Chương VI, Hồi hương giữa dòng Mekong

Buổi chiều cuối cùng ở Vientiane đến rất nhẹ. Như thể, thành phố này chưa bao giờ biết cách tiễn ai đi bằng những điều quá rõ ràng. Ngay lúc này, mặt trời trôi chậm xuống phía cuối sông Mekong, để lại một dải ánh sáng vàng nhạt loang trên mặt nước. Một ánh sáng không rực rỡ, không rực cháy, chỉ đủ ấm để người ta nhận ra một ngày đang khép lại. Đó chỉ là một vẻ đẹp chín muồi, trầm và sâu, giống như cách người đàn ông trưởng thành đang nhìn lại một đoạn đời vừa đi qua.

Dòng sông kia vẫn trôi, nhưng tôi biết nó không còn “ở lại” với tôi nữa. Không phải vì nó đổi khác, mà vì tôi đã sắp rời đi. Ngọn gió thổi nhẹ, không còn lay động mạnh như buổi chia tay hôm trước. Nó lướt qua vai áo tôi rất khẽ, như một cái chạm cuối cùng, đủ để nhắc rằng mọi thứ đã an bài. Tôi đứng yên, hai tay thả lỏng, để mặc cho buổi chiều chảy qua mình mà không cố giữ lại bất cứ điều gì.

Tôi đứng một mình bên bờ sông, nơi gió thổi thẳng từ dòng nước lên, mang theo mùi phù sa quen thuộc và một chút lạnh rất khẽ của buổi chiều muộn. Thủ đô Vientiane vẫn yên như thế, yên đến mức nếu không chú ý, người ta sẽ không nhận ra mình đang rời đi. Nhưng tôi thì biết. Tôi biết rõ từng bước chân của mình hôm nay đều mang theo một sự kết thúc.

Trong khoảnh khắc ấy, tôi nghĩ đến cô. Không phải bằng nỗi nhớ dâng trào, cũng không bằng sự tiếc nuối làm mềm lòng. Tôi nghĩ đến cô như nghĩ đến một điều đẹp đã hoàn tất. Một điều không cần thêm, cũng không cần bớt. Sự tương tư lúc này không còn là khao khát được gần, mà là một sự ấm áp rất lặng, giống như khi người ta chạm tay vào một viên đá đã được nắng hong đủ lâu. Để rồi biết rằng nó từng ấm lên vì ánh mặt trời, và bây giờ, nó chỉ cần được đặt xuống đúng chỗ.

Tôi không buồn theo cách của những cuộc chia tay từng có trong đời. Không trống rỗng, không hoảng loạn. Chỉ là một sự lắng sâu rất chậm, giống như khi người ta ngồi trước một ngọn nến đã cháy gần hết, biết rằng nó sắp tắt, nhưng vẫn muốn nhìn cho trọn khoảnh khắc ánh lửa còn ở đó.

Tôi biết mình sắp phải rời Lào và cảm giác ấy đến rất tròn, không vội vàng, cũng không có nỗi buồn dữ dội. Đó chỉ là một cảm giác khép lại rất tròn, như khi gấp lại một cuốn sách đúng lúc trang cuối cùng vừa hiện ra. Không còn câu hỏi “vì sao”, cũng không cần lời giải thích. Có những nơi không cần ở lâu, chỉ cần được chạm đúng lúc. Và có những con người không đi cùng ta đến cuối đường, nhưng đủ để khiến đoạn đường ấy trở nên có ý nghĩa.

Mỗi cuộc đi qua đều cần một nghi thức kết … và tôi đứng ở đây, bên dòng sông Mekong, như thể đang làm điều đó. Không phải để chia tay, mà để đặt mọi điều đã có về đúng vị trí của nó trong lòng. Với tôi, nghi thức ấy không ồn ào, không mang dáng dấp của lời thề hẹn. Tôi vẫn đứng đây, bên dòng sông Mekong ấy, trong ánh hoàng hôn đang lắng dần, để thừa nhận rằng mình đã từng yêu theo cách tốt nhất mà một người đàn ông có thể yêu, đủ sâu để chạm và đủ tỉnh để buông.

Tôi vẫn tin rằng trong lòng tôi có một cảm giác bình an từng tồn tại rất thật. Có những điều trước đây, tôi chỉ nghe trong kinh sách, đến lúc này mới chạm vào được: tình yêu, nếu đủ sâu, sẽ không đòi hỏi phải ở lại. Nó chỉ cần được thừa nhận, rồi được đặt xuống đúng chỗ.

Tôi từng nghĩ yêu là đi cùng nhau càng lâu càng tốt. Nhưng người con gái Lào ấy đã dạy tôi một điều khác, không bằng lời nói, mà bằng cách cô hiện diện: yêu cũng là một hình thức tu tập. Tình yêu là học cách lắng nghe. Là biết dừng đúng lúc. Là đủ từ bi để không biến tình cảm của mình thành gánh nặng cho người khác. Và là đủ hiểu biết để không lấy “tôi” làm trung tâm của mọi mong cầu. Trong sự lặng yên ấy, tôi thấy mình không bỏ rơi điều gì cả. Tôi chỉ đang mang theo một bài học rất đẹp, để bước tiếp trên những hành trình còn lại của đời mình, với một trái tim đã được gọt giũa vừa vặn hơn với hai chữ “bình an”.

Tôi đứng bên dòng sông, không còn hỏi vì sao mình phải rời đi. Trước mặt là dòng nước đang trôi, sau lưng là thành phố đã dạy tôi cách chậm lại. Ở giữa, là tôi, một người đàn ông từng trải luôn mang theo một mối duyên không ở lại, nhưng đã kịp để lại trong tim mình một khoảng an nhiên rất thật, đủ để bước tiếp mà không cần phải ngoái đầu lại.

Khi đứng thật lâu bên dòng sông Mekong, nhìn mặt nước lặng lẽ trôi về phía xa, tôi chợt hiểu ra rằng có những bài học không đến từ kinh sách, mà đến từ chính những rung động sâu nhất của lòng người. Tình yêu của tôi dành cho cô cũng vậy. Nó không ồn ào, không bày ra trước mắt như một phép thử cảm xúc. Nó đến, ở lại vừa đủ, rồi rời đi, để lại trong tôi một sự tỉnh thức mà trước đó tôi chưa từng có.

Cô không ở lại bên tôi. Điều đó, giờ đây, tôi hiểu rất rõ. Nhưng nhờ cô, tôi học được cách đứng yên giữa một cuộc đời nhiều chuyển động. Cô còn dạy tôi thế nào là yêu mà không cần chiếm hữu. Và dạy tôi thế nào là đủ, đủ cảm xúc để trái tim không khô cạn, đủ tỉnh thức để lý trí không làm tổn thương những gì mình trân quý.

Tôi ngồi xuống bậc đá ven sông, lấy từ túi áo ra cuốn sổ nhỏ đã theo mình suốt những ngày ở Lào. Cuốn sổ ấy không còn mới, méo giấy đã sờn, nhưng chữ viết trong đó luôn chậm rãi, như chính nhịp sống mà tôi đã học được ở nơi này. Gió thổi lật vài trang giấy. Tôi mở ra một trang trống và viết nhưng không phải để giữ lại, mà để buông đi. Dòng nước ấy vẫn trôi đều và im lặng, như thể chưa từng chứng kiến những cuộc đến – đi của con người.

Nói là vậy, nhưng tôi không viết ngay. Tôi ngồi yên rất lâu, để gió lướt qua vai áo, để lòng mình lắng xuống đến mức không còn nhu cầu phải nói điều gì cho thật hay. Khi tay tôi chạm vào trang giấy, tôi biết mình không viết cho cuộc níu kéo. Tôi cũng không viết để giữ một kỷ niệm cho riêng mình. Tôi viết, đơn giản vì có những điều nếu không được đặt xuống giấy, sẽ ở lại trong lòng quá lâu và bỗng trở thành gánh nặng.

Lá thư ấy không có mở đầu cầu kỳ. Không có lời trách. Không có một câu hỏi. Cũng không có bất kỳ lời hứa hẹn nào dành cho tương lai. Tôi không nhắc đến những ngày đã qua theo cách khiến người đọc phải buồn. Mà tôi viết vì sự tri ân.

Và rồi, tôi viết cho cô nhưng không phải để gửi, mà để hồi hướng. Tôi viết bằng tiếng Lào. Từng dòng chữ hiện ra chậm rãi, như thể nếu viết nhanh hơn, cảm xúc sẽ không kịp theo.

ເຈົ້າ,

ຂ້ອຍຂຽນຂໍ້ຄວາມເຫຼົ່ານີ້ ໃນຂະນະທີ່ລົມຍາມແລງ ກຳລັງພັດຜ່ານແມ່ນ້ຳເມກອງຢ່າງຊ້າໆ…

ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ວ່າເຈົ້າຢູ່ໃສ ແລະຂ້ອຍກໍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງຮູ້. ເພາະສິ່ງທີ່ຂ້ອຍຢາກເກັບໄວ້ ບໍ່ແມ່ນຮູບຮ່າງຫຼືຄວາມຊົງຈຳແຕ່ແມ່ນຄວາມສະຫງົບທີ່ເຈົ້າເຄີຍປະໄວ້ໃນໃຈຂອງຂ້ອຍ.

ຂ້ອຍເຄີຍເຊື່ອວ່າຄວາມຮັກແມ່ນການເດີນຄຽງກັນເປັນເວລາດົນ. ແຕ່ເມື່ອໄດ້ພົບເຈົ້າຂ້ອຍຈຶ່ງເຂົ້າໃຈວ່າບາງຄົນເກີດມາເພື່ອສອນໃຫ້ເຮົາຮູ້ຈັກຢືນນິ່ງຢູ່ກາງຊີວິດໂດຍບໍ່ຢ້ານກົວການຫຼົງທາງ.

ຂອບໃຈເຈົ້າທີ່ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຮຽນຮູ້ຈັກຊ້າລົງຮຽນຮູ້ຈັກຟັງແລະຮຽນຮູ້ຈັກວາງໃຈຂອງຕົນເອງເພື່ອບໍ່ໄປລົບກວນຄວາມສະຫງົບຂອງຜູ້ອື່ນ.

ຖ້າຄວາມຮັກເປັນເສັ້ນທາງແຫ່ງການຝຶກຝົນຈິດໃຈເຈົ້າກໍແມ່ນເສັ້ນທາງໜຶ່ງທີ່ຂ້ອຍຈຳເປັນຕ້ອງເດີນເພື່ອເຂົ້າໃຈຄຳວ່າ ຄວາມເມດຕາແລະການບໍ່ຍຶດຕິດ.

ຂ້ອຍບໍ່ເຄີຍຮັ້ງເຈົ້າໄວ້ບໍ່ແມ່ນເພາະຂ້ອຍບໍ່ຮັກແຕ່ເພາະຂ້ອຍຮັກຫຼາຍພໍທີ່ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າໜັກໃຈ.

ຂອບໃຈເດີ ສຳລັບຄວາມສະຫງົບທີ່ເຈົ້າເຄີຍມອບໃຫ້.

ຂໍໃຫ້ເຈົ້າມີຄວາມສຸກ.

(Dịch nghĩa tiếng Việt:

Gửi em,

Anh viết những dòng này khi gió chiều đang trôi trên Mekong rất chậm. Anh không biết em đang ở đâu, và cũng không cần biết. Vì điều anh muốn giữ lại không phải là hình bóng, mà là sự bình an em đã để lại trong lòng anh.

Anh từng nghĩ yêu là phải đi cùng nhau rất lâu. Nhưng gặp em rồi, anh hiểu: có những người đến chỉ để dạy ta cách đứng yên giữa đời mà không sợ lạc.

Nhờ em, anh học được cách chậm lại. Học cách lắng nghe. Học cách đặt cảm xúc của mình xuống, để không làm xước sự yên lành của người khác.

Nếu tình yêu là một con đường tu tập, thì em chính là đoạn đường anh cần đi qua để hiểu thế nào là từ bi và vô ngã.

Anh không giữ em lại. Không phải vì anh không thương. Mà vì anh thương đủ để không làm em nặng lòng.

Cảm ơn em vì sự bình an em đã từng trao.

Cầu mong em được hạnh phúc.)

Trong nội dung lá thư ấy, tôi viết về sự bình an mà cô đã để lại. Cả về cách cô khiến tôi chậm xuống, biết nghe, biết đặt trái tim mình yên hơn trong cuộc đời này. Tôi viết về việc tôi không giữ cô lại, không phải vì tôi yêu chưa đủ, mà vì tôi yêu đủ nhiều để không làm vướng bước chân cô. Tôi không viết về nỗi nhớ, cũng không viết về một lần gặp lại. Vì tôi biết, nhớ là việc của tôi và mọi điều đã xảy ra đều vừa đủ. Tôi cũng không viết rằng mong một ngày nào đó gặp lại. Vì nếu duyên còn, nó sẽ tự tìm đường. Nếu không, ký ức này đã trọn vẹn.

Chữ tôi đều và chắc, không run, không gấp. Như thể, mỗi câu viết ra đều đã được tôi cân nhắc rất lâu trong lòng trước đó. Lá thư ấy không mang theo một nỗi buồn ướt át. Nó mang theo sự tĩnh tại của một người đàn ông đã chấp nhận rằng: có những người bước vào đời ta không phải để đi cùng đến cuối, mà để dạy ta cách bước cho đàng hoàng hơn ở những đoạn sau.

Mỗi câu chữ trong trang giấy ấy như một hơi thở. Viết xong, tôi gấp lá thư lại rất cẩn thận. Không có tên người gửi. Không có địa chỉ người nhận. Bởi lá thư này chưa bao giờ cần đến đích. Nó chỉ cần được rời tay tôi. Tôi cũng không hề đọc lại bởi nếu đọc, tôi sẽ muốn sửa một điều gì đó cho đẹp hơn. Nhưng tôi không cần đẹp, mà chỉ cần thật.

Tôi gấp lá thư lại rất gọn. Không nếp gấp nào thừa, không chần chừ. Tôi cũng không có một cử chỉ luyến tiếc nào dành cho nó. Tôi không đưa lá thư lên môi, không đặt lên ngực, không thì thầm thêm một lời nào. Bởi những gì cần giữ, tôi đã giữ trong lòng. Những gì cần buông, tôi biết phải buông cho đúng cách.

Tôi đứng dậy, bước sát mép nước. Dòng sông Mekong trôi đều, không vội, không dừng. Tôi đưa lá thư ra trước mặt, giữ nó trong tay thêm một nhịp thở nữa. Không phải vì do dự, mà vì biết rằng đây là khoảnh khắc mình đang hoàn tất một điều gì đó rất quan trọng. Ngay sau đó, tôi thả tay.

Lá thư chạm mặt nước, nổi lên một lát. Sau đó, nó trôi đi theo dòng sông, chậm rãi, bình thản, như cách mọi điều đẹp đẽ nên rời khỏi đời người. Tôi chắp tay trước ngực, không cầu xin, không khấn nguyện điều gì cho riêng mình. Tôi chỉ hồi hướng trong im lặng. Tôi chỉ mong cho cô được bình an. Mong cho những gì đẹp đã từng có, được giữ nguyên vẹn ở nơi nó thuộc về. Và mong cho trái tim mình đủ tĩnh để bước tiếp, không mang theo vết xước.

Tôi không dõi theo lâu. Bởi tôi biết, một khi đã buông đúng cách, thì không cần nhìn lại để chắc rằng nó sẽ đi đâu.

Tôi đứng thẳng dậy, hít một hơi thật sâu. Trong giây phút ấy, tôi không thấy mình vừa mất đi điều gì. Trái lại, tôi cảm thấy mình vừa trả lại cho dòng đời một cảm xúc đã được sống trọn. Lá thư ấy không phải để gửi cho cô. Nó là để trả lại cho thời gian một mối duyên đã đủ đầy, không thiếu, không dư, không bị níu giữ đến méo mó.

Đó là một nghi thức rất lặng mà không ai chứng kiến. Không cần lời khấn. Nhưng trong lòng tôi, tôi biết mình đang hồi hướng cho mối duyên đẹp ấy. Một mối duyên hồi hướng cho những ngày đã sống chậm, cho một tình cảm đã nảy nở trong tĩnh lặng và kết thúc cũng trong tĩnh lặng.

Tôi không cầu mong điều gì cho riêng mình. Tôi chỉ mong rằng, ở bất cứ nơi đâu, sự bình an mà chúng tôi từng chạm tới sẽ tiếp tục đi cùng mỗi người theo những con đường khác nhau. Không cần gặp lại. Cũng không cần gọi tên. Lá thư ấy trôi đi, không mang theo nỗi buồn. Chỉ mang theo một lời cảm ơn đã được đặt đúng chỗ.

Hoàng hôn buông xuống rất chậm. Ánh sáng cuối ngày tan dần trên mặt sông. Tôi quay lưng lại dòng sông Mekong kia, không ngoái đầu thêm lần nào nữa. Không có khoảnh khắc nào đột ngột. Mọi thứ khép lại êm như cách nó đã hiện diện. Không phải vì tôi muốn quên, mà vì tôi đã nhớ đủ.

Dòng sông kia vẫn chảy nhưng không nhanh hơn, cũng không chậm lại. Như thể, với nó, đến hay đi chưa bao giờ là vấn đề. Tôi vẫn đứng đó thêm một lúc, nhìn mặt nước sẫm dần, để cho ánh hoàng hôn hoàn tất nốt phần việc của nó. Trong khoảnh khắc ấy, tôi không còn nghĩ về cô bằng nỗi nhớ. Tôi nghĩ về cô như một điều đã từng làm lòng mình dịu lại là đủ.

Tôi đứng dậy, nhấc chiếc túi nhỏ đã chuẩn bị sẵn. Mọi thứ gọn gàng và vừa vặn. Tôi không mang theo quá nhiều, cũng không bỏ lại điều gì cần tiếc nuối. Ngày mai, tôi biết mình sẽ rời Lào, tiếp tục hành trình sang Campuchia. Một vùng đất khác, một nhịp sống khác, một hành trình mới. Lạ thay, tôi không háo hức. Cũng không thấy trống rỗng. Mà đó chỉ là một cảm giác rỗng vừa đủ, đủ để đón nhận những gì sắp đến mà không mang theo dư âm nặng nề của những gì đã qua. Nhưng tôi biết, từ nay trở đi, trong tôi đã có thêm một khoảng tĩnh. Một khoảng tĩnh được tạo nên từ một mối duyên không ở lại, nhưng đã đi qua tôi rất trọn vẹn.

Có những nơi không cần ở lại lâu. Chỉ cần chạm đúng lúc, ròi bước đi đúng nhịp. Thủ đô Vientiane với tôi là một nơi như thế. Ở đây, tôi đã học được cách đứng yên, cách lắng nghe, cách yêu mà không làm tổn thương ai, kể cả chính mình. Và có lẽ, đó là điều quý giá nhất mà một chuyến đi có thể để lại.

Khi ánh nắng mặt trời tắt hẳn sau dòng sông Mekong ấy, tôi quay lưng lại với bờ sông, bước những bước chậm rãi đầu tiên của hành trình mới. Tôi không ngoái nhìn nữa. Tình yêu đầu tiên của tôi không dạy tôi cách giữ lấy một người. Nó dạy tôi cách giữ lấy chính mình. Tôi chỉ mang theo một trái tim đã biết cách yêu mà không làm đau ai. Và thế là đủ … để bước sang một chuyến đi khác. Và đó có lẽ là bài học lớn nhất mà một người đàn ông trưởng thành như tôi có thể mang theo trên mọi hành trình về sau.

Gió trên sông Mekong vẫn thổi. Dòng nước kia vẫn trôi. Và ở đâu đó trong dòng chảy ấy, tôi biết, có một lời chúc đang đi rất xa:

ຂໍໃຫ້ເຈົ້າມີຄວາມສຸກ. (dịch nghĩa tiếng Việt: Cầu mong em được hạnh phúc.)