cả ngã về không. Thế nào cũng được. Người ta hỏi mãi, chú mới lí nhí đáp vậy. Chú chẳng biểu lộ một chút thái độ. Kể cả khi sau một tiếng cồng con Mộc được thả vào sân chọi. Trong khi đó thì kẻ lo sợ lại chính là Tom. Trời! Đúng là ở nhà nhất mẹ nhì con. Còn bây giờ thì mới thấy con Mộc kém mẽ quá so với đối thủ. Đối thủ của nó được quảng cáo là đệ nhất mãnh kê, tên là Diều, đã thắng chín mươi chín trận, đã đem về cho chủ nó không biết bao nhiêu là cờ thưởng và cả triệu triệu bạc. Ấy thế, cùng có trọng lượng là ba cân mốt mà sao con Diều cao to hơn hẳn con Mộc, trông cứ như anh với em vậy. Hơn nữa, con Diều thật sự là một bản năng rừng rú, vô cùng hung hăng, cậy thế dữ tợn. Vừa nhìn thấy con Mộc, nó đã rướn cẳng, nhâng người cao lên và mở toang đôi cánh, đập phành phạch liên hồi, lên mặt áp đảo dọa nạt. Trong khi đó, buồn thay con Mộc lại đứng ì ra như con gà đất, không có ý thức gì về đối phương và trận đánh sắp diễn ra.
Và kìa, vừa rời tay chủ, con đệ nhất mãnh kê nọ đã tỏ rõ ngay là một gã gà chọi thiện chiến. Nó đâm bổ ngay vào con Mộc, như một luồng gió, nhanh như cắt tung chân xòe móng nhằm diều con Mộc, định thực hiện cú đá song phi, đánh đòn phủ đầu hạ gục ngay đối thủ.
– Con Diều ra đòn rồi, hoan hô!
– Con Mộc toi rồi, ông Tít ơi!
– Hoan hô! Hoan hô!
Những tiếng hò reo của đám người vây quanh sân chọi lập tức nổi lên như sóng cuộn. Kinh khủng quá! Tom vội vòng hai cánh tay ôm chặt khuôn ngực. Mắt Tom tóe sao. Con Mộc gay rồi! Tom lo quá. Nhưng may mắn Tom đã mở to mắt, thở thào thào. Con Mộc cứ tưởng ngu ngơ mà hóa ra đã bất thình lình kịp thời rạp đầu, né mình một bên, nhẹ nhàng và khôn khéo tránh được cú đá chết người của con Diều và bây giờ thì hình như nó mới nhận ra hoàn cảnh của mình. Nó xoay mình lại, nghển cổ lên sẵn sàng chờ đón cú đòn tiếp sau. Quả nhiên, con Diều sau cú đá hụt, đã lại lấy đà, hung hãn xông ngay lại thực hiện cú đánh thứ hai, chân đá mỏ mổ nhằm ngực đối phương. Và lần này thì không còn là bất ngờ nữa, bằng một động tác giả, con Mộc khôn ngoan đã khéo léo chui qua háng con Diều khi con này vừa nhảy tới. Tuy nhiên một bên cánh của nó đã bị một vết xước nhỏ. Và bây giờ nó mới quay đầu lại bộc lộ rõ tinh thần nghênh chiến. Chà!
– Hoan hô con Mộc!
– Xông vào đi, Diều ơi!
Đấu trường ồn lên những tiếng hò la kích động. Trò chơi không còn là trò chơi thuần túy mà là nghệ thuật để giành được chiến thắng, là hành động tự do trong lề luật. Bởi vì cũng như trong văn chương, nghệ thuật chỉ tồn tại với tự do được nhận thức mà thôi. Con người không ai được quyền tự do với hoàn cảnh. Nó phải luôn luôn có hành động tương xứng với điều kiện xung quanh. Quay đầu lại nghênh chiến, con Mộc nhận ra điều đó và hình như lúc này thế trận đã lập lại cân bằng. Hai con vật cùng hạ thấp đầu nhoài cổ, xù lông, giương cánh, tiến tiến lui lui, hai mắt quắc sáng như hai hạt thủy tinh, rình tìm sơ hở của nhau.
Tom nghe thấy tiếng tim mình đập thùm thụp. Nhưng không để Tom kịp phát một tiếng kêu, hai con chọi như được điều khiển bằng hai cỗ máy tự động, cùng lúc cùng dún chân, dồn hết sức mình, tâng người lên cao, dùng cánh đập tới tấp vào đối phương. Pha đánh nhau bằng cánh đã tương kế tựu kế, khiến cả hai cùng lộn tùng phèo, rơi xuống đất. Nhưng vừa chạm đất, chúng đã dựng ngay dậy, xông tới, tung chân đá túi bụi vào nhau.
Tiếng người reo hò la thét phấn khích có lẽ còn ầm ĩ hơn cả ở trận đấu của giới gà miền Bắc Carolina tranh giải mười nghìn đô la trong cuốn tiểu thuyết mà Tom đã đọc. Hai con vật bị kích động dữ dội nổi dậy mãnh lực xung thiên, xáp tới nhau, ngoắc cổ vào nhau, như dính vào nhau, liên tục chân đá, mỏ mổ vào lưng, vào cánh nhau. Cùng dính đòn của nhau, hai đấu sĩ cùng bị bật ra xa nhau, nhưng cùng bản lĩnh kiên cường, lại chống chân đứng dậy được ngay trong một phản xạ còn nhanh hơn sức tưởng tượng của Tom. Và lần này, nhanh như chớp, hai gã chọi có cánh tận dụng ngay ưu thế loài của mình, cùng co cẳng phốc lên trên cao và cuộc không chiến vô cùng ngoạn mục kết thúc bằng cú rơi đánh bịch xuống đất của cả hai bên.
– Hoan hô! Con Diều ra đòn khá quá!
– Con Mộc có miếng mé được đấy chứ!
– Kìa, kìa, xem con nào là hùng kê đệ nhất nào!
Hai con chọi tách nhau ra rồi lại áp vào nhau. Hết thế công lại quay sang thế thủ. Bên tám lạng bên nửa cân, cả hai đều thuộc loại hảo hớn, gan lì dạn đòn. Đúng là kỳ phùng địch thủ, vì nếu con Diều như danh bất hư truyền, có miếng dứ, miếng đòn cựa hiểm ác và cú đòn cánh độc chiêu thì con Mộc là sức trẻ đang lên. Con Mộc vừa gan chí mề vừa biết nén khí, không hăng xằng phí sức, lại giỏi ở miếng đòn đá dọc, đòn túm hầu và miếng hầu kiền, tức là đá vào cổ họng và đá vào vai đối phương. Chà!
Hai mươi phút đã trôi qua, trong thế trận giằng co, Tom đa cảm và nồng nhiệt đã không thể giữ được bình tĩnh nữa. Tom cũng như rất nhiều người quanh bãi chọi, vật và người hồn vía quyến chặt nhau. Ôm hai vai chú Tít, run lên từng hồi, Tom kinh ngạc vì chú Tít cứ trơ trơ như cái cột đá, không lo sợ, chẳng vui mừng. Hay là chú đã bí mật đọc cuốn Cội rễ, đã thấm nhuần lời dạy của thầy luyện gà Mingo là: Tuyệt đối không được xúc động khi xem gà mình trong khi đấu? Chú nghiêm nghị như đang trong tư thế hành nghề: tay cầm lá cờ vàng, ra hiệu đường đã đóng chắn an toàn, cho con tàu đi qua. Chú cứ lì lì như những nốt sẹo gan góc trên tay chú. Những nốt sẹo im lìm ẩn giấu bao bí ẩn, phải chăng chỉ là thương tích của mỏ gà, cựa gà sắc? Chú vô cảm như một chiến binh dạn dày trận mạc, dám đương đầu, chấp nhận đau đớn và biết cách giành thắng lợi.
Đáng khâm phục thật, nhưng lúc này mắt dõi theo con gà của mình đang ở hồi chung cuộc mà thấy chú cứ lãnh đạm và câm lặng như một khách vãng lai vô tình thì ruột gan Tom thật sự bừng bừng như lửa cháy vậy. Giữa bãi chọi lúc này cả con Diều lẫn con Mộc sau mấy hiệp quyết tử đều đã dính đòn của nhau, cổ đầu mình mẩy bê bết máu me, cánh sã tơi tả, mỏ há lưỡi thè, chân run lẩy bẩy; ai dám nói, cục diện sẽ đảo lộn thế nào và chiến thắng cuối cùng sẽ thuộc về kẻ nào đây?
Vậy là Tom phải vào cuộc. Tom giậm chân thình thịch. Tom hét toang toáng. Tom gào: Come on! Charge! Go ahead! Xông lên! Tiến lên! Trời! Không thể kìm giữ được! Hắn như bao nhiêu kẻ học tiếng nước ngoài, vào những giây phút cực điểm của cơn bàng hoàng hay phấn khích, tiếng nói tiềm thức, tức tiếng nói mẹ đẻ bấy lâu bị ý thức nhấn chìm đã tự động bột phát cất lời, Tom cũng vậy. Tom muốn tiếp sức cho con Mộc, cho chính chú Tít vì Tom bằng dự cảm thấy rất yêu quý, kính trọng con người này. Nhưng hình như kẻ bị kích động lại chính là con Diều. Bị chủ nhân hối thúc ở phía sau, nó gắng gượng đạp chân, giương cánh, nhảy tới con Mộc. Nó ra một loạt đòn tổng lực gồm cả mỏ, chân và cánh. Trong khi đó, Mộc đã đứng vững, vẻ lầm lì như đá. Và về thực chất, có cảm tưởng lúc này con Mộc đã là vật phân thân của chú Tít. Điều này, nhờ kinh nghiệm giao tiếp với những cảm xúc tinh tế trên trang sách mà Tom đã nhận ra. Chú Tít, cả một khối tư tưởng quyết sinh âm ỉ, đang truyền qua không gian tới Mộc. Đang dẫn truyền tới Mộc! Và với một bước chân chuyển dứt khoát, dịch hẳn sang một bên, Mộc đã tránh được xấp đòn tổng hợp cuối cùng của Diều. Dễ thôi, vì đó là những miếng đòn quá non xốp. Rồi ngay sau đó, trong khi Diều lử lả vì những cú ra đòn đánh trượt, Mộc lập tức sử dụng bí kíp là cắn răng chịu đau và nén khí vào mình, để co hai chân lấy đà, búng mình lên cao, nhằm họng Diều, với toàn bộ năng lượng dự trữ của nội lực, đánh miếng hầu kiền và miếng túm hầu gia truyền quyết định. Trời! Họng rách toang, Diều chỉ kịp kêu oóc một tiếng thảm thiết rồi quay lơ ra đất!
– Hoan hô!
– Hoan hô!
Lách qua đám đông người chen lấn ở trước mặt, chú Tít chạy vội vào bãi chọi, nhanh như cắt, ôm choàng lấy con Mộc, lủi ra khỏi đám đông, giữa tiếng reo hò như sóng dậy của xung quanh. Tom vội chạy theo chú Tít.
– Chú Sẹo Tay ơi, giờ tôi hiểu chú rồi!
– Vớ vẩn gì thế, cái thằng này?
– Kìa chú Tít, tôi hiểu thật rồi mà!
Mặc Tom lải nhải, chú Tít cứ ôm gà chạy. Chạy như cái đầu tàu qua đoạn đường đã hạ gác chắn đảm bảo an toàn. Chạy vì cơn phấn khích, vì đã bộc lộ được ý chí năng lực của mình. Cho tới lúc dừng lại, chú vẫn thấy Tom ở phía sau mình và cả hai đang đứng trước quán bún chả hôm nào. Đầu xuân được ngày lành tháng tốt mở cửa hàng, mời hai người vào ăn quà quán tôi nào! Cô chủ quán béo chút chít ngoái ra mời. Con Mộc khát nước, há mỏ kêu cọc cọc.
Chú Tít quay lại Tom:
– Mày nói mày hiểu là hiểu cái gì, Tom mọt sách?
– Tôi hiểu những cái sẹo tay của chú là đúng. Tôi hiểu tên thường gọi của chú là Tít. Nhưng thật ra chú là Hùng Cường. Hùng Cường!
– Đúng là thằng mọt sách.
– Chú Tít à, có một câu chuyện cổ nước Việt chú được kể lại như thế này. Ở trong sách tôi đã được đọc ấy mà. Một ông vua nọ sai một quan đại thần nuôi gà chọi. Được mươi hôm, vua hỏi: Đã chọi được chưa? Vị quan đáp: Thưa, chưa được, vì còn hăng lắm, chưa trông thấy gà khác đã đòi chọi rồi. Mươi hôm sau nữa, được hỏi, vị quan nọ lại đáp: Thưa, chưa được, vì mới thấy bóng gà kia đã muốn chọi. Tiếp mười hôm nữa, vua lại hỏi và được đáp rằng: Thưa, được rồi. Vì nghe thấy tiếng gà khác cũng lờ đi. Trông tựa như gà gỗ mà đủ món hay, bởi do rèn luyện công phu. Chú Tít ơi, tay chú bao nhiêu sẹo thế nên chú thắng là phải.
– Thằng ôn con Mỹ này viện sách vở ra nói cái gì vậy?
– Tôi nói…
– Thôi, vào ăn bún chả. Hôm nay tao chiêu đãi mày suất năm ngàn.
– Ô, chú Tít!
Tom kêu to. Không phải vì suất bún chả năm ngàn. Chú Tít nhận ra điều đó vì bây giờ, sau hồi ôm con Mộc chạy từ bãi chọi về, nóng quá, chú đã vô tình phanh ngực áo và Tom đang chằng chằng nhìn vào đó với vẻ kinh ngạc không che giấu. Bí mật dường như đã được khai mở. Ôi! Ngực chú cũng giống như hai cẳng tay chú, nham nhở những sẹo to sẹo nhỏ, nốt nọ sát nốt kia, nốt nọ chồng lên, chờm lên nốt kia.
– Mày lạ lắm hả, thằng mọt sách? Bọn chúng tao nếu còn sống từ chiến trường trở về thì ai cũng sẹo đầy người cả. Trông ngực tao thiên thẹo mẹo dậu chẳng ra cái hình thù gì nữa rồi, có phải không? Không sao đâu. Đã đánh nhau là đàn ông thì phải có sẹo. Riêng tao, mười bảy vết cả thảy, từ đầu đến gót chân. Mảnh mìn này. Mảnh pháo bầy này. Còn ở bên hông phải tao, hiện giờ còn một viên AR15 chưa lấy ra được. Mày xem, bọn xâm lược Mỹ cậy giàu có, nó vung vãi bom đạn xuống đất nước tao mày xem có khiếp không?
Đặt con Mộc xuống đất, chú Tít chìa hai cẳng tay ra trước mặt Tom; không một chút bi lụy và đớn đau, trái lại bỗng nhiên trở nên cởi mở và vui vẻ phi thường như bản tính, chú nhìn Tom âu yếm và dịu dàng:
– Mày gọi tao là Sẹo Tay, đúng đấy Tom ạ. Nhưng sẹo này không phải chỉ là do gà chọi mổ đâu. Nó là vết răng chó béc giê. Mày có biết răng chó béc giê là thế nào không? Bằng cái đinh thuyền ấy. Khi tập, phải chịu để cho nó cắn. Nó bập cả hàm răng vào thịt mình. Nó rứt từng miếng thịt mình ra. Phải cắn răng lại, chịu đựng. Cắn răng lại. Buốt lắm. Cũng phải chịu, mày ạ. Có như thế, sau này bò vào trinh sát đồn của bọn Mỹ xâm lược, ngộ nhỡ có bị con chó của chúng xồ ra cắn, nhai, giằng, xé, rứt cũng không sợ. Phải biết nghiến răng lại, phải có sức chịu đựng phi thường thì mới có thể đánh được thằng giặc hùng mạnh và hung tợn, mới có thể hoàn thành được những việc khó trên sức người, Tom à.
Mắt không rời bộ ngực đầy thương tích méo mó sần sùi và hai cẳng tay sần sẹo của chú Tít, khác hẳn với thái độ thảnh thơi và vui vẻ của chú, lúc này Tom đã bứt ra khỏi dòng tình cảm thường khi, Tom khom người, quỳ xuống, khoanh hai tay, hai con mắt mưng mưng, cổ họng nghẹn tắc. Ôi, chú Tít! Chú Tít là xương là thịt vượt qua cái chết trở về đây mà không phải chỉ là thế, mà là cái gì đó đau thương nhưng vô cùng lớn lao và kỳ diệu, chưa được nói tới trong sách vở và Tom chưa từng được đọc, được thấy bao giờ. Cuộc sống sao lại có thể vừa bình dị lại vừa lạ lùng như thế? Tom rên khe khẽ. Và bừng lên trong trạng thái khải thị thần giao, lại như những lần tương tự, Tom không thể sử dụng bất cứ tiếng nói nào khác ngoài tiếng Anh mẹ đẻ của mình. Tom nói cùng với hai hàng nước mắt ròng ròng chảy:
– Uncle Tit! The first time I cried when I read an episode in a novel Roots that George was sold to a new owner. And this is my second time. Uncle Tit! Don’t think I am only a bookworm!…
Chú Tít, người gác chắn xe hỏa, hiển nhiên là chưa hề được học tiếng Anh. Nhưng nghe Tom nói, kỳ lạ thay, chú cũng hiểu, chú hiểu Tom nói rằng: Chú Tít ơi! Lần thứ nhất tôi đã khóc khi đọc cuốn tiểu thuyết Cội rễ đến đoạn George. gà bị bán cho chủ mới. Giờ là lần khóc thứ hai của tôi đây. Chú Tít ơi! Chú đừng nghĩ tôi chỉ là một con mọt sách thôi, chú à… Chú đừng khinh bỉ tôi, tôi không phải bọn lính Mỹ uống nước vo gạo, bắt rắn chơi, ngu ngơ không biết gì đâu!
Hà Nội, 12/2000. 12/2004