CHƯƠNG 10: DŨNG
Bốn tháng sau buổi tối thứ Sáu đó.
Tháng Hai, Hà Nội đang ở giữa cái rét nàng Bân — loại rét hơi muộn, ẩm và dai dẳng, không đủ lạnh để gọi là đông mà không đủ ấm để gọi là xuân, cái khoảng lửng lơ của năm mà người Hà Nội hay than thở nhưng thật ra hay nhớ nhất khi đi xa.
Minh bảo vệ đồ án tốt nghiệp vào một sáng thứ Ba.
Hội đồng gồm năm người — giáo sư hướng dẫn và bốn thầy cô khác, ngồi sau bàn dài trong xưởng vẽ lớn của trường, trước mặt là những bản vẽ anh đã làm suốt bốn tháng. Thiết kế cải tạo nhà phố cổ số 43 Hàng Xu — bảo tồn cấu trúc gốc, tích hợp không gian sống hiện đại, giữ lại những yếu tố vật liệu quan trọng.
Anh trình bày trong bốn mươi lăm phút. Trả lời câu hỏi trong mười lăm phút nữa. Hội đồng thảo luận trong khi anh ra ngoài chờ.
Kết quả: xuất sắc. Điểm cao nhất khóa.
Giáo sư hướng dẫn bắt tay anh và nói: “Em thiết kế ngôi nhà này như người đã từng sống trong đó. Không phải kiến trúc sư nhìn từ ngoài vào — người bên trong nhìn ra.”
Minh gật đầu. Không giải thích.
* * *
Sau buổi bảo vệ, anh đi bộ một mình về phía trường, không vào thẳng ký túc xá.
Trong túi anh là cuộn bản vẽ đồ án — tất cả các tờ, từ mặt bằng đến mặt cắt đến phối cảnh. Anh đi đến cái ghế đá quen trong sân trường, ngồi xuống, mở cuộn bản vẽ ra.
Không phải để xem lại kết quả. Để nhìn vào một chi tiết cụ thể mà anh đã nhận ra trong quá trình vẽ nhưng chưa bao giờ nói với ai.
Tờ mặt cắt dọc — cắt qua trục giữa ngôi nhà, nhìn thấy hết cấu trúc từ móng đến mái. Anh vẽ tờ này từ đầu, không dựa trên bản vẽ gốc nào vì bản vẽ gốc của ngôi nhà không còn.
Hoặc anh nghĩ không còn.
Nhưng khi vẽ, tay anh tự nhiên biết tỷ lệ. Tự nhiên biết khoảng cách giữa các cột, chiều cao tầng một so với tầng hai, góc dốc của mái. Anh không đo đạc cẩn thận hơn những đồ án khác — nhưng khi đến ngôi nhà kiểm tra lại, mọi số liệu trong bản vẽ của anh đều chính xác đến từng xăng ti mét.
Như thể anh đã biết ngôi nhà này trước khi đo nó.
Và ở tờ mặt bằng tầng hai — anh vẽ vị trí các cửa sổ, vị trí các phòng, và trong phòng cuối hành lang anh vẽ một ký hiệu nhỏ ở góc — ký hiệu chuẩn trong bản vẽ kiến trúc để chỉ vị trí gương.
Anh không nhớ mình quyết định đặt gương ở đó. Không nhớ lúc nào nghĩ về điều đó trong quá trình vẽ. Chỉ là nó ở đó, đúng vị trí, đúng kích thước, như một ghi chú từ người đã biết nó ở đó trước khi anh sinh ra.
Anh ngồi với tờ bản vẽ trong tay một lúc.
Rồi anh cuộn lại, cất vào túi, đứng dậy.
Có những thứ không cần giải thích. Chỉ cần được biết.
* * *
Cuộc gọi của Linh đến lúc mười giờ đêm, ba ngày sau buổi bảo vệ.
Minh đang ngồi đọc — không phải sách kiến trúc, lần này là tiểu thuyết, cái thứ anh hay để lại chưa đọc vì bận mà bây giờ cuối cùng có thời gian. Màn hình điện thoại sáng lên, tên Linh hiện ra.
“Mày ngủ chưa?” cô hỏi.
“Chưa. Sao vậy?”
“Chủ mới số 43 bắt đầu sửa nhà. Tao biết vì bố tao hỏi thăm qua người quen.” Cô dừng lại. “Họ sửa toàn bộ. Thay sàn, sơn tường, phá tường phòng kho để mở rộng phòng ngủ.”
Minh ngồi im.
“Và cái gương,” Linh nói. “Họ tháo cái gương đó ra. Không biết vứt hay bán hay làm gì.”
Anh không biết mình cảm thấy gì chính xác. Không phải sợ — đã qua cái giai đoạn sợ liên quan đến ngôi nhà đó. Không phải tiếc — gương là gương, không thể tiếc mãi. Chỉ là thứ gì đó như kết thúc, cái cảm giác của một chương sách lật sang chương mới và không thể lật ngược lại.
“Tao biết thế nào mày cũng muốn biết,” Linh nói. “Nên tao gọi.”
“Cảm ơn mày.”
“Mày ổn không?”
“Ổn.” Anh nghĩ một lúc. “Tao nghĩ điều đó đúng thôi. Ngôi nhà đã xong những gì cần xong. Gương đã làm xong việc của nó.” Anh nhìn chiếc đồng hồ trên cổ tay. “Không phải mọi thứ cần tồn tại mãi để có ý nghĩa.”
Linh im lặng một lúc. “Mày nghe như ông cố mày vậy.”
“Ông cố tao viết câu đó ở đâu không?”
“Không. Tao đoán vậy thôi.”
Minh cười nhẹ.
“Linh,” anh nói.
“Ừ.”
“Bà ngoại mày — bà sống một cuộc đời tốt. Dù có chuyện gì xảy ra hồi trẻ, dù tìm kiếm bốn mươi năm không thấy câu trả lời — bà vẫn sống tốt. Cưới người tốt, có con cháu tốt, giữ ngôi nhà tốt.” Anh dừng lại. “Tao muốn mày biết điều đó không phải ngẫu nhiên. Người ta không sống tốt mà không cố sống tốt. Bà cố.”
Giọng Linh khi trả lời khẽ hơn bình thường. “Cảm ơn mày.”
“Không cần cảm ơn. Tao nói thật.”
Họ nói thêm một lúc rồi cúp máy. Minh đặt điện thoại xuống, nhìn lên trần nhà phòng ký túc xá — không có vết loang nào, không có hình con cá hay bản đồ nơi nào đó, chỉ là trần trắng phẳng của một nơi chưa có đủ thời gian để tích lũy ký ức.
Anh nghĩ về số 43 Hàng Xu đêm nay — công nhân đã về, ngôi nhà đang trong quá trình thay đổi, tường đang được đục ra và sàn đang được bóc lên và cái gương khung gỗ chạm trổ nằm đâu đó không còn trên tường phòng bà Nguyệt nữa.
Ngôi nhà tiếp tục.
Như mọi ngôi nhà tiếp tục — thay chủ, thay mặt, giữ ký ức dưới những lớp sơn mới và sàn mới và những cuộc sống mới chưa bắt đầu.
Minh tắt đèn, nằm xuống, nhắm mắt.
Kim giây chiếc đồng hồ trên cổ tay anh chạy đều trong bóng tối.
* * *
Sáng hôm sau anh gặp Tuấn ở quán bún bò quen trên đường đi học.
Tuấn đến trước như thường lệ — anh hay đến sớm ở những nơi quen, không phải vì siêng mà vì thích cái khoảng lặng trước khi người khác đến. Điều đó anh không nói ra bao giờ, chỉ là thói quen, và Minh biết vì anh đã quan sát đủ lâu.
Họ ăn không nói nhiều. Bún bò ngon, trời hơi lạnh, quán đông vừa phải — những thứ bình thường của một buổi sáng bình thường.
“Mày có nhớ gì không?” Minh hỏi.
Tuấn biết anh hỏi về gì mà không cần anh giải thích. “Nhớ ít hơn tao nghĩ,” anh nói. “Phần lớn mờ, như mơ. Chỉ nhớ quán trà, người đàn ông đẩy xe đạp rau, và cảm giác không cần lo gì.” Anh ăn một thìa. “Và nhớ lúc tụi mày đến. Cái đó nhớ rõ.”
“Tại sao cái đó rõ hơn?”
Tuấn nghĩ một lúc. “Vì cái đó thật hơn. Những thứ trong vòng lặp — chúng lặp đi lặp lại nên não tao không phân biệt được cái nào là lần đầu, cái nào là lần trăm. Nhưng lúc tụi mày đến là lần đầu tiên có gì đó mới xảy ra. Não tao đóng dấu đó lại.”
“Lô gic đó hợp lý.”
“Tao học từ Hà,” Tuấn nói, miệng cong lên một chút.
Minh nhìn anh. “Mày và Hà—”
“Chưa,” Tuấn nói nhanh. “Tao chưa hỏi. Tao đang học cách phân biệt tao muốn điều gì và tao muốn điều đó vì nó dễ hơn.” Anh nhìn vào bát bún. “Với Hà thì khác với những thứ khác — tao không muốn làm theo kiểu dễ.”
“Đó là câu trả lời tốt.”
“Tao biết.” Anh cười lần này thật sự. “Tao đang cố thật sự hiểu thay vì chỉ nói đúng.”
Họ ăn xong, đứng dậy, chia tay ngoài cửa quán. Tuấn đi về hướng lớp thiết kế đồ họa, Minh đi về hướng trường.
Phố sáng sớm — người đi làm, xe máy, hàng quán mở cửa, tiếng còi xe, mùi bánh mì nướng từ hàng nào đó vọng ra. Thành phố đang chạy với tốc độ và nhịp của chính nó, không quan tâm đến những gì xảy ra trong bếp một căn nhà phố cổ bốn tháng trước.
Minh đi trong đó và cảm thấy mình là một phần của nó — không phải theo nghĩa hòa tan, không phải theo nghĩa mất đi, mà theo nghĩa thuộc về. Đây là thế giới của anh, với tất cả những thứ anh biết và không biết về nó, với tất cả những lớp chồng nhau của ký ức và thời gian và con người đã sống qua.
Anh nghĩ về câu Dũng nói — *dũng cảm là sống tiếp dù không biết sống tiếp ra sao*.
Anh không biết sống tiếp ra sao, không hoàn toàn, không chắc chắn. Nhưng anh đang sống tiếp. Đang đi trên phố buổi sáng, đang nghĩ về đồ án tiếp theo, đang tìm hiểu về ông nội mình, đang có bạn bè ngồi ăn sáng cùng và nói những câu đáng nghe.
Có lẽ đó là đủ.
Hoặc có lẽ *đủ* không phải điểm đến mà là trạng thái — thứ gì đó không đạt được một lần rồi giữ mãi mà phải liên tục chọn lại mỗi ngày.
Anh không chắc. Nhưng anh nghĩ — không chắc cũng ổn. Không biết hết cũng ổn.
Ông cố anh thiết kế một ngôi nhà và không biết ai sẽ sống trong đó. Ông nội anh vào một thế giới bên kia và không biết mình sẽ ở lại bao lâu. Bà Nguyệt tìm kiếm câu trả lời bốn mươi năm và không bao giờ tìm thấy đủ.
Và tất cả họ vẫn sống — hoặc cố sống, hoặc cố ra đi theo cách xứng đáng.
Có những thứ truyền qua thế hệ không phải bằng lời, không phải bằng vật, không phải bằng máu. Bằng cái cách người ta đứng trước thứ mình không hiểu và vẫn bước về phía trước.
Minh bước về phía trước.
Bậc chân anh chạm mặt đường Hà Nội buổi sáng, đều và chắc chắn, tiến về phía những thứ chưa biết chờ ở phía trước.
— Hết chương 10 —