Mưa liên tục một tuần liền.

Thoạt đầu là cơn mưa chót chét của mùa hè, xả cái oi nồng tích đọng thỏa thuê. Rồi chuyển thành cơn mưa nhỏ đầu thu, mỗi lúc hạt nước một thu nhỏ lại, sau cùng chỉ còn là những đám bụi lơ lửng trắng mờ không gian. Cơn mưa bắc cầu qua hai mùa nóng lạnh. Bên này cầu đã là cái heo heo của làn sương bụi. Mùa thu tài tình đã chế tạo ra hơi sương kỳ ảo và nhẫn tâm như bản chất thiên địa, ngắt đoạn sự sống bề ngoài của mỗi chiếc lá cây. Lá bàng bị thiêu đốt hết màu xanh, vàng ửng lên cái chết bất đắc kỳ tử. Cây gầy gùa một cốt cách thanh nhã, tương hợp với ngọn gió thu vi vút giăng tơ tình.

Tôi nằm trên gác xép, lắng nghe bản chất khởi thủy của nhân loại quanh mình là yêu cái đẹp, đưa mắt nhìn mùa thu buồn tuyệt phẩm ngoài cửa sổ giữa bốn bề trống toang. Bức tranh mùa thu tĩnh lặng chỉ gồm mấy đường ngõ xi măng vắng, có hơi gió thoảng cùng tiếng người rao bán chiếu cô độc thấm vào mỗi ngõ ngách phố xá và vang thấu trời cao sao mà gợi buồn ghê gớm! Cái buồn vô cớ, cái buồn thiên thu đang chế ngự hồn tôi và sẽ biến tôi thành một kẻ lười nhác, ngủ vùi trong lòng nó nếu như… phải, nếu như ngoài kia, quanh tôi không phải là một khung cảnh thiên nhiên đẹp tuyệt vời. Và nếu như bỗng nhiên không có một cú hích lịch sử, tượng trưng bằng cái véo chân kiểu một ám hiệu giữa buổi chiều đang ngơ ngẩn này.

Tôi nghển đầu, nhận ra Phụng, vợ mình, một phần tử gắn bó với cái mùa thu buồn và rỗi rãi này, vừa véo chân vừa hất mắt, như dẫn lối cho tôi nhìn qua khe cửa hở của tấm pa nen ở phía trước căn gác xép. Cúi xuống cùng tôi, nàng thì thầm, giọng hẩng lên một niềm vui thật bất ngờ:

– Lão ta đến đấy!

Nhìn sang cái sân nhỏ của căn nhà đối diện, kề gần, nom rõ vệt ghép của mỗi viên gạch hoa, tôi nhận ra một người đàn ông vừa đẩy cánh cổng khép hờ, dắt chiếc xe máy Piaggio 102 xinh xắn đỏ chót, đi vào. Ba giờ chiều khu tập thể vắng rợn người. Trẻ con còn ở trường. Người lớn còn ở công sở, nhà máy. Người nội trợ chưa đến giờ đi chợ. Nhà nào nhà nấy cửa đóng then cài, ắng lặng.

Người đàn ông không thể biết rằng y bị tôi và Phụng dõi nhìn, nhưng ý thức được mình là cái hình tượng sống động duy nhất trong khung cảnh hiu quạnh này nên có vẻ rất cẩn trọng. Y dựng xe, cố không phát ra tiếng động nhỏ. Và sau đó như một kẻ biết kiềm chế mình tối đa, y khoanh tay, đứng như một pho tượng, cạnh bức tường vi gần chiếc xe.

Năm mươi tuổi, y đang ở độ sung mãn tràn trề. Vóc dạc của kẻ đang phát tướng ấy rất hợp với bộ trang phục mũ phớt đen và chiếc áo măng tô khoác ngoài bộ com lê màu bạch dương đắt tiền. Tuy nhiên trên gương mặt thăng hoa nhiều phương diện nọ vẫn có thể nhận ra đôi ba nhược điểm. Nét ngây đần, cơn ngẫu hứng của thói đam mê âm thầm đang hiện hình và cái miệng méo lệch như miệng con trai đồng.

– Hôm qua lão ấy cũng đến!

Phụng lại thì thào với nồng độ thích thú cao hơn khi nãy.

Nàng kể:

– Em đang ngồi ở vòi nước công cộng thì lão ấy dừng xe lại. Chị ơi, chị làm ơn cho tôi hỏi thăm nhà cô Bường! Bường nào? Em hỏi lại. Lão đáp: Bường trước ở công trường xây dựng đường sắt, giờ làm ở cửa hàng lương thực phường. Bường có chồng là Khoản thợ hàn ấy!

Phụng khúc khích một tiếng cười tinh nghịch và ghé tai tôi, bí ẩn:

– Em nghi lão ta lắm. Theo dõi xem nhé!

– Chậc!

– Sao?

– Thì còn việc gì nữa mà chả theo dõi!

Chẳng còn việc gì nữa để tiêu pha cho hết số lượng thời gian ông giời chia rất đều cho mọi người ở tôi thật. Hai năm nay, tôi gần như xa rời việc bút mực. Công việc viết lách vốn đã chẳng nhẹ nhõm và hứa hẹn gì. Càng viết vốn liếng càng cạn kiệt. Chữ nghĩa dùng mãi như đất bạc màu, xơ xác, hết cả nhung tuyết lẫn hồn cốt. Đầu óc lắm lúc như cái thùng rỗng, đến viết cái thư cho bạn bè cũng còn ngại. Đã vậy, xưa nay vốn quen với lối văn giáo huấn, hay lên mặt dạy đời, dùng văn từ như dùng xe bò tải đạo lý, hay quan trọng hóa công việc, thần thánh hóa vai trò mình, coi thiên hạ là rơm là rác cả, nay viết khác không được. Độc giả đã ngán mình rồi, biết vậy nhưng mỗi thứ chim chỉ có một tiếng hót, không đổi được. Không đổi được có nghĩa là bỏ nghề, là thất nghiệp nằm khoèo.

Phụng cũng chẳng hơn gì tôi. Nàng là diễn viên cải lương có hạng nhưng đã bước vào tuổi bốn mươi, tức là đã đến lúc lui vào sau cánh gà, nhường chỗ cho lớp trẻ nổi trội thanh sắc hơn mình. Mà dẫu nàng còn trẻ đẹp, tài năng đang độ như hồi hai mươi tuổi thì món hàng nàng sáng tạo ra chắc gì đã đắt khách hơn? Video và phim chưởng Hồng Kông lên tiếng thách đấu mà cải lương đâu có dám nhận lời. Các nhân vật thạo nghề đấm đá và làm tình sốt sột đã đuổi bạt những Bà Trưng, Bà Triệu, vợ Ba Đề Thám, má Bảy, chị Sáu, các biểu tượng của cái anh hùng và cái cao cả ra khỏi sàn diễn. Rạp vắng tanh. Có buổi, bảy trăm ghế chỉ bán được hai chục vé, đành phải xin lỗi và hoàn lại tiền cho người đã trót mua. Đói thì đầu gối phải bò. Đoàn đành rời bỏ đô thị để đến các huyện lỵ heo hút xa xôi. Nhưng tình hình cũng chẳng sáng sủa hơn, nếu không muốn nói là thảm hại hơn. Nghèo nàn và thiếu thốn như lưới trời giăng bủa chẳng ai có thể thoát. Tám mớ rau muống giá có trăm bạc. Chả ai dở hơi bỏ ra hai ngàn đồng để mua cái vé vào rạp, nghe sáu câu vọng cổ lâm ly não nùng. Suýt tí nữa thì cả đoàn bơ vơ nơi chân trời xa lạ, vì thu nhập không đủ tiền mua xăng dầu cho ô tô nổ máy mã hồi. Phụng đành thường trú tại gia và quên dần các vai diễn. Và đang là diễn viên trên sân khấu biểu diễn cho người khác xem, nàng lập tức trở thành khán giả của bao sự kiện, bao câu chuyện ngồi lê đôi mách, to tát hệ trọng có, vụn vặt đời thường có ở quanh mình.

Lần đầu tiên nàng nhận ra cuộc sống dưới dạng nguyên bản chẳng giống mấy tí với kịch bản sân khấu quen thuộc xưa kia của nàng. Tôi và nàng thế là không hẹn mà nên, đều trở thành những kẻ ăn không ngồi rồi, muốn thoát khỏi trạng thái u oải, lờ đờ do ngoại cảnh gây nên, chỉ còn cách là biến thành những kẻ tò mò, hiếu sự nhất trần đời.

Còn thiếu gì chuyện. Ông B con rể ông A, ông A quen ông Y uy quyền lớn nên đáng lẽ ông B phải tù chung thân mà hóa ra được đi tham quan nước Pháp! Bà L vốn chỉ là một o du kích chữ nghĩa không đầy cái lá mít, nhưng vì được các ông lớn để ý nên đã lên hàm bà lớn. Tướng K bị kết tội tham nhũng vừa hạ cánh an toàn, xây một tòa lầu ba tầng gắn gia huy có chữ Mộng đẹp và cưới một ca sĩ bằng tuổi con gái út mình. Chuyện ngang trái bất công. Chuyện di tản. Chuyện bồ bịch lòng thòng. Và hôm nay, người đàn ông ngẫu hứng chập cheng này.

Ngẫu hứng lại gặp ngẫu sự. Hoặc y như là ngẫu sự. Vì người đàn ông nọ đưa tay che cái miệng lệch, đứng trong tư thế đợi chờ kiên nhẫn, chưa đầy hai phút thì cánh cửa ra vào căn nhà nọ bị giật mạnh và giống như một luồng gió đen, một người đàn bà tóc xổ từ trong nhà nhảy bổ ra. Cứ như là bất thần kỳ ngộ, chị chàng mừng đến líu lưỡi, đến cuống cuồng:

– Ối giời… Anh! Em cứ tưởng là anh không tìm được nhà cơ đấy. Đang định đi chợ. May quá! Chị đâu, anh?

Người đàn bà lớn tiếng hẳn lên ở câu hỏi cuối cùng. Rồi nhìn người đàn ông toét miệng cười không thành tiếng. Khôn ngoan thật! Bốn mươi tuổi, nhưng người đàn bà sồ sề, to ngang, thoạt trông thấy buồn tẻ và quê mùa. Tất cả sức hấp dẫn của chị chàng là ở cái miệng cười hoa nở và cái mũi lai chủng tộc Âu Tây, cao nhọn, tỏa ra cái thần thái cao sang, át đi tất cả các nhược điểm khác ở vóc dáng, nhất là cái bụng xệ mỡ. Thành ra trông một lúc cũng thấy hấp dẫn.

– Để em dắt xe vào cho.. Búi lại mớ tóc dày sụ sau gáy, người phụ nữ láu táu, mừng rỡ.. Em đang buồn nẫu ruột. Nghỉ phép, nghỉ bù hai chục ngày chẳng biết đi đâu. Vào nhà đi, anh!

Cả hai người cùng chiếc xe máy lọt êm vào nhà. Cửa khép lại, với tiếng then cài ý tứ và gian trá. Tôi và Phụng lạnh người, ngẩn ngơ. Kịch chung. Fin. Xin mời khán giả ra về. Màn đã buông cùng với sự đồng lõa của màn mưa thu xế chiều nặng hạt.

Mưa thu sụt sùi.

Mái hiên treo những hạt mưa no ứ, đều tăm tắp, trong vắt như giọt lệ. Mưa sương phủ màn đêm, tẩm chút hương liệu vào cảnh vật trần trụi và các sự kiện trần tục trên cuộc đời. Nhưng đã mấy ai nhận ra vẻ đặc sắc ấy của tiết thu chiều ấy? Chiều ấy, một góc khu tập thể ồn ào vì cái hòm hàng của con ông Q gửi từ Đức về. Một chiếc cần cẩu năm tấn được huy động đến để nhấc cái hòm vĩ đại từ trên thùng xe xuống! Cần cẩu đã ráng sức mà không nổi. Cái hòm chứa sức nặng kỳ bí gì vậy? Bà h A vừa phát điên vì hiệu kim hoàn của bà bị cạy cửa, bao nhiêu vàng bạc ngọc ngà bị mất sạch. Lãi suất tiết kiệm ba tháng từ bốn phần trăm xuống ba phẩy năm phần trăm. Quầy tiết kiệm nào cũng đông ken, náo loạn, một ông già bị chen ngã sái tay. Giá vàng và đô la tăng đột biến, mụ S đang tung tiền vơ vét. Tạo hóa xoay vần. Mỗi người đang còng lưng gánh gánh nặng của mình.

Chỉ còn tôi và Phụng ngồi gần cắn hạt hướng dương, giải chất men buồn thiên thu bằng sự quan tâm tới thân phận người đàn bà vắng chồng cùng người đàn ông xa lạ và chờ hồi kịch thứ hai mở màn.

Mười giờ đêm, lần này là một cái bấu đau điếng, tôi choáng choàng mở mắt. Nhận ra thế giới xung quanh đã tàn lụi hoàn toàn. Chỉ còn lại trên sàn nhà nọ hai bóng người sống động vừa mở cửa bước ra. Họ chập với nhau làm một trong vài phút. Rồi người đàn ông chụp mũ lên đầu, dắt xe ra cổng. Tiếng máy nổ khẽ như tiếng rùa thở.

Mùa thu ấy là của người đàn ông miệng lệch và người đàn bà bụng xệ nọ.

Quả nhiên, cái đam mê căn bản nhất đã khiến hai nửa nhân loại ôm ghì lấy nhau lúc này đã chuyển cả vào họ. Thêm nữa họ còn làm cho mọi người hiểu ra một điều hệ trọng nữa: tình yêu nam nữ thực sự chỉ đạt tới sự viên mãn ở lứa tuổi của họ thôi.

Người đàn ông trẻ vừa qua, già chưa tới. Y muốn chứng tỏ sự dồi dào năng lực yêu đương, y muốn chống lại tâm lý thua cuộc trước khi nhìn thấy dấu chấm than cho sự suy tàn. Tuy nhiên diễn đạt đầy đủ hơn tình ái và biểu lộ ra bề ngoài sự mầu nhiệm của phép lạ này, lại là người đàn bà tuổi bốn mươi xa chồng đã tìm được thú vui ở cuộc tình mới lạ. Chị tách ra khỏi bối cảnh, nổi bật lên. Như cái cây bị hạn lâu ngày được tưới tắm, chị tươi tốt rực rỡ như khóm hoa giấy. Cái mũi nhọn cùng bộ ngực trội lên khỏi khối người béo chảy, tạo nên những hình khối quyết liệt và ngồn ngộn nhục cảm. Ôi chao! Khúc tình ca của họ vừa cất lên đã vào ngay cao trào khiến cả hai cùng mê hồn, quên cả ý tứ tối thiểu.

Chủ nhật nào cũng như Chủ nhật nào, năm giờ sáng là người đàn ông đi xe máy tới. Họ đóng chặt cửa, ăn ở với nhau kỹ lưỡng cho đến tận chín, mười giờ đêm mới mở cửa, ra khỏi nhà, rồi cùng biến đi mất hút. Ngày thường hễ nghe thấy tiếng động cửa. còn có ai ngoài y. là chị chàng đã xổng xểnh váy áo chạy ra, hớn hở trắng trợn như với người chồng mới cưới vậy. Lâu dần chị chàng tự nhiên tới mức tôi có cảm giác anh chàng Khoản thợ hàn răng vổ, chồng chị làm việc ở Công trình Thủy điện Sông Đà đã chết từ lâu và chị đã đoạn tang chồng, đã tái giá và hiện ở với người chồng mới là người đàn ông năm mươi tuổi, lệch miệng này.

Hai người xoắn lấy nhau. Có cảm tưởng hễ có một kẽ hở thời gian là họ tranh thủ tìm đến nhau. Và đã gặp nhau là chằm bặp, vỗ về, dính kết với nhau như vốn là một cơ thể bấy lâu bị tách làm đôi, giờ mới lại tìm được nhau. Có bận, Bường đi đâu đột xuất, người đàn ông đến đứng đần mặt ra một lúc, rồi chẳng đừng được, y móc túi xé sổ tay, hí húi viết mấy dòng nhắn nhe, đoạn gài vào móc cửa. Sau vài lần như thế, tôi đố Phụng, Phụng bắt tôi cược, liều mình leo qua tường, đọc mảnh thư tình nọ, rồi trở về. Mảnh thư chỉ vẻn vẹn mấy chữ sau đây: 19 giờ. Tượng đài l Dụng. Dụng thì hẳn tên gã nhân tình rồi. 19 giờ đích thị là giờ hẹn. Còn tượng đài L? L là Lê nin hay Lê Lợi, hay Lý Tự Trọng? Tôi và Phụng ngẩn ngơ suy đoán và đợi chờ. Quả nhiên, Bường tan tầm về, đọc mảnh giấy, mắt sáng lên, bỏ cơm, tắm gội, đánh bộ cánh mốt mới nhất: áo vạt sau dài, ống tay rộng như áo hoàng hậu, cum cúp đi ngay. Và tới tận trưa hôm sau mới thấy chị chàng ló mặt trở về.

Thế là mọi chuyện đều đã rõ rành!

Phải như thời trước, hẳn các nhà đạo đức, số này rất sẵn, ở quanh Bường hay bất cứ ở đâu đã làm um lên rồi đấy. Tổ chức rình, bắt quả tang, kiểm điểm, tư giấy về cơ quan, đơn vị là cái chắc. Bây giờ thì khác rồi. Bây giờ là lúc giao thời, dưới ánh sáng khoa học nhân văn, câu chuyện tình yêu. tình dục. hôn nhân đã hiện ra nhiều khía cạnh mới mẻ, đòi hỏi cách ứng xử tế nhị hơn là cái chắc. Nhưng phải thế nào đây thật tình cũng còn phân vân lắm. Mặc kệ nó thì không ổn, làm ầm ĩ thì vô duyên. Nhưng có thể chăng tìm cách đánh động cho chồng Bường biết, biết lơ mơ, bán tín bán nghi thôi cũng được, cốt để có sự phòng ngừa chẳng hạn.

Nhưng vừa ngỏ ý, tôi đã bị Phụng phản đối gay gắt:

– Thôi đi! Rõ dở hơi! Trâu buộc ghét trâu ăn, hở! Can gì tới ông! Tôi lên gân:

– Thì nhiều khi cũng phải nhân danh một cái gì chứ! Phụng bĩu môi:

– Vẽ chuyện! Lộc trời, anh nào khéo thì anh ấy hưởng.

Vụng ngu thì đói. Nhân cách cái con khỉ!

– Thế còn giáo dục?

– Giáo dục! Giáo dục ai? Giáo dục cái gì? Dễ thường chỉ mình ông biết và ông nổi máu trách nhiệm cao thượng!

Tôi ngắc ngứ. Ôi, cái quan hệ đàn ông. đàn bà, cái quan hệ vô thường, mê muội và huyền ẩn! Nhưng chẳng lẽ chuyện Bường ngoại tình, ngoài bọn tôi còn có kẻ khác biết?

Hôm sau, Phụng cho tôi biết, đúng vậy, còn một con bé nữa, biết tường tận câu chuyện nọ. Nó là con bé Kim, mười bảy tuổi, mới ở Phủ Lý lên bế con cho anh chị nó ở dãy nhà sau nhà Bường. Con bé học dở lớp mười thì bỏ học, bỏ học vì học dốt, vì vướng vít vào chuyện tình ái học trò, bị phê bình và mắng mỏ. Còn độ tuổi thiếu nữ mà da thịt nảy nở như đàn bà. Vú nó to chôm chổm. Mông nó bè bè, eo sườn nó núng núng những thịt là thịt. Nó thô nhưng được cái mặt xinh như mặt chim và hai con mắt đa tình, ướt át, sắc như dao lá lúa. Thấy nó lườm nguýt chiếc Piaggio 102 của kẻ gian phu nọ, Phụng hất hàm, nháy mắt, ra ý hỏi nó: Mày có biết gì không?, không ngờ nó nhếch mép huẩy đầu, ra điều ta đây biết tỏng và hết sức bỉ bai việc đó.

Cái Kim biết hết. Nó biết cả lai lịch nhà chị Bường từ hồi chị chàng làm cấp dưỡng ở đội cầu bên đường sắt. Hồi ấy, ông Dụng đội trưởng đã có vợ và một đàn con ở nhà quê. Hai người đã tư tình với nhau, bị tự vệ bắt quả tang ba, bốn bận, vẫn không chừa, sau phải đổi mỗi người một nơi. Bường nhờ ông chú chuyển về thành phố, làm nhân viên của cửa hàng lương thực và lấy Khoản góa vợ, thợ hàn trên Công trình Thủy điện Sông Đà, người cùng làng với Kim. Dụng nay đã về hưu, là chủ ba chiếc xe lam và hai cái máy xay xát. Hai người vẫn liên hệ với nhau ngấm ngầm, lợi dụng thời cơ Khoản ở lại tham gia chiến dịch nước rút trên Công trình Thủy điện Sông Đà nên gặp nhau công khai và liên tiếp như thế. Anh chị đang độ say nhau, lắm hôm vô ý, nó leo lên nóc nhà nhìn sang, qua cửa sổ, thấy rõ mồn một cảnh họ mơn trớn, ấp ủ nhau ở trong buồng.

– Lão méo mồm và ả bụng to có bận rửng mỡ còn thuê phòng ở khách sạn ngủ với nhau nữa kia.

– Mày chỉ bốc!. Phụng kích. Cái Kim mắc bẫy, trợn mắt:

– Cháu nói dối cô cháu chết! Họ còn rủ nhau đi Chùa Hương, Chùa Thầy, ăn chơi nhảy múa xả láng. Lão méo mồm khoe giàu, bỏ tiền ra bao hết. Tuần rồi còn đi may đo mấy bộ quần áo liền đấy.

– Mày cứ làm như người trong cuộc!

– Chứ còn gì! Lão già thì máu dê. Còn ả tọ bung thì Võ Tắc Thiên còn phải gọi là chị. Cháu kể chuyện này cô có tin không nhé! Mỗi lần ngủ với nhau xong, lão già lại lột cái quần lót của ả này để làm kỷ niệm. Một hôm…

Phụng kinh hoảng:

– Khiếp quá! Mày bịa gì mà quá đáng thế! Cái Kim thản nhiên:

– Thì chính cháu trông thấy chứ còn gì. Một hôm vào quán, ăn bánh rán xong, lão rút túi lấy khăn lau tay, lau mồm rồi đưa ả, ả suýt tắc nghẹn, mặt đỏ dừ. Hóa ra cái khăn tay là…

Cái Kim buông lửng. Mặt nó đỏ căng và già câng. Và đầy vẻ cay cú mới lạ.

– Không hiểu ông Khoản trên sông Đà có biết không, cô nhỉ?. Lát sau, cái Kim lặng lẽ buông một câu hỏi.

Phụng đáp:

– Mày lo bò trắng răng à?

– Chả phải.

– Ai bảo mà biết.

– Chuyện gì chứ chuyện này trước sau thế nào chả lộ. Tai vách mạch rừng, cô ạ.

– Mày ranh con mà nói đến kinh. Này, tao nói thật nhé!

Phụng ghé tai cái Kim. Cái Kim ngẩn mặt, rồi quay lại nhìn Phụng:

– Cô bảo sao? Ông ăn chả bà ăn nem? Phụng bật cười nghiêng ngả:

– Chứ còn gì! Đứa ở có thèm mua thịt mà ăn.

Cái Kim bật cười theo. Cuối cùng thì ra chẳng có ai phải bận tâm lo lắng thật sự cả. Bởi vì chính những kẻ trong cuộc, chính họ có lo, có sợ đâu. Mặc dầu dấu vết cuộc tình vụng trộm cứ mỗi ngày một lồ lộ. Nhất là ở người đàn bà. Được hơi trai lạ, chị chàng thoát ra khỏi cái lốt tầm tầm của đám nhân viên nhà nước ăn lương hạng bét nheo nhếch, nhan nhản khắp nơi, bừng dậy, như cây trổ lộc tươi nhuần. Một nguồn sinh lực mới được khai mở, nhờ tác động ngược chiều của khoái lạc. Sắc đẹp, thứ bậc hạng nhất trong bảng giá trị của đàn bà, hóa ra cũng nhân tạo được!

Lửa tình râm ran trên mỗi miền cơ thể Bường, đượm đà trong mỗi cử chỉ và giọng nói của chị chàng. Nhất là giọng nói.

Một giọng nói tẩm hương tình, vang bổng trong trời thu càng về cuối mùa càng xanh trong.

– Ối anh Khoản! Cứ ngỡ là ai! Anh về lúc nào? Sao không báo cho em biết trước?

Tôi thức tỉnh vì tiếng nói tẩm hương tình vang bổng, hơi giật cục, thoáng chút bất ngờ của người đàn bà hàng xóm nọ. Nhìn qua khe hở của tấm pa nen, tôi nhận ra: thu đã tàn cuộc. Ngõ phố se sắt. Cây trơ trụi. Trên cái sân lát gạch men hoa đỏ, nơi người nhân tình miệng méo thường dựng xe chờ đợi, giờ là Khoản, chồng Bường. Khoảng bốn tám tuổi, tráng kiện, càng đen nhẻm vì bộ quần áo bảo hộ lấm lem dầu mỡ, vì sự tương phản của hàm răng mái hiên trắng toát lúc nào cũng phô một cái cười thật là phóng tâm, kệ đời.

Nhấc cái túi vải bạt nặng trịch ở sau chiếc xe bê bết bùn, khoác lên vai, rồi anh chàng đứng đực, như bị thôi miên trước cô vợ vừa hiện ra trong khung cửa sổ.

– Chà! Lại phi dê nữa cơ à?

Nghiêng mái tóc xoăn như bụt ốc, Bường có vẻ như ngượng nghịu:

– Có được không?

– Xinh quá!

Bường đỏ bừng hai má và chóp mũi cao sang:

– Cái Hiên, cái Nụ ở cửa hàng nó phi dê trước, rồi nó giục mãi. Rồi dắt tay đến tận cửa hàng, ấn em ngồi xuống ghế. Em giãy nảy. Anh Khoản tao không bằng lòng, chúng mày chết! Hai đứa bảo: Ừ, chúng tao chết thay mày. Cả may đo nữa đây này. Kiểu áo này có được không?

– Như nàng tiên ấy!

Anh chàng thợ hàn tít mắt trước phép màu của tình yêu ngoại viện, ghé miệng vào má vợ, thì thầm một câu nói và định tranh thủ thơm một cái, liền bị Bường đưa tay đẩy ra và huẩy người, nũng nịu:

– Chỉ được cái thế là tài! Tối!

– Tối có việc của tối chứ! Nào!

Tay chàng thợ hàn như gọng kìm thép vươn ra, quặp lại, bên Bường, bên xe, ào cái tất cả lỉnh kỉnh cùng lọt vào nhà. Phụng đấm lưng tôi: Con mẹ này chết rồi!

Tối chẫm. Cơm nước xong, những kẻ dư thừa thời gian nhàn rỗi là chúng tôi đang còn phân tâm về màn kịch đang diễn tiếp, thì có tiếng gõ cửa.

Cửa mở.

Bường tươi hớn:

– Anh Khoản em mới ở Công trình Thủy điện Sông Đà về nghỉ phép. Mời hai bác sang chơi uống nước.

Phụng khước từ. Tôi khoác áo, sang nhà Bường. Đã có ba, bốn người hàng xóm đến, trên bàn có ấm trà, chai rượu trắng và rổ lạc luộc còn đang bốc hơi. Giữ nguyên phong cách thân tình và trọng thị với xóm giềng nơi thôn dã, Khoản xởi lởi nâng chén rượu, bốc từng nắm lạc lớn ấn vào tay khách, chân thành và khách sáo cám ơn mọi người đã giúp đỡ vợ anh trong lúc anh đi vắng, rồi nhấc ống điếu nạp thuốc, châm lửa, hút sòng sọc, đoạn khoan khoái duỗi chân tay, ngửa cổ thở khói đầy nhà, thảnh thơi mãn nguyện như anh lực điền vừa cày xong thửa ruộng, như võ sĩ vừa giành thắng lợi trong một trận đấu gian nan. Giọng quê mùa, chất phác, anh giải thích lý do vì sao suốt mùa thu vừa rồi ở miết công trường, không về thăm vợ được lấy một ngày.

– Bận tối mắt tối mũi, các bác ạ.. Khoản cười hề hề.. Phải nói rằng thì là dân xây dựng chúng tôi hãi nhất là mùa lũ. Các bác lên tham quan công trình rồi chứ? Cái đập khổng lồ như thế mà lũ về, trông chỉ còn như sợi chỉ. Kinh lắm!

Chưa kịp để mọi người kinh sợ, anh đã trấn an:

– Tất nhiên là các nhà khoa học người ta đã tính cả rồi. Chứ mà vỡ đập thì có mà toi cả lũ. Thì cái tỉnh Hà Nội này ngập hết.

– Thì mình thành cá hết!. Lanh chanh Bường nối lời chồng. Khoản tiếp:

– Thành ra phải trực chiến hăm tư trên hăm tư giờ ngày. Không lơi được một ngày. Ba tháng vị chi là chín mươi ngày, không ngủ nghê gì hết.

– Bịa thế không biết!

Nhìn vợ nguýt yêu, Khoản phùng mồm:

– Thề có ngọn đèn đây. Thế đã ăn thua gì. Có người thức sáu tháng liền cơ. Tất nhiên là lắm hôm, buồn ngủ rũ ra. Buồn ngủ đến mức ô tô lên công trường đón, không còn sức mà leo lên, đành phải đi bộ về.

– Thế có bịa không chứ!

– Ai bịa người ấy chết nhé! Về đến nhà mới buồn cười. Nhà đồng bào Thái, đồng bào Mường là nhà sàn. Lên nhà bao giờ cũng phải rửa chân. Thế mà mệt quá, cầm gáo múc nước ở cái ang, lẽ ra phải giội vào chân mình, lại đi giội vào chân người đứng cạnh. Thế là lên nhà mà chân vẫn còn bẩn nguyên.

Khoản cười hồn hậu:

– Phải đâu vì đồng tiền lương, vì đồng thưởng mà hóa nên say mê thế. Cũng chẳng phải vì mình là chiến sĩ thi đua, là tổ đội lao động xã hội chủ nghĩa. Khi làm, tự dưng nó say sưa, rồi quên ráo.

– Quên cả vợ con!. Bường đay.

Khoản gãi gáy, tậc tậc lưỡi:

– Thì cũng có lúc nó phải như thế chứ. Đàn ông lúc nào cũng lưởng vưởng vợ con trong óc có chết.

Bường trề môi:

– Trên ấy thiếu thì gái Thái, gái Mường.

Khoản lại nhấc điếu cày, vỗ phồm phộp miệng điếu, xỉa cả bộ răng chìa trắng hoét, cười khề khề:

– Vía bố cũng chẳng dám động vào. Vi phạm chính sách thì bỏ mẹ. Mà nói thật, sức người có hạn, còn lực đâu mà nghĩ đến cái khoản ấy.

Khoản liếc vợ. Bường lúng liếng hai con mắt tự hào, tin cậy. Họ là cặp vợ chồng yêu nhau nhất thế gian.

Đêm ấy, nghe tôi kể lại tình tiết cuộc trò chuyện, Phụng sửng sốt: Quái, thế thằng chồng không hề hé lộ một ý tứ gì khác à? Rồi tiếp: Hồi trước, cạnh nhà em có một lão đi làm thợ xây ở mạn ngược về, biết vợ có chuyện trăng gió, cũng mời hàng xóm sang trò chuyện vui vẻ như thế, giữa chừng mới nhảy tới trói nghiến vợ lại, rồi kể tội vợ trước mặt mọi người. Lại có anh biết chắc mười mươi vợ không chung thủy, ngoài mặt thì tỉnh bơ, đóng cửa lại mới giở đòn ngầm với vợ, như tẩn vợ, lăng nhục vợ bằng cách bắt vợ viết kiểm điểm, đọc lên, rồi ghi vào băng cassette lưu trữ, lâu lâu lại quay băng nghe… Đàn ông lắm anh thâm hiểm ra phết!

Nhưng cả tháng Khoản nghỉ bù, nghỉ phép ở nhà chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Cả tháng trời ông nhân tình lệch miệng mất hút con bồ đề. Vợ chồng Bừng líu ríu như hồi mới cưới. Bường càng phớn phở, phây phây. Ít lâu sau, bụng chị chàng ló dần, đội lớp mỡ chảy xệ, phồng lên. Giữa năm sau, Bường đẻ một con gái, đặt tên là Thu. Đứa con gái chẳng có nét nào giống Bường và Khoản. Năm sau Bường lại đẻ một đứa nữa. Lần này là con trai, nó giống Khoản như đúc. Bé tí mà đã dính nhọ nồi và vều môi.

Công trình Thủy điện Sông Đà hoàn thành, điện phát sáng bừng một vùng trời Tây Bắc. Mọi chuyện như cái ao bèo có động, dãn ra rồi tự động khép kín. Chẳng còn ồn ào, ầm ĩ.

Hoàn nguyên cả bầu không khí và hương sắc mùa thu tuyệt đẹp, y hệt như đã từng lưu giữ trong ký ức tôi. Tưởng như chẳng có chuyện gì quan trọng đã xảy ra cả. Và có thể mọi sự đã diễn ra đúng như tiến sĩ Hồ Ngọc Đại đã nói rất hay trong cuốn sách chuyên khảo của ông, ngoại tình, mặt trái của hôn nhân, thứ cỏ dại trong khu vườn hôn nhân chỉ chứng tỏ mặt năng động của tình yêu mà thôi. Tình yêu lọt vào hôn nhân đã không ở lì một chỗ. Trong mỗi khoảnh khắc tồn tại, nó chứa đựng cả khả năng tan rã. Nghĩa là con chim đại bàng của tình yêu hoàn toàn có thể phá lồng, tung cánh bay lên không gian bao la. Và có thể nó lại tìm cách đỗ xuống khu vườn gia đình quen thuộc. Ngoại tình, khốn nỗi đó chính là con đẻ của cuộc sống nên nó được cuộc sống bảo vệ ngay trong mỗi cá nhân. Ấy thế, không có nhưng mà có mới ngoan!

Điều đó có thể là đúng với câu chuyện sau đây của Phụng kể cho tôi nghe, sau một tuần nàng đi diễn ở Công trình Thủy điện Sông Đà về.

Này, có mồm thì cắp, có nắp thì đậy, nghe xong đâu bỏ đấy, cấm bép xép nhé! Có hứa thì đây mới nói! Phụng giao hẹn, rồi tiếp: Em gặp lão Khoản ở trên đó. Anh có biết lão đang sống với ai không? Cái Kim! Hai đứa sống với nhau như vợ chồng, chả ma nào biết họ là bồ bịch. Thì ra con Kim đã bắt bồ với lão vẩu từ hồi mụ tọ bung lòng thòng với lão trai lệch mồm cơ. Đời lắm cái ngẫu sự oái oăm thật. Và chúng ta đúng là những kẻ hiếu sự, tò mò nhất thế gian, có phải không?

10/10/1991

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương NGẪU SỰ. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

Chú thích 1. Cuốn Chuyện ấy, Nhà xuất bản Hà Nội. 1991.