Chương V, Dưới tượng Bayon mỉm cười
Khi tình yêu phải đối diện sự thật mà không đánh mất phẩm giá
Bayon hiện ra trong một buổi sáng không quá sớm, cũng chưa kịp muộn. Nó mở ra như một khoảng không đã ở đó từ rất lâu, chỉ chờ người ta bước vào đủ chậm để nhận ra. Ánh sáng trải đều, không gay gắt, không rực rỡ, như thể đã được lọc qua nhiều tầng thời gian trước khi chạm xuống mặt đá. Ngay khi ánh sáng ấy trải đều lên những khối đá xám, nó không gắt gao như ở Angkor Wat, không buộc người ta phải nheo mắt hay đứng thẳng người vì choáng ngợp.
Mọi thứ ở Bayon dường như được đặt ở một cường độ vừa phải, như thể nơi này không cần gây ấn tượng, chỉ cần hiện diện. Những gương mặt khổng lồ mỉm cười ở bốn phương, cao và gần, khiến người ta có cảm giác mình đang được nhìn thấu, nhưng không bị hỏi han. Nụ cười ấy không rõ vui hay buồn, không rộng cũng không khép. Nó ở lưng chừng, đủ để khiến người ta nhận ra mình đang được nhìn, nhưng không đủ để khiến người ta thấy bị soi xét. Tôi có cảm giác rất lạ: như thể Bayon nhìn thẳng vào tôi, xuyên qua những lớp suy nghĩ vẫn thường che chắn, nhưng rồi lại để tôi yên. Không hỏi, không đòi giải thích, không ép phải đối diện với bất kỳ điều gì trước khi tôi sẵn sàng. Nụ cười ấy không an ủi, cũng không phán xét. Nó chỉ ở đó, bình thản, như một sự thật đã tồn tại đủ lâu để không còn cần giải thích.
Không gian ở đây tròn, kín và tĩnh. Những tháp đá xếp gần nhau, tạo thành một vòng khép, giữ lấy âm thanh và chuyển động bên trong. Tiếng bước chân vang lên rồi lắng xuống rất nhanh. Gió len qua các khe đá cũng không vội, chỉ đủ để làm không khí dịch chuyển nhẹ. Tôi đứng giữa Bayon mà không có cảm giác mình đang đứng trong một di tích. Tôi thấy mình đang đứng trong một khoảng lặng, nơi lịch sử không đè xuống vai người sống, mà chỉ lặng lẽ song hành.
Có những nơi khiến người ta muốn chinh phục. Với Bayon thì không. Nó không đặt con người vào thế đối diện với sự vĩ đại. Nó đặt con người vào thế được nhìn thẳng, rất gần và rất lâu. Và chính vì thế, nó không gây áp lực. Tôi chỉ thấy những gương mặt đá ấy đã quen với việc chứng kiến tất cả: yêu thương, phản bội, hội ngộ và chia xa. Và sau tất cả, chng vẫn mỉm cười bằng cùng một biểu cảm.
Tôi nhận ra, cảm giác này rất giống với điều tôi đang dành cho cô. Không ồn ào. Không bùng nổ. Cũng không cần đẩy cảm xúc lên cao để chứng minh rằng nó có thật. Chỉ là một sự hiện diện rất rõ, rất ấm, và không đòi hỏi. Ở cạnh cô, tôi không thấy mình cần phải trở nên khác đi. Tôi không phải mạnh mẽ hơn, cũng không cần dịu dàng hơn một cách gượng ép. Tôi chỉ là mình, và điều đó đủ.
Ánh sáng chạm lên gương mặt cô, làm nổi rõ những đường nét rất thật. Không lộng lẫy, cũng không được sắp đặt. Tôi nhìn cô trong khoảnh khắc ấy và chợt hiểu vì sao Bayon không phán xét. Bởi có những điều, khi đủ thật, tự nó đã không cần được cân đo. Tình cảm cũng vậy. Nếu nó đang hiện diện, thì việc nhìn thẳng vào nó đã là một sự tôn trọng.
Tôi đứng giữa Bayon, giữa những nụ cười đá đã tồn tại qua nhiều thế kỷ. Và thật sự, tôi cảm thấy lòng mình yên một cách rất đàn ông. Không phải sự yên của né tránh, mà là sự yên của người đủ vững để không cần phòng vệ. Tôi biết mình đang ở đâu, đang cảm gì, và đang đứng cạnh ai. Điều đó không làm tôi choáng ngợp. Nó chỉ khiến tôi lặng lại mà sâu hơn.
Bayon không dạy tôi điều gì ngay lúc ấy. Nó chỉ ở đó, như một nhân chứng im lặng, nhìn tình cảm đang lớn lên trong tôi bằng cùng một nụ cười mà nó dành cho mọi cuộc gặp gỡ và mọi chia xa. Và chính trong sự không phán xét ấy, tôi cho phép mình yêu một cách trọn vẹn, chín chắn, và không vội vàng.
Tôi bước bên cô mà không cần nói gì nhiều. Ở Bayon, lời nói dường như là thứ có thể chờ. Tôi cảm nhận rõ sự hiện diện của cô qua từng chuyển động rất nhỏ: nhịp bước, cách cô ngẩng lên nhìn những gương mặt đá, cách cô chậm lại khi ánh sáng chạm vào một góc tường nào đó. Tôi không bị cuốn vào cảm giác choáng ngợp, cũng không thấy mình nhỏ bé trước thời gian. Thay vào đó, tôi thấy mình đủ đầy một cách lạ lùng, như thể không cần chứng minh hay khẳng định điều gì.
Và rồi, chúng tôi bước vào không gian ấy cùng nhau, nhưng tôi nhận ra rất sớm rằng nhịp bước đã không còn khớp như trước. Không phải vì ai đó cố tình chậm lại hay đi nhanh hơn. Chỉ là sự đồng điệu từng rất tự nhiên giờ đây cần được điều chỉnh và sự điều chỉnh ấy không còn diễn ra vô thức. Nếu nhìn thoáng qua, mọi thứ dường như vẫn giữ nguyên: hai người, cùng một lối đi, cùng những bức tường đá khép vòng quanh. Nhưng tôi cảm thấy rất rõ, ở một tầng sâu hơn, có điều gì đó đang dịch chuyển.
Nhịp bước bắt đầu lệch đi rất nhẹ. Không đủ để gọi là bỏ xa, cũng không đủ để nói rằng một người đang dẫn đường. Chỉ là một sự chênh rất nhỏ, như khi hai người cùng nghe một bản nhạc nhưng mỗi người giữ một nhịp đếm riêng trong đầu. Tôi bước nhanh hơn nửa nhịp, rồi lại chậm xuống. Cô vẫn giữ tốc độ của mình. Chúng tôi không điều chỉnh cho nhau như trước, cũng không cố tình giữ khoảng cách. Sự lệch ấy đến tự nhiên, gần như vô thức.
Im lặng xuất hiện nhiều hơn. Không phải sự im lặng nặng nề, cũng không phải im lặng vì không còn gì để nói. Mà là thứ im lặng có chiều sâu, nơi mỗi người đang tự nghe tiếng nghĩ của chính mình. Có những câu nói đã đi đến môi, rồi dừng lại. Không phải vì sợ, mà vì chưa tìm được cách đặt chúng xuống mà không làm tổn thương điều đang rất mong manh giữa hai người.
Ánh nhìn bắt đầu tránh nhau lâu hơn một nhịp. Không phải né tránh hoàn toàn, chỉ là chậm hơn trong việc quay lại tìm nhau. Có những khoảnh khắc, tôi nhìn lên những gương mặt đá mỉm cười, biết rằng cô đang đứng đâu đó phía sau lưng mình. Nhưng tôi không quay lại ngay. Và tôi cảm nhận được, cô cũng vậy. Như thể cả hai đều đang cần một khoảng lặng rất riêng trước khi tiếp tục đi cùng.
Có một câu hỏi được bắt đầu rất khẽ, rồi bỏ lửng giữa chừng. Nó không rơi xuống đất, cũng không tan vào không khí. Nó ở đó, lơ lửng, đủ để cả hai đều biết mình đã nghe thấy. Nhưng không ai nhặt lên. Không phải vì không quan trọng, mà vì quá quan trọng để trả lời vội.
Cô đi hơi chậm hơn một nhịp. Tôi nhận ra, nhưng không lập tức dừng lại. Khi tôi quay lại, khoảng cách giữa chúng tôi đã dài hơn một chút so với lúc đến. Không đủ để gọi là xa, nhưng đủ để cảm thấy có điều gì đó đang thay đổi. Tôi bước thêm vài bước mới nhận ra mình đã đi xa hơn khoảng cách quen thuộc. Tôi dừng lại và ánh mắt chúng tôi chạm nhau trong một khoảnh khắc ngắn mà không trách móc. Cũng không giải thích. Chỉ là một sự nhận ra rất yên: nhịp của chúng tôi đã không còn trùng khít như trước, dù vẫn đang ở cùng một con đường.
Có một khoảnh khắc khác, chúng tôi cùng đứng dưới một gương mặt đá lớn. Nhưng không ai đứng cạnh nhau. Giữa chúng tôi là một khoảng trống rất nhỏ, vừa đủ để ánh sáng lọt xuống. Khoảng trống ấy không gây khó chịu. Nó chỉ hiện diện, rõ ràng và trung thực. Tôi không có nhu cầu lấp đầy nó ngay lập tức. Và điều đó, kỳ lạ thay, khiến khoảng cách ấy trở nên thật hơn.
Trong tình yêu, khoảng cách không luôn đến từ cãi vã, cũng không cần một biến cố để hình thành. Có những khoảng cách được tạo ra từ những điều không nói ra, từ sự dè chừng rất nhẹ của hai người đều đang nghĩ cho nhau. Nó không ồn ào, không phá vỡ. Nhưng nó âm thầm thay đổi cách hai người bước đi cạnh nhau.
Giữa Bayon, dưới những nụ cười đá không hề có sự phán xét ấy, tôi đứng trong sự lệch nhịp ấy với một cảm giác rất đàn ông: không hoảng hốt, cũng không phủ nhận. Tôi không cố kéo cô lại gần hơn để chứng minh rằng mọi thứ vẫn ổn. Tôi cũng không lùi xa để tự bảo vệ mình. Tôi chỉ tiếp tục bước, chậm hơn, tỉnh táo hơn, đủ để cảm nhận rằng một giai đoạn khác đang bắt đầu hình thành một cách lặng lẽ, nhưng không thể xem nhẹ.
Bayon không giống Angkor Wat. Nó không khiến người ta đứng thẳng hơn vì sự vĩ đại. Nó khiến người ta chậm lại vì cảm giác được nhìn sâu. Những gương mặt đá mỉm cười ấy không cho phép ta trốn tránh điều mình đang nghĩ.
Chúng tôi đứng dưới một tượng mặt người quay về hướng đông. Ánh sáng chiếu lên gương mặt đá, làm rõ từng nét cong rất nhẹ ở khóe môi. Tôi chợt nghĩ: có lẽ nụ cười này đã chứng kiến đủ những cuộc gặp gỡ và chia xa để không còn ngạc nhiên trước bất kỳ điều gì nữa.
Sự thật không đến như một lời thú nhận được chuẩn bị sẵn. Nó không cần mở đầu, cũng không cần cao trào. Nó xuất hiện rất tự nhiên, trong lúc chúng tôi đang đứng dưới một gương mặt đá mỉm cười, ánh sáng rơi đều, không nghiêng về phía nào. Như thể, Bayon đã quen với việc chứng kiến những điều như thế này, nên không cần tạo thêm một khung cảnh đặc biệt.
Cô là người lên tiếng trước. Không phải bằng một lời thú nhận, cũng không phải một câu nói được chuẩn bị. Cô nói bằng giọng rất thấp, gần như hoà vào không gian xung quanh mà không phải bằng một câu dài. Chỉ là vài từ rất đời, được đặt xuống nhẹ đến mức nếu không lắng nghe, người ta có thể bỏ qua. Có thể là về gia đình. Có thể là về một trách nhiệm đã ở đó từ trước khi tôi xuất hiện. Và cũng có thể là về một nơi cô thuộc về, rõ ràng và không thể thay thế. Và rồi, câu nói ấy kết lại bằng một lời rất khẽ:
– Em không thể.
Cô nói, mà không có nước mắt, không có sự run rẩy. Mà cô cũng không có nỗ lực giải thích để được cảm thông. Câu nói ấy không mang theo yêu cầu, cũng không mong chờ một phản ứng tức thì. Chỉ là một câu rất đời, rất khẽ, như thể nói ra không để giải thích, mà để đặt sự thật xuống đúng chỗ ban đầu. Nó chỉ hiển hiện, trần trụi và thành thật, như một viên đá được đặt đúng chỗ của nó.
Tiếp đó, cô nói về những điều không thể nhưng không dài, không biện minh. Mà cô cũng không tìm cách làm nhẹ đi. Chỉ nói như người ta nói về một điều đã được hiểu rất rõ trong lòng từ lâu, nhưng đến bây giờ mới đủ bình tĩnh để nói ra.
Tôi không ngắt lời. Tôi cũng không hỏi thêm để đào sâu. Không phải vì tôi không có điều gì để nói, mà vì tôi hiểu: có những khoảnh khắc, nếu chen vào, cảm xúc sẽ bị bẻ cong thành tranh luận. Chúng đủ rõ ngay từ khoảnh khắc được nói ra. Và tôi không muốn biến khoảnh khắc này thành một cuộc thương lượng. Tôi nhìn cô một lúc rất lâu, không tìm kiếm một khe hở để bước vào, cũng không tìm cách phản bác điều mình vừa nghe thấy.
Tôi nghe bằng toàn bộ sự trưởng thành của mình. Không phải để giữ cô lại bằng lời hứa hay viễn cảnh. Mà để hiểu cô đang ở đâu, và điều gì đang giữ cô đứng vững. Có những điều “không thể” không phải vì thiếu tình cảm, mà vì quá nhiều thứ khác cần được bảo toàn. Và nếu lúc ấy tôi cố làm cho điều ấy trở nên khác đi, tôi sẽ không còn là người đàn ông mà cô đang tin tưởng để nói ra sự thật này.
Giữa Bayon, tôi hiểu rằng tình yêu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc đi tiếp cùng nhau. Đôi khi, yêu là đủ tĩnh để không làm tổn thương điều người kia buộc phải giữ lại. Và trong chính khoảnh khắc ấy, tôi không còn thấy mình mất đi. Tôi chỉ thấy mình đang đứng trước một ranh giới rất thật, nơi tình cảm ấy vẫn còn đó, nhưng con đường đã không còn nằm chung một hướng.
Khi cô dừng lại, không gian trở nên yên hơn. Tôi nhìn những gương mặt đá xung quanh, rồi nhìn lại cô. Tôi nhận ra mình không hề giận dữ. Tôi cũng không thấy hụt hẫng theo cách người ta thường nghĩ khi đối diện chia xa. Mà chỉ có một cảm giác nặng rất yên, như khi người ta đặt một vật quan trọng xuống sau khi đã mang nó quá lâu. Và tôi biết, trong khoảnh khắc ấy, mình đang yêu nhưng không phải vì muốn giữ, mà vì đủ hiểu để không níu.
Có rất nhiều cách để phản ứng trước sự thật. Người ta có thể thuyết phục, có thể phản bác, có thể viện dẫn tương lai, có thể hứa hẹn. Nhưng giữa Bayon, tôi không thấy bất kỳ điều nào trong số đó là cần thiết. Không phải vì tôi yếu, mà vì tôi hiểu rất rõ: có những định mệnh, nếu cố xoay chuyển, sẽ chỉ làm cả hai cùng mất đi sự nguyên vẹn của mình.
Tôi nói rất ít. Tôi nói chỉ đủ để cô biết rằng tôi đã nghe và tôi tôn trọng điều cô vừa đặt xuống giữa chúng tôi. Tôi không hỏi “Nếu như“. Tôi cũng không nói “Giá mà“. Tôi cũng không tìm cách chứng minh rằng tình cảm của mình lớn đến mức có thể vượt qua mọi thứ. Bởi tình yêu không cần phải chiến thắng để trở nên có thật.
Trong tôi, có một lực kéo rất thật. Đó là một phần muốn bước tới, muốn nói rằng vẫn còn cách khác, cảm xúc này chưa đi hết con đường của nó. Nhưng cùng lúc ấy, có một phần khác đứng rất vững, không cho phép tôi hành động theo bản năng. Bởi phần ấy hiểu rõ: có những thứ, nếu cố giữ lại, sẽ không trở thành hạnh phúc mà chỉ biến thành gánh nặng cho người mình yêu.
Tôi nhìn cô, và trong khoảnh khắc rất ngắn đó, tôi thấy rõ điều đang giữ cô ở lại phía bên kia ranh giới. Không phải vì cô yếu đuối, mà vì cô đủ mạnh để không bước ra khỏi những gì đã gắn chặt vào đời mình. Có những định mệnh không thể bẻ cong chỉ bằng cảm xúc, dù cảm xúc ấy có sâu đến đâu. Và tôi biết, nếu tôi cố kéo cô về phía mình, tôi sẽ buộc cô phải lựa chọn giữa tình yêu và chính con người cô. Điều đó, với tôi, là không thể chấp nhận.
Tôi không thấy mình cần phải than trách số phận. Mà tôi cũng không thấy cần phải biến câu chuyện này thành một bi kịch để cảm xúc có lý do tồn tại. Trong khoảnh khắc ấy, tôi không phải người bị bỏ rơi và cô cũng không phải người ra đi. Chúng tôi chỉ đứng ở hai vị trí khác nhau của cùng một sự thật, nhìn về cùng một điều nhưng không thể cùng chạm tới.
Làm đàn ông, có những lúc không phải tiến lên mới là bản lĩnh. Mà đó là biết khi nào nên dừng lại để không làm tổn thương điều mình trân trọng. Tôi giữ lưng thẳng, giọng nói bình thường, giữ ánh nhìn không né tránh. Không phải để tôi cố tỏ ra mạnh mẽ, mà vì tôi hiểu: nếu lúc này tôi gục xuống, cảm xúc sẽ thắng, nhưng phẩm giá thì không.
Tim tôi nặng hơn, rõ ràng là như vậy. Nhưng sự nặng nề ấy không kéo tôi cúi đầu. Mà nó chỉ khiến mỗi nhịp thở trở nên chậm và sâu hơn. Tôi đang đứng trước sự thật như đứng trước một cơn gió lớn: không chống lại, không chạy trốn, chỉ đứng đủ vững để nó đi qua mà không quật ngã mình.
Dưới những gương mặt Bayon mỉm cười không phán xét, tôi chợt nhận ra: nụ cười ấy không dành riêng cho hạnh phúc hay đau buồn. Nó mỉm cười với sự thật. Và sự thật, dù dịu dàng hay khắc nghiệt, vẫn luôn đáng được tôn trọng. Để rồi, tôi chọn yêu theo cách của một người đàn ông trưởng thành mà không tranh giành với số phận, cũng không đòi hỏi thêm điều nó không sẵn sàng cho. Mà nó chỉ lặng lẽ chấp nhận rằng có những tình cảm, dù rất thật, vẫn phải dừng lại ở đúng vị trí của nó để cả hai không đánh mất chính mình.
Chúng tôi đứng cạnh nhau thêm một lúc nữa. Không ai nói gì. Im lặng lúc này không phải khoảng trống cần được lấp đầy, mà là không gian cần thiết để mỗi người ở lại với chính mình. Tôi không đưa tay ra. Cô cũng không tìm một điểm tựa. Khoảng cách giữa chúng tôi không xa hơn trước, nhưng đã đủ để mỗi người đứng vững trên đôi chân của mình.
Khi đến lúc rời đi, không có nghi thức chia tay nào được dựng lên. Không ôm lâu. Không lời hứa mơ hồ. Không hẹn gặp lại. Chỉ là một ánh nhìn đủ sâu để biết rằng điều đã có giữa chúng tôi là thật, dù nó không thể đi tiếp.
Cô quay đi trước. Tôi đứng lại một nhịp, nhìn theo bóng lưng ấy giữa những khối đá cổ. Tôi không cảm thấy mình bị bỏ lại. Tôi chỉ cảm thấy một phần của mình vừa học được cách buông mà không đánh mất phẩm giá.
Bayon vẫn mỉm cười. Những gương mặt đá không thay đổi vì sự chia xa của con người. Chúng đã đứng đó đủ lâu để hiểu rằng mọi thứ đều đến rồi đi. Và chính vì thế, chúng không buồn, cũng không vui. Chúng chỉ chứng kiến.
Tôi bước ra khỏi đền, mang theo một cảm giác rất lạ: không trống rỗng, cũng không đầy ắp. Chỉ là một sự lắng sâu rất thật. Tôi biết, tình cảm này không biến mất. Nó chỉ chuyển sang một hình dạng khác mà ít xuất hiện hơn, nhưng bền hơn.
Tôi đứng lại một mình, khi cô đã bước chậm về phía lối đi khuất sau những khối đá xếp chồng lên nhau mà không có khoảnh khắc chia tay rõ ràng, cũng không có một cử chỉ nào đủ để gọi tên là kết thúc. Mà đó chỉ là sự vắng mặt rất nhẹ, đến tự nhiên như cách một làn gió vừa đi qua hành lang đá mà không để lại dấu vết.
Lúc này, những gương mặt Bayon vẫn mỉm cười ở bốn hướng. Nụ cười ấy không đổi, không nghiêng về phía ai, cũng không mang theo bất kỳ lời phán xét nào. Dưới tượng Bayon mỉm cười, tôi không mất đi một tình yêu. Tôi nhìn lên và lần đầu tiên, tôi không tìm câu trả lời. Tôi chỉ đứng yên, để mình được nhìn lại chính mình trong sự tĩnh lặng ấy. Có những người đến để cho ta biết mình có thể yêu sâu đến đâu, rồi rời đi, khi ta đã đủ trưởng thành để không níu giữ.
Tôi không thấy cay đắng, cũng không có cảm giác muốn oán trách điều gì đã không thành. Trong tôi không có sự tiếc nuối ồn ào, chỉ là một khoảng trống rất rõ, nhưng không đau. Khoảng trống ấy không phải là mất mát, mà là nơi vừa được mở ra để tôi đặt vào đó một sự hiểu biết mới về tình yêu và về chính mình.
Dưới nụ cười của Bayon, tôi nhận ra mình đã không đánh mất một tình yêu. Tôi chỉ đi qua một mối duyên đủ sâu để dạy tôi cách yêu cho đúng. Yêu mà không chiếm hữu, yêu mà không buộc người kia phải trở thành một phiên bản khác của chính họ. Và yêu mà đủ vững để chấp nhận khi điều ấy không thể đi cùng mình đến cuối con đường.
Tôi hít một hơi thật chậm. Không phải để xua đi cảm xúc, mà để giữ nó lại trong hình dạng nguyên vẹn nhất của nó. Có những điều không cần phải hoàn thành mới có giá trị. Chúng chỉ xuất hiện đúng lúc, đủ lâu, rồi rời đi khi ta đã đủ trưởng thành để không níu giữ.
Và tôi bước tiếp, không quay đầu lại, không phải vì quên, mà vì tôn trọng điều đã từng rất đẹp. Tôi bước ra khỏi Bayon, mang theo sự im lặng của những gương mặt đá và một cảm giác rất rõ trong lòng. Chương này khép lại không bằng một kết thúc, mà bằng một sự tiếp nhận. Phía trước sẽ là dư âm, là hồi tưởng và là những ngày học cách sống tiếp với một tình cảm không trọn vẹn mà để đi tiếp với tất cả những gì nó đã để lại.