Chương IV, Duyên trong tĩnh lặng

Những buổi sáng ở những ngồi chùa Lào bắt đầu rất khẽ. Thật sự, không có ranh giới rõ ràng giữa đêm và ngày, chỉ là bóng tối mỏng dần, nhường chỗ cho ánh sáng nhạt như một lời thì thầm. Tiếng chuông chùa vang lên chậm rãi, trầm và sâu, không gọi ai thức dậy, mà như mời người ta bước vào chính mình. Gió lướt qua tán bồ đề, mang theo tiếng lá chạm nhau rất nhẹ, đủ để người đứng gần nghe thấy nhịp thở của thiên nhiên. Trên thềm đá cũ, những vệt nắng đầu ngày rơi xuống từng mảng nhỏ, yên ổn như thể chúng đã ở đó từ rất lâu rồi.

Tôi vẫn đứng giữa không gian ấy, không làm gì cả. Tôi cũng không suy nghĩ, không cầu nguyện, chỉ đứng và để cho sự tĩnh lặng đi qua lòng mình. Và tôi chợt hiểu ra một điều rất đơn giản: sự tĩnh lặng ấy ở Vientiane không phải là sự trống rỗng. Mà nó đầy, đầy những chuyển động rất chậm, rất sâu, như dòng sông Mekong trôi không vội, nhưng không bao giờ dừng. Ở nơi này, mọi thứ dường như được phép tồn tại đúng nhịp của nó, không bị thúc ép, cũng không bị so sánh.

Có những buổi sáng, tôi bắt gặp mình đứng trước sân chùa mà không nhớ nổi đã đi đến đây bằng con đường nào. Và như thế, Thủ đô Vientiane vẫn chậm như mọi ngày cùng với những bước chân khẽ lướt qua, tiếng quét lá quen thuộc, hương trầm tan đều trong không khí. Nhưng bên trong tôi, có một điều gì đó khẽ động. Không mạnh. Không vội. Điều ấy chỉ như một gợn sóng nhỏ, đủ để tôi biết trái tim mình không còn hoàn toàn tĩnh lặng.

Mỗi lần đi ngang qua sân chùa, tôi lại có một cảm giác quen mà lạ. Đó không phải là sự mong chờ, cũng không hẳn là nỗi nhớ nhung. Đó chỉ là một sự ý thức rất rõ rằng có một người đang hiện diện đâu đó trong cùng một không gian, cùng một nhịp sống chậm, cùng một hơi thở an yên. Và thế là đủ để lòng tôi mềm đi một chút.

Có một buổi sáng, tôi chợt nhận ra mình không còn cố tình đi qua những lối quen chỉ để mong được nhìn thấy cô. Không phải vì cảm xúc nhạt đi, mà vì nó đã lắng xuống đủ sâu để không cần phải chứng minh bằng sự tìm kiếm. Tôi vẫn đi dạo, vẫn ghé chùa, vẫn bước trên những con đường phủ nắng nhạt của Thủ đô Vientiane, nhưng không còn mang theo tâm thế chờ đợi. Và chính trong sự không chờ ấy, mỗi lần vô tình gặp cô, trái tim tôi lại khẽ hạ xuống một nhịp rất rõ, rất thật.

Đó không còn là sự xao động ban đầu, cũng không phải niềm vui bối rối. Đó là cảm giác an tĩnh, như khi người ta đặt tay lên ngực và nhận ra nhịp tim mình đang đều đặn, vững vàng. Tôi nhìn cô mà mỉm cười, chào hỏi như những người đã quen với sự hiện diện của nhau mà không cần thêm một câu nói nào dư thừa. Cũng không cần phải kéo dài khoảnh khắc. Nhưng trong lòng tôi, có một điều gì đó đang đứng yên rất đẹp.

Và tôi dần hiểu ra: tình cảm sâu không cần những lời nói lớn. Nó không cần phải được gọi tên liên tục, không cần phải được thể hiện bằng sự bám víu hay chiếm hữu. Bởi càng lớn, nó càng lặng. Và càng thật, nó càng biết tự giữ hình hài của mình trong khuôn khổ của sự tôn trọng.

Lần này, tôi gặp cô ít hơn những ngày trước. Hoặc có lẽ, chính sự thưa thớt đó làm mỗi lần gặp trở nên có giá trị hơn. Chúng tôi không còn những cuộc trò chuyện dài, mà chỉ những khoảnh khắc rất nhỏ: ánh mắt chạm nhau trong buổi sớm, một câu chào nhẹ như làn hơi, một cái gật đầu khi đi ngang qua nhau nơi cổng chùa. Lạ thay… chính sự ít ỏi ấy lại khiến tôi thấy mình gần cô hơn bao giờ hết.

Tôi nghĩ, có lẽ duyên đến không phải khi hai người cố gắng tìm nhau. Mà duyên đến khi mỗi người đang sống thật với chính mình, đủ tĩnh để không chạy theo, đủ yên để không né tránh. Để rồi, trong một khoảnh khắc nào đó, rất tự nhiên, hai con đường chậm rãi ấy gặp nhau không va chạm, không ồn ào mà chỉ nhận ra nhau.

Sự rung động trong lòng tôi cũng như thế. Nó không đến dồn dập, không khiến tôi mất kiểm soát hay bối rối. Nó lan ra rất chậm như một dòng nước ấm thấm qua từng lớp suy nghĩ đã được tôi sắp xếp gọn gàng suốt nhiều năm. Và tôi nhận thức rằng, một người đàn ông trưởng thành như tôi không dễ để cảm xúc lấn át lý trí. Nhưng cũng chính vì vậy, khi trái tim bắt đầu dịch chuyển, tôi nhận ra nó ngay lập tức mà không bằng sự hoảng hốt, mà bằng sự bình thản sâu sắc.

Có những buổi sáng, tôi đứng dưới gốc bồ đề, nghe tiếng chuông tan dần trong không gian, và bất giác nghĩ đến cô. Tôi nghĩ nhưng không bằng hình ảnh cụ thể, không phải bằng khao khát chiếm hữu. Chỉ là cảm giác ấm áp rất khẽ, như thể, có ai đó đang cùng mình chia sẻ sự tĩnh lặng này, dù không đứng cạnh.

Và tôi hiểu, thứ đang nuôi dưỡng cảm xúc trong tôi không phải là sự gần gũi, cũng không phải là những lời nói. Mà chính là không gian này, nơi mọi thứ đều chậm, đều thật, đều không cần cố gắng. Đó là một thứ duyên rất nhẹ nhàng đang được nuôi lớn từng ngày, không ai thúc đẩy, cũng không ai níu giữ. Mà chỉ cần để nó ở đó, trong tĩnh lặng và tin rằng khi đến lúc, nó sẽ tự biết cách nở hoa.

Một lần, tôi thấy cô ngồi trước một bức tượng Phật khổng lồ, đôi tay cô đặt lên đầu gối, yên như một giọt nước đứng trong lòng bát đồng. Tôi đứng ở xa, không dám đến quá gần. Mà để không làm xao nhãng tâm hồn thanh tịnh trong lòng cô. Dường như, cả thế giới thu nhỏ lại chỉ còn tiếng hơi thở của cô và ánh sáng dịu dàng hắt từ bát nến nhỏ bên cạnh. Tôi vẫn đưa mắt trông theo, không phải vì cô đẹp, dù đúng là cô đẹp theo kiểu rất riêng, mà vì có điều gì đó trong tĩnh lặng của cô khiến tôi muốn hiểu, muốn chạm vào nhưng lại sợ làm vỡ.

Khi cô đứng dậy, chúng tôi vô tình đi cạnh nhau về phía sân sau. Cô hỏi tôi một câu rất ngắn:

– Anh cũng đến đây cầu nguyện chăng?

Tôi khựng lại. Trong khoảnh khắc ấy, tôi mới nhận ra rằng nhiều ngày qua, tôi đến chùa không vì cầu xin điều gì cụ thể. Tôi chỉ thở dễ hơn khi ở chốn này. Và tôi cũng chỉ cảm thấy lòng mình ít tiếng ồn hơn. Tôi đáp lại bằng chất giọng ấm, thấp và thật:

– Tôi nghĩ… tôi đến đây để học cách bình yên.

Cô nhìn tôi, nụ cười hiện ra không quá rõ, nhưng đủ để khiến tim tôi ấm lên. Ở Lào, người ta tin mọi duyên lành đều nảy nở trong sự yên.

Câu nói ấy theo tôi suốt cả ngày. Duyên lành… nảy nở trong sự yên tĩnh. Tôi không biết cô có ý gì, chỉ biết rằng lần đầu tiên sau rất lâu, tôi không muốn giấu lòng mình sau sự lý trí nữa.

Những ngày tiếp theo, tôi không tìm cô, nhưng lại thường tình cờ gặp cô ở sân chùa vào giờ tôi không ngờ tới. Có hôm cô ngồi tỉa mấy bông chăm pa khô để làm vòng dâng Phật. Có hôm cô dạy mấy đứa trẻ cách cầm nến cho đúng trong lễ hội. Có hôm cô cùng với những người dân khác ngồi bên lề đường với những chiếc hộp vàng óng điêu khắc họa tiết Phật giáo đựng thức ăn để dâng tặng những vị sự qua đường. Có hôm chỉ đơn giản là cô quét lá, động tác nhẹ mà gọn, như thể mỗi nhịp chổi đều mang theo một ý nghĩa. Và tôi, một người đàn ông vốn đã quen giữ khoảng cách, nhận ra mình đứng gần cô hơn mỗi lần một chút mà không cố ý, nhưng tự nhiên như hơi thở.

Có những điều trước đây tôi từng nghĩ rằng yêu là phải tiến gần, phải chạm, phải nắm lấy. Nhưng giờ đây, khi đứng trước cô, tôi lại hiểu thêm một lớp khác của yêu: không phải sở hữu, mà là để người kia được là chính mình, trong sự an nhiên vốn có. Không ép buộc cảm xúc phải lớn nhanh hơn nhịp của nó. Cũng không làm xáo động một sự bình yên đang rất mong manh nhưng rất quý giá.

Một người đàn ông trưởng thành yêu không phải bằng sự vội vàng. Mà người đàn ông ấy yêu bằng khả năng tự kiềm chế, bằng sự tỉnh táo đủ để không làm tổn thương điều mình trân trọng. Để rồi, tôi bắt đầu hiểu rằng, đôi khi giữ khoảng cách không phải là lùi lại, mà là đứng đúng chỗ mà đủ gần để cảm nhận, đủ xa để người kia được an toàn. Và trong những lần gặp gỡ giản dị ấy, tôi thấy mình không cần nói gì thêm. Bởi tôi hiểu chỉ cần có mặt ở đó đúng lúc, thật và trọn vẹn đã là một cách yêu rất rõ ràng rồi.

Một lần, cô hỏi tôi rất khẽ. Như thể, điều ấy chỉ là tiện miệng giữa một khoảng lặng vừa đủ:

– Anh có thấy Vientiane buồn không?

Tôi không trả lời ngay. Tôi nhìn về phía sân chùa đang ngập nắng nhạt, nơi vài chiếc lá bồ đề rơi xuống mà không phát ra tiếng động. Trong khoảnh khắc ấy, tôi hiểu câu hỏi của cô không chỉ dành cho một thành phố. Mà nó còn là câu hỏi dành cho nhịp sống, cho sự tĩnh lặng và có lẽ … cho cả chính tôi. Tôi quay lại mà nhìn cô, giọng chậm rãi nhưng chắc:

– Không hề. Nó tĩnh như người biết mình đang đi đâu.

Cô không cười, cũng không nói gì thêm. Cô chỉ nhìn tôi lâu hơn bình thường, ánh mắt yên đến mức tôi có cảm giác mình vừa bước vào một khoảng không rất sâu mà không hề sợ hãi. Ngay sau đó, cô khẽ gật đầu. Một cái gật rất nhẹ, nhưng đủ để tôi biết rằng cô đã hiểu. Không phải hiểu câu chữ, mà hiểu điều nằm phía sau lời nói.

Giữa chúng tô, từ khoảnh khắc ấy, hình thành một thứ gì đó rất lạ. Không rõ ràng, không cần gọi tên, nhưng hiện diện rất thật. Như thể, đó là một hạt giống vừa chạm đất, chưa kịp nảy mầm nhưng đã biết chắc mình sẽ sống. Không ai nói thêm điều gì, nhưng khoảng lặng giữa hai người không còn trống vắng nữa. Mà nó đầy, ấm và yên.

Tôi nhận ra, có những sự thấu hiểu không cần được xâu bằng thời gian dài hay những lời giải thích cặn kẽ. Chỉ cần một câu hỏi đúng lúc, một câu trả lời thật lòng và hai tâm hồn cùng đủ tĩnh để lắng nghe nhau thế là đủ.

Chúng tôi vẫn đứng cạnh nhau, chưa chạm môi. Nhưng tôi biết, ở đâu đó rất sâu, có một điểm vừa được chạm tới. Cái chạm ấy nhẹ thôi, như gió lướt qua mặt nước. Và tôi mỉm cười trong lòng và hiểu rằng: đó chính là duyên. Một thứ duyên vừa chớm, không ồn ào, cũng không phô bày, nhưng đã kịp gieo một dấu ấn rất rõ ràng giữa hai con người đang học cách bước chậm lại trong cùng một nhịp tĩnh lặng.

Một buổi chiều nọ, trời đổ một cơn mưa ngắn. Chúng tôi cùng nhau đứng dưới mái hiên. Cô đưa cho tôi một mảnh khăn vải nhỏ để lau giọt nước trên tay áo. Một cử chỉ đơn giản đến mức tôi không biết phải cảm ơn hay giữ im lặng. Sau cùng, tôi chọn im lặng. Vì có đôi khi, lời nói không đẹp bằng sự im lặng đúng chỗ.

Sau cơn mưa ấy, cô nhìn ra sân chùa và nói:

– Mưa làm mọi thứ trong hơn. Và lòng người cũng thế.

Tôi vẫn không đáp lại. Nhưng trong lòng, tôi biết có điều gì đó trong tôi đang dần trong lại như nước lắng cặn sau nhiều năm khuấy động. Chúng tôi nói rất ít, nhưng tôi lại thấy như mình đã hiểu cô nhiều hơn những người từng ở bên tôi cả nửa cuộc đời. Cô không cần giải thích, không cần cố gây ấn tượng để trở thành một người con gái hoàn hảo trong mắt tôi. Có lẽ, vì những gì xuất phát từ sự an tĩnh thì không cần phải phô bày.

Một buổi chiều muộn, khi cô chuẩn bị thắp nến trong chánh điện, cô quay sang hỏi tôi:

– Anh đã thấy lòng mình yên hơn chưa?

Tôi nhìn ánh nến vàng nghiêng ấy trong tay cô. Một ánh sáng nhỏ, nhưng đủ làm ấm cả một khoảng tối. Tôi gật đầu mà đáp:

– Có lẽ… tôi cảm thấy lòng mình được yên hơn vì tôi đã gặp đúng người vào đúng lúc.

Cô không đỏ mặt, cô chỉ nhìn tôi với ánh mắt rất duyên, rất tĩnh. Và rồi, cô cười nhẹ và khẽ nói:

– Vậy thì… duyên đang mở ra rồi.

Duyên. Một chữ nhẹ nhưng làm tôi khựng lại. Chữ ấy không phải vì nó gợi đến tình cảm, mà vì nó gợi đến trách nhiệm của người đàn ông trưởng thành trước một thứ mình muốn giữ. Bởi tôi hiểu, khi một người đàn ông thể hiện tình cảm của bản thân với một người con gái, chính người đàn ông ấy phải làm tròn nghĩa vụ, trách nhiệm của bản thân. Để từ đó, làm sao mà chính người phụ nữ mà người đàn ông hết lòng yêu thương ấy có lòng tin mà ở bên cạnh.

Mặt trời đã ngả thấp, sân chùa đã chìm dần vào một thứ ánh sáng không còn rực rỡ mà cũng chưa hẳn là tối. Cô cúi xuống thắp nến, động tác chậm và thành kính. Như thể, từng cử chỉ đều được đặt xuống từ sự tĩnh tâm rất sâu. Tôi hãy đứng sau, đưa tay ché gió cho ngọn lửa nhỏ. Tôi không nói gì, cũng không nhìn nhau. Chỉ có ánh nến run nhẹ, hương gỗ trầm vẫn còn thoang thoảng và nhịp thở của hai người hòa vào cùng một khoảng lặng. Chỉ thế thôi. Nhưng chính trong khoảnh khắc giản dị đến mức tưởng như có thể quên ấy, tôi nghe rất rõ một điều đang dịch chuyển trong mình. Ở giữa sân chùa kia, tôi nhận ra:

– Tình cảm sâu không phải tiếng sét, mà là tiếng lá rơi. Tiếng rơi ấy âm thầm mà rất nhỏ … nhưng chạm vào mình rất lâu.

Khi buổi lễ kết thúc, cô bước đi trước, dáng người bước đi của cô mềm mại trong bóng nến. Hương chăm pa từ mái tóc cô thoảng lên, khiến tôi bất giác muốn bước nhanh hơn. Nhưng tôi lại dừng lại. Vì tôi biết, những điều đẹp nhất chỉ nảy nở khi cả hai cùng đi chậm.

Và giữa tiếng chuông ngân kia, tôi đã nhận ra một sự thật rất nhỏ nhưng không thể chối bỏ:

– Trái tim tôi không còn đứng ở nơi cũ nữa. Mà giờ đây, nó đã dịch chuyển … không mạnh, không ồn, nhưng chắc chắn về phía chính cô gái Lào ấy.

Duyên của chúng tôi không bắt đầu từ những lời nói. Cũng không bắt đầu từ cái chạm tay hay cái nhìn quá lâu. Mà chính cái duyên ấy … bắt đầu từ sự tĩnh lặng, nơi tim người đàn ông trưởng thành biết đâu là điều mình muốn giữ, dù chưa dám bước đến.

Tôi không biết tương lai sẽ ra sao. Nhưng trong tĩnh lặng của ngôi chùa ở Vientiane, tôi biết rõ một điều: có những duyên không cần đợi tiếng nói của hai người, chỉ cần trái tim cả hai cùng khẽ nghiêng về nhau… là đủ.