Đoàn tầu chở gạo bị trật bánh, bị đổ, bị cướp hay bị rơi xuống biển Đông hay sao mà hơn nửa năm sau, kể từ ngày Mại bay Đà Nẵng, vẫn chưa về đến ga Pho.

Mại bặt vô âm tín!

Uất căm, tủi hổ dâng đầy mắt đỏ, tất cả những kẻ bị Mại lừa hùng hổ kéo đến nhà cô giáo Lẫm. Cháy nhà ra mặt chuột, hóa ra ngoài các cô các thầy còn có cả ba bốn chục người nữa, già có trẻ có, đàn ông đàn bà có, bị Mại lừa. Kinh hãi quá vì Mại còn dở cả trò Sở Khanh với đàn bà con gái; có cô gái bị hắn lừa, hiến cả trinh tiết cho hắn mà hai ba năm nay vẫn chưa được hắn tìm cho công ăn việc làm. Tất cả tụ họp lại, uất khí dâng đầy những tưởng phen này nhà Mại hoặc con vợ Mại phải tan tành mới hả. Nào ngờ, chưa ai kịp mở miệng cho ra một lời hạch vấn, đã thấy cô giáo Lẫm rũ rượi tóc tai, nước mắt ngắn dài, mếu máo:

– Ối, các bác ơi, em đang nẫu cả gan ruột đây. Người ta nói: có phúc thợ mộc thợ nề, vô phúc thầy đề thầy thông. Mà sao cái số em nó bạc phước thế. Xưa rày nó vẫn là quân cơm nhờ áo vợ. Còn bây giờ, trơn lông đỏ da rồi thì nó lừa cả em. Nó sống với con bồ nó ở Đà Nẵng rồi. Nó tà lưa em, nó bỏ em, các bác ạ.

Ôi! Những nỗi đau đớn ê chệ trên thế gian! Ôi, những nỗi thống khổ của con người do con người gây ra. Vô lượng! Vô lượng! Và nếu đem bắc đồng cân lên thì việc ông giáo Phụng và bạn bè ông mất chiếc xe đạp, chỉ vàng, mấy triệu đồng dành dụm, có thấm tháp gì, thậm chí còn là vô nghĩa, so với việc người đàn bà mất chồng. Mất chồng có nghĩa là mất cả đời người kia!

Cô giáo Lẫm mất chồng! Cô giáo Lẫm bị chồng bỏ! Đạo lý truyền thống thương người như thể thương thân đã sống hàng ngàn năm trong tâm cảm người Việt lập tức trở thành một năng lượng tạo lập nên sự quân bình với tâm thế nhân gian, trong hoàn cảnh này: bao nhiêu nỗi căm giận, uất ức kẻ lừa bịp liền chuyển hóa ngay lập tức thành niềm xót thương vô hạn với cô giáo Lẫm đồng nghiệp. Ôi! Cô giáo Lẫm bất hạnh. Với người vợ đầu gối tay ấp mà thằng cha còn phản trắc, vậy thì nó lừa lọc mọi người cũng là lẽ dĩ nhiên thôi. Khi thấy người ta đau khổ hơn mình thì có nghĩa là mình hãy còn may mắn!

Cô giáo Lẫm bị một đòn nặng, bại xuội cả tâm thể, ốm đau lệt bệt cả tháng trời, rồi trong sự săn sóc của tập thể mãi mới gượng lại được. Hai đứa con gái liên tục viết thư vào Đà Nẵng, lặp đi lặp lại lời kêu gọi thống thiết: Bố Mại ơi, bố về đi. Chúng con không cần gạo, không cần tiền, chỉ cần bố! Lời kêu cầu xem ra cũng vô hiệu. Ông giáo Phụng than: Đạo đức thua thằng mặt dầy tim đen rồi!

Tuy nhiên mọi nỗi buồn đau đều có thể vợi nhẹ. Cuộc đời luôn đòi hỏi con người vượt qua chính mình và vả chăng ký ức luôn khôn ngoan, nó biết chọn lọc. Hơn nữa hoàn cảnh lúc này thật đã khác thường: Phố huyện Pho bỏ qua thời bao cấp, chuyển mình vào cơ chế thị trường, tức là mọi người được quyền bung ra xoay xở làm ăn buôn bán giao dịch, thỏa sức kiếm tiền, miễn là theo đúng lề luật, chứ không còn bị gò bó vào đồng tiền bát gạo nhà nước cung cấp như xưa. Vào cuộc cạnh tranh sinh tồn, bươn bả kiếm sống này mới thấy xưa kia mình ngây ngô, ngu dại quá. Mới thấy con người ở tất cả các mặt phải trái của nó thật không đơn giản một chút nào. Hóa ra rằng là cùng với sự tăng trưởng của lời lãi vật chất, thì các thói tật xấu xa cũng nẩy nở nhơn nhơn. Cấp trên ăn chặn của cấp dưới. Cấp dưới lừa dối cấp trên. Bạn bè thề nguyền sống chết với nhau hôm trước, hôm sau vì bổng lộc có thể lập tức quay lại hãm hại nhau. Tham ô. Lừa lọc. Phản bội. Ganh ghét nhau đến táng tận lương tâm chỉ vì miếng ăn đã là câu chuyện không còn hiếm hoi. Liêm sỉ đã là thứ phẩm cách sa sỉ, dở hơi. Ông giáo Phụng đã có lúc phải ôm mặt kêu trời: Bọn tim đen tức lũ bạc ác, bọn mặt dầy, tức những kẻ vô sỉ, sao mà đông quá thế!

Trong bối cảnh ấy, chuyện Mại lừa mấy chục cô giáo thầy giáo trở thành chuyện bình thường. Cả việc hắn bỏ vợ cũng là chuyện có thể cho qua.

Phố huyện thoát ra khỏi vẻ êm đềm quen thuộc, sùng sục một dòng chẩy sinh sôi thời kinh tế thương mại, mở toang các ô cửa mặt tiền, khép dần chuyện phía sau. Mọi người để Mại vào lãng quên.

Nhưng, kỳ lạ, vào lúc mọi người đã khuây quên Mại thì đùng cái Mại đột ngột trở về. Mại xuất hiện trở lại giữa thanh thiên nơi phố huyện như để chứng minh cho sự chính xác của quy tắc lịch sử và của cấu trúc nghệ thuật ở các tác phẩm văn chương: nhân vật bao giờ cũng phải xuất hiện hai lần; lần thứ nhất, là một kẻ anh hùng, lần thứ hai là một thằng hề hoặc ngược lại.

Mại xuống tầu ở ga Pho. Gọi xe xích lô rồi hắn leo lên đống đồ đoàn, ngất ngưởng cao hơn cả người đạp ở sau xe. Vẫn cái nhân dạng dị biệt, nhưng hắn có vẻ cao hơn vì đôi giầy đế dầy mười phân. Cái kính râm đen nuốt gương mặt teo tóp, già câng, đen cháy. Áo ca rô. Thắt lưng to bản gài máy điện thoại di động, chùm chìa khóa, máy đo áp huyết. Nóng như thiêu mà vẫn giầy tất, Mại có kiểu cách một nhà doanh nghiệp thành đạt ở xứ sở người nay trở về thăm quê. Đ m! Ngoài này nóng hết chịu nổi. Vậy mà không quen sài máy lạnh, hả ông nội? Hắn hất hàm hỏi người đạp xích lô ra cái vẻ tay chơi sang trọng nhưng lại ăn bớt của người lao động nọ hai ngàn tiền công vận động cơ bắp.

Xế trưa, trường tiểu học vắng ngơ. Hai cánh cổng mở hờ, trễ nải. Dẫu là trí thức còm, các thầy cô cũng không quên giấc ngủ trưa quen thuộc. Lếch thếch va ly hòm xiểng vào sân trường, Mại dừng lại ở bức tường thông báo, nhận ra dòng chữ nguệch ngoạc đã mờ nhòe: Tiên sư thằng Mại lừa, con đĩ Lẫm! Nhổ bọt thản nhiên như không có can hệ, ngó trước ngó sau, thấy không bóng người, Mại bỏ đồ đoàn đó, nhảo ra trước sân trường, tiến tới bức tường vi, kéo khóa quần. Bãi nước tiểu tích đọng xối được quá nửa, Mại bỗng giật thót mình.

– Bố! Bố!

Hai đứa con gái trưa không ngủ, linh giác nhạy bén, nhận ngay ra Mại, đâm bổ ra sân. Chúng đánh thức cả ngôi trường. Các thầy, các cô trở dậy, mắt nhắm mắt mở, nhìn ra ngoài trời nắng loá, tưởng như thấy phép lạ. Cuộc sống là sự biến hóa khôn lường. Mại! Cái thằng thợ nề cóc cáy gian lận nổi tiếng ngày xưa sao giờ giầu có, sang trọng thế!