Mưa. Mưa Hà Nội mùa này không lãng mạn như trong thơ. Nó dai dẳng, thối đất thối cát, luồn lách vào từng kẽ hở của khu tập thể cũ nát, mang theo cái lạnh ẩm ướt và mùi cống rãnh xộc lên nồng nặc. Trong cái hốc tối tăm dưới gầm cầu thang, nơi quanh năm không thấy ánh mặt trời, Cò đang ngồi đếm tiền. “Một ngàn, hai ngàn, ba ngàn…” Thằng bé mười tuổi, người quắt queo như một nhành cây khô bị bỏ quên giữa rừng già. Nó ngồi co ro, cái lưng gầy gò cong xuống như hình dấu hỏi. Ánh sáng vàng vọt từ ngọn đèn dầu tù mù hắt lên khuôn mặt nó – một khuôn mặt mà lẽ ra ở tuổi này phải hồng hào, phúng phính, thì giờ đây lại xám ngoét, hốc hác, với hai gò má nhô cao và đôi mắt to thố lố, thâm quầng. Cò vuốt phẳng tờ hai ngàn đồng tím ngắt. Trên góc tờ tiền có một vệt màu nâu sẫm. Không phải bùn. Là máu. Máu từ mũi nó nhỏ xuống lúc nãy, khi cơn ho xé phổi ập đến bất ngờ. Nó lấy vạt áo lau vội, nhưng vệt máu đã khô, bám chặt vào tờ giấy bạc như một lời nguyền. Cò thở dài, hơi thở khò khè như tiếng bễ lò rèn bị thủng. Nó nhét tiền vào cái hũ nhựa đựng kẹo cũ kỹ – ngân hàng bí mật của cuộc đời nó. “Cò ơi…” Tiếng gọi khẽ khàng, mò mẫm từ phía chiếc giường ọp ẹp vang lên. Đó là mẹ nó. Chị Lành. Chị Lành mù. Đôi mắt chị đục ngầu như nước vo gạo để lâu ngày, vô hồn và trân trối nhìn vào khoảng không vô định. Cò giật mình, vội giấu hũ tiền vào sâu trong đống chăn rách nát. Nó nuốt khan, cố nén cơn đau đang buốt lên tận óc từ cái chân trái, rồi đáp, giọng giả vờ tươi tỉnh: “Dạ, con đây mẹ! Mẹ dậy rồi ạ?” “Ừ, trở trời, cái lưng mẹ đau quá. Mà Cò này, hôm nay trời có nắng không con?” Câu hỏi quen thuộc. Ngày nào mẹ cũng hỏi, như một thói quen, hay như một sự níu kéo tuyệt vọng với thế giới ánh sáng mà mẹ đã đánh mất mười năm nay vì làm việc quá sức để nuôi nó. Cò nhìn ra cửa sổ. Bên ngoài trời xám xịt, mây đen vần vũ như sắp sập xuống đầu người ta. Mưa vẫn rơi tí tách, buồn thảm. Nhưng Cò quay lại, nắm lấy bàn tay chai sần, lạnh ngắt của mẹ. Nó mỉm cười – một nụ cười méo xệch vì đau đớn nhưng tràn đầy yêu thương: “Nắng to lắm mẹ ạ! Trời xanh ngắt luôn. Mây trắng bay bồng bềnh như kẹo bông gòn ấy. Có con chim sẻ đang hót trên dây điện nữa, mẹ nghe thấy không?” Chị Lành mỉm cười. Nụ cười làm giãn ra những nếp nhăn khổ hạnh trên khuôn mặt người đàn bà chưa đầy bốn mươi mà trông như sáu mươi. Chị gật đầu, dù tai chị chỉ nghe thấy tiếng mưa rơi lộp độp. Chị tin con. Vì Cò là đôi mắt của chị. Cò là bầu trời của chị. “Thế thì tốt. Nắng lên cho quần áo mau khô. Mẹ chỉ ước mắt mẹ sáng lại một chút thôi, để mẹ nhìn thấy mày, Cò ạ. Chắc mày lớn lắm rồi, cao bằng bố mày ngày xưa rồi nhỉ?” Tim Cò như có ai cầm dao lam cứa từng nhát ngọt lịm. Cao ư? Nó còi cọc như đứa trẻ lên bảy. Lớn ư? Khối u xương quái ác trong cái chân trái đang ăn mòn nó từng ngày, rút cạn sự sống của nó, biến nó thành một cái xác biết đi. “Vâng, con cao lắm mẹ ạ. Con sắp chạm tới trần nhà rồi. Lúc nào mẹ sáng mắt lại, con sẽ cõng mẹ đi chơi.” Cò nói dối. Đó là lời nói dối ngọt ngào và tàn nhẫn nhất thế gian. Nó biết, ngày mẹ sáng mắt lại, có lẽ cũng là ngày cỏ đã mọc xanh trên nấm mồ của nó. Cò làm nghề đánh giày. Một thằng bé mười tuổi, vác cái hộp gỗ nặng trịch, lê lết khắp các con phố cổ Hà Nội. Người ta đi đánh giày bằng hai chân. Cò đi bằng một chân rưỡi. Cái chân trái của Cò, nơi khối u Osteosarcoma (ung thư xương) đang ngự trị, sưng to gấp đôi chân phải. Nó căng bóng, nhẵn thín, lộ rõ những mạch máu xanh lét chạy ngoằn ngoèo như những con giun đất dưới da. Mỗi bước đi là một lần Cò đi trên than hồng. Cơn đau của ung thư xương không giống đau bụng hay đau răng. Nó là cơn đau từ trong tủy, đau như có hàng ngàn con kiến lửa đang gặm nhấm, như có ai dùng dùi đục khoét vào xương sống. Sáng nay, Cò ra phố Nhà Thờ. “Đánh giày không chú ơi? Sạch bong kin kít luôn ạ!” Nó mời một người đàn ông sang trọng đang ngồi uống cà phê. Ông ta nhìn xuống đôi bàn tay đen nhẻm, dính đầy xi của nó, rồi nhìn xuống cái chân sưng húp đang lết trên mặt đường. Ông ta nhăn mặt, xua tay như đuổi tà: “Thôi, đi chỗ khác đi cháu. Nhìn ghê quá.” Cò cúi đầu. Nó quen rồi. Cái nghèo và bệnh tật làm người ta trở nên “ghê tởm” trong mắt người khác. Nó không trách ông ta. Nó chỉ trách mình sao không giấu cái chân kỹ hơn. Nó lết sang vỉa hè đối diện. Cơn đau ập đến. Dữ dội. Tàn bạo. Cò dựa lưng vào gốc cây sấu già, mồ hôi vã ra như tắm dù trời đang lạnh căm căm. Nó cắn chặt môi. Cắn đến bật máu. Nó không dám kêu. Kêu thì người ta sẽ xúm lại, sẽ đưa nó đi viện, sẽ tốn tiền. Tiền. Trong đầu nó chỉ có chữ Tiền. Bác sĩ bảo thay giác mạc cho mẹ hết ba mươi triệu. Cò mới có hai triệu một trăm năm mươi ngàn. Khoảng cách ấy xa vời vợi, xa hơn cả khoảng cách từ mặt đất lên những vì sao mà nó hay kể cho mẹ nghe. Nó thò tay vào túi áo, lôi ra vỉ thuốc giảm đau đã hết sạch. Nó nuốt khan. Không có thuốc, nó phải dùng “liều thuốc tinh thần”. Nó nhắm mắt lại, tưởng tượng. Nó tưởng tượng ra cảnh mẹ nó mở mắt. Đôi mắt ấy sẽ trong veo, sẽ nhìn nó và cười. Mẹ sẽ thốt lên: “Ôi con trai mẹ đẹp trai quá!”. Mẹ sẽ không phải mò mẫm trong bóng tối để tìm cái gáo nước nữa. Mẹ sẽ nhìn thấy bầu trời xanh mà nó vẫn kể. Hình ảnh ấy làm dịu đi cơn đau đang xâu xé thể xác. Nó gượng dậy. Còn hai mươi bảy triệu tám trăm năm mươi ngàn nữa. Nó phải đi tiếp. Chiều hôm đó, Cò ngã. Không ai xô nó cả. Tự cái chân trái của nó gãy. Khối u đã ăn rỗng xương đùi. Chỉ cần một bước hụt chân nhẹ, cái xương mục nát ấy gãy lìa. “Rắc!” Tiếng xương gãy khô khốc vang lên giữa phố xá ồn ào, nghe rợn người. Cò ngã dụi xuống mặt đường nhựa nóng bỏng. Hộp đồ nghề văng tung tóe. Bàn chải, xi đen, xi nâu lăn lóc như những hòn bi bi thảm. Lần này thì nó không nén được nữa. “Ááááá!!!” Tiếng hét thất thanh, xé toạc không gian. Tiếng hét của một con thú non bị sập bẫy, đau đớn đến tột cùng. Người đi đường xúm lại. “Thằng bé làm sao thế?” “Gãy chân rồi! Nhìn cái chân nó kìa, sưng to quá!” “Gọi cấp cứu đi!” Cò nằm đó, co giật từng cơn. Mắt nó trợn ngược, trắng dã. Máu từ miệng trào ra do cắn phải lưỡi. Nhưng tay nó, cái bàn tay gầy guộc đầy vết xước ấy, vẫn quờ quạng trên mặt đất. Nó không tìm sự giúp đỡ. Nó tìm những đồng tiền lẻ vừa bị văng ra. “Tiền… tiền của con…” Nó thều thào, nước mắt giàn giụa hòa lẫn với bụi đường. “Đừng… đừng lấy tiền của con…” Một bà cụ bán nước gần đó chạy lại, ôm lấy nó. “Trời ơi, con ơi! Chân cẳng thế này còn tiền nong gì nữa! Đi viện thôi!” “Không… không đi viện…” Cò giãy giụa yếu ớt. “Đi viện tốn tiền lắm… Mẹ cháu… mắt mẹ cháu…” Nó ngất đi trong vòng tay người lạ, tay vẫn nắm chặt tờ năm ngàn đồng nát bươm. Bệnh viện trắng toát. Mùi cồn, mùi thuốc sát trùng xộc lên lạnh lẽo. Cò tỉnh dậy trên giường bệnh. Cái chân trái đã được bó bột trắng xóa, nhưng cơn đau vẫn còn đó, âm ỉ và nhức nhối. Bác sĩ trưởng khoa, một người đàn ông tóc bạc phơ với đôi mắt buồn, đứng nhìn tấm phim X-quang rồi thở dài. Ông quay sang nhìn thằng bé đang nằm thoi thóp. “Cháu tỉnh rồi à?” “Bác ơi…” Cò thều thào. “Hết… hết bao nhiêu tiền ạ?” Bác sĩ ngồi xuống cạnh giường, nắm lấy bàn tay nhỏ bé của nó. “Chuyện tiền nong tính sau. Bác cần nói chuyện với bố mẹ cháu. Cháu bị ung thư xương, giai đoạn cuối rồi. Cái chân này… e là phải tháo khớp mới giữ được mạng.” Cò im lặng. Sự im lặng già nua đến đáng sợ. Nó không khóc. Nó biết bệnh của nó. Nó biết cái cục u này từ lâu rồi. “Cháu không có bố. Mẹ cháu bị mù.” Cò nói, ráo hoảnh. “Cháu không chữa đâu. Bác cho cháu về.” “Về là chết đấy!” Giọng bác sĩ lạc đi. “Cháu biết.” Cò nhìn thẳng vào mắt bác sĩ. Ánh mắt của một kẻ đã chấp nhận số phận, trong veo và tĩnh lặng như mặt hồ thu. “Bác ơi, cháu hỏi thật nhé.” Cò nuốt nước bọt. “Nếu cháu chết… bác có mua mắt của cháu không?” Vị bác sĩ sững sờ. Cả phòng bệnh như ngừng thở. “Cháu bán rẻ thôi. Mắt cháu tinh lắm. Cháu nhìn thấy con kiến bò trên trần nhà đấy. Cháu bán ba mươi triệu thôi. Không, hai mươi triệu cũng được. Bác mua đi… rồi bác thay cho mẹ cháu.” Thằng bé bắt đầu khóc. Không phải tiếng khóc gào thét, mà là tiếng nấc nghẹn ngào, tủi thân. “Mẹ cháu khổ lắm… Mẹ cháu chưa bao giờ nhìn thấy cháu lớn lên thế nào… Cháu sắp chết rồi, cháu không cần mắt nữa… Bác làm ơn…” Cò chắp hai tay lại, vái lạy vị bác sĩ già. Những giọt nước mắt nóng hổi rơi xuống tấm ga giường trắng muốt, loang ra những vệt sẫm màu đau đớn. Vị bác sĩ quay mặt đi, vội vàng tháo kính để lau nước mắt. Ông đã cứu sống hàng nghìn người, nhưng chưa bao giờ ông thấy mình bất lực đến thế này trước một tâm hồn cao thượng trong hình hài tàn tạ ấy. Ông không thể mua mắt của nó. Luật pháp không cho phép. Đạo đức không cho phép. Nhưng trái tim ông thì đang vỡ vụn.