– Ơ, con nghé nhà ai tế thế kia nhỉ?

Thụy dừng xe, đứng trên mặt đê. Dưới chân đê, trên lớp cỏ mùa thu xanh mướt, con trâu trắng nhà ai đang xoải đều bốn vó. Con trâu non, sừng mới hơn gang nhưng trường mình, lực lưỡng, có những bước nhảy dài khoan thai, rập rờn, đẹp như ngựa phi nước đại. Cạnh nơi Thụy vô tình dừng chân, năm, sáu ông lão ngồi ở rệ đê dáng chừng ngóng đợi ai, cũng như Thụy đang hướng cái nhìn xuống chân đê, nơi con trâu non hí hởn trong cơn ngẫu hứng lúc ngả chiều.

Nồm nam từ mặt sông phất lên như quạt, rười rượi mát. Tràn qua mặt đê, hơi gió chiều quẫy lộng đang lay động những tàu sen và những búp sen tím hồng mọc kín cả dãy đầm ao dưới rệ đê bên này. Khói thuốc lào mong manh in rõ từng sợi rất thanh và trời chiều lúc này như đang doãng rộng thêm ra, trong suốt, đến mức có thể nhìn thấy cả những ngọn cau ở những xóm làng tít xa. Cảnh chiều thu nơi đồng nội đơn sơ từ thiện và hiền hòa. Và trong khung cảnh này, con người bỗng chốc như trở nên nhân hậu hơn, cao cả hơn.

– Chào các cụ!. Bỗng dưng Thụy có cảm giác lúc này mình như một kẻ vô cùng rỗi rãi, thảnh thơi.. Con trâu nhà ai mà đẹp quá thế?

– Con nghé mới vực của nhà cháu đấy, các ông ạ.. Một ông lão đầu trọc, lông mày bạc như cước, ngoái cổ lại đáp.

Rồi như chợt nhận ra Thụy, ông lão liền xoay cả người lại:

– Ơ kìa, không dám, chào ông. Tưởng ai, hóa ra ông huyện.

Ngồi hút điếu thuốc đã, ông Thụy.

Mấy ông già cùng ngước lên nhìn Thụy, vồn vã:

– Ông huyện về nhà chắc? Ngồi đây tỉnh người vì cái hương sen, ông ạ.

– Mát thật, các cụ nhỉ?

– Vừa thấy cô Luyến đạp xe về. Hồi trưa ông Hạp đi ô tô qua, chắc là ở tỉnh về? Chẳng hiểu các vị hồi này thế nào mà ô tô đi lại cứ như mắc cửi.

Thụy ngả chiếc xe nằm theo lườn đê, kéo hai ống quần ngồi xuống cạnh mấy ông lão. Mấy cụ biết Thụy là trưởng ban tổ chức huyện ủy, còn Thụy chỉ biết các cụ người trên Kim Bùi, cách xã anh hai cây số. Trò chuyện với các cụ là cái chuyện thường tình, nhưng lúc này mà ngồi lại đây thì cũng là hiếm với Thụy. Cái quỹ thời gian, lâu nay ở huyện này người ta hay nói kiểu cách vậy, của anh cán bộ huyện quả tình là eo hẹp lắm. Cái phần thời gian dư ra sau khi đã lấy tổng số trừ đi các khoản họp hành, học tập, công tác, ngủ nghê xem ra chẳng còn là bao. Mà cái phần việc riêng phải lo toan thì hình như lại càng ngày càng nhiều.

Mấy năm trước, Hạp bí thư còn gay gắt lên án những anh cấp ủy chăm chăm chúi chúi cả ngày Chủ nhật quanh cái chuồng lợn, cái ao cá. Rồi cơ quan lại còn đề ra cái nội quy hết sức nghiêm khắc là tất cả các buổi tối, trừ thứ Bảy, dẫu có nhà ở kề ngay huyện thì mọi cán bộ, không có loại trừ một ai, cũng phải ngủ tại cơ quan. Chẳng phải vì bão lụt, sâu keo đột xuất hay địch nhảy dù bất ngờ mà chỉ là để tăng cường tinh thần tập thể . Và kết quả là từ chú văn thư tới ông bí thư, anh nào cũng biết chơi tổ tôm và mê tổ tôm. Nay hội tổ tôm đã giải tán. Hết giờ là anh nào anh nấy cắm cúi hộc tốc guồng xe. Việc của gia đình, việc của riêng mỗi đời người, không ai ngoài mình có thể giải quyết giúp được, hình như lâu nay bị quên lãng, tưởng là nó sẽ tiêu tan đi. Nào ngờ, nó vẫn còn nguyên vẹn đấy. Đời người chẳng giản đơn đi, trái lại như phức tạp thêm. Thế đó! Thế đó mà Thụy lại bỗng như rảnh rỗi, như chiều nay, cái khoảng thời gian của riêng lại dôi ra rất nhiều để có thể ngắm con trâu non nhà ai phởn chí cất vó tế nước đại và ngồi kề cà chuyện phiếm với mấy ông già này.

Hút điếu thuốc, ông huyện! Ấy thế, lại còn đón cái điếu cày, nạp mồi thuốc xin của ông lão có con trâu non nọ, khum tay xoay người, khom lưng che gió, châm lửa. Rồi ngửa cổ, choài tay ra sau, chúm môi thổi một hơi trắng đặc lên trời. Hơn năm trời nay có hút thuốc lào nữa đâu mà hôm nay lại hút? May mà hít nhẹ thôi nên chỉ có cảm giác tê tê kiến bò ở đầu ngón tay, ngón chân, chứ không thì cả cái chiều mùa thu yên ả này sẽ là quay lông lốc và con sông sẽ dốc ngược lên đổ nước ào ào vào mặt đê không biết chừng! Cái chất ma túy này nó ám người ta dai lắm. Đã có câu: Nhớ ai như nhớ thuốc lào. Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên cơ mà! Nhưng bên huyện ủy đầu tiên là Thụy, bên ủy ban hồi đó khởi xướng là Hạp. Ở đời có cái gì là bất di bất dịch, không thay đổi được? Thằng nào mất cái gì, từ mai bỏ thuốc lào đây? Hạp vung tay vung chân, thách thức. Ai dám cuộc với Hạp? Mất gì nào? Thụy hất hàm. Hạp cười khì khì.

– Quái, sao bây giờ còn chưa thấy thuyền về nhẩy?

Ông lão có con trâu non quay lại, cọ cái khăn vắt trên cổ. Mấy ông già cùng đứng cả lên, nhìn về phía đầu sông. Con sông uốn chữ S xa bờ đê, lênh láng sáng như mặt gương tráng bạc.

– Khéo mất ngày mất buổi thôi!

– May mà trời chưa tối. Mấy giờ rồi, ông Thụy? Thụy lắc đầu:

– Tôi không có đồng hồ. Mấy cụ chờ cái gì vậy?

– À, vật tư huyện họ bẩu đến lấy thuốc sâu. Ông lão nọ nói, quay lại nhìn Thụy:

– Ông Thụy nhể, chốc đã mấy chục năm rồi. Cái hồi năm 53, bên này sông là nó, bên kia sông là mình.

– Cụ còn nhớ lâu nhỉ?

– Thì chiều chiều cũng vào cái quãng này là tôi đội cái nón, khoác cái tơi, những khi giá rét, ra bờ sông, đón thằng cả Phiếu nhà tôi. Ông còn nhớ thằng Phiếu lác không?

– Quên sao được, cụ!

– Ừ… thế mà chả mấy chốc râu ria tóc tai đã lốm đốm cả rồi.

– A, thuyền vật tư kia chắc?. Một ông lão kêu khan khan. Đám các cụ đã đứng cả dậy, phủi đít quần, mặt nghênh nghênh, hiêng hiếng. Mặt sông vẫn trắng lặng choi chói, nhưng nhìn về phía núi mờ xa, có một đoạn sông lấp lánh như khảm xà cừ, ở đó một chiếc thuyền đinh đang lừng lững đi. Bóng mấy ông lão nổi bên bờ sông như một hàng tiêu binh. Con trâu non thôi tế từ nãy, cúi đầu bứt cỏ, rồi chợt ngẩng lên, đứng im. Giây phút tĩnh lặng tưởng như cả chiều thu lơ lửng, phăng phắc như tranh treo trong nhà lưu niệm.

Lát sau, con thuyền đinh rẽ vào bến. Tiếng cây sào đinh chọc xuống đáy sông và tiếng chân người chạy trên mui lịch bịch nghe vừa cô độc vừa âm vang. Thụy nhảy lên xe, đạp. Nhưng được một quãng, Thụy lại xuống dắt xe. Chiều thu như đứng nguyên tại chỗ, dáng suy tưởng sâu xa.

Ngày không chịu tận. Chiều không chịu đi. Trời cứ trong văn vắt. Chỉ đến khi Thụy dắt cái xe xuống dốc đê, vào làng, chiều thu mới vương vương một hơi sương mờ. Qua cái cổng làng nứt nở vì rễ đa âm âm tối, Thụy đi vào con đường xây gạch nghiêng, anh lại ngỡ như trời đang ở cái thời điểm sắp sáng. Những mặt ao lặng như tờ vào giờ này vẫn như những con mắt mở hết cỡ. Dưới làn nước trong xanh veo vẻo, Thụy vẫn thấy cái nền trời thu mênh mông, ngập ngừng, lưu luyến. Và những khóm trúc rải rác trên con đường quanh co ngõ xóm càng chiều càng ánh lên cái sắc vàng bóng bẩy như một thứ đồ mỹ nghệ được trau chuốt kỹ càng. Ngả tối nhanh hơn là các vườn cây ăn quả. Nhưng những búi nhót rậm ròa vẫn chưa đủ sức tỏa ra cái bóng đen lấn át; bởi mùa thu vẫn ánh lên những chấm vàng thắm thiết như những ngọn đèn phát sáng kỳ lạ; đó là bưởi! Bưởi buông những dấu tròn lặng lẽ, tưởng như chứa ở trong nó và tỏa ra xung quanh cái thanh tĩnh cổ kính ngàn năm của mùa thu nơi thôn làng.

Đứng ngẩn ở cái sân nhà mình một lúc, Thụy mới như sực nhớ, anh dựa xe vào tường hiên, tìm cái chiếu.

Nhưng ngồi xuống chiếu rồi, Thụy vẫn không ra khỏi cảm giác bâng khuâng thế nào. Hai đứa con anh vẫn có mặt ở nhà. Góc sân có đống rọ tôm, chắc hẳn là thằng Lưu mới dong thuyền đi nhấc về. Và bây giờ, nó đang rì rầm chuyện trò với cái Luyến chị nó trong gian bếp. Nhưng hai đứa con và câu chuyện riêng của chúng chẳng khiến cho khung cảnh chiều thu đỡ phẳng lặng, quạnh hiu. Cả khi trăng lên, một mảnh vàng vẹo vọ giữa hai thân cau gầy, trước mặt Thụy, Thụy cũng vẫn cảm thấy lòng dạ bâng lâng, trống trải lạ lùng.

– Thầy ăn bưởi ạ.

Giật mình, quay lại, Thụy đã thấy trước mặt anh là cái rổ con, trong đó có nửa quả bưởi đã tẽ múi và Luyến, con gái lớn của anh, sau khi mời anh, đã tót lên hàng hiên cao; trên đó, thằng Lưu cao ngỏng, tóc ướt đầm, đánh cái quần đùi đen, đang cầm cái khăn chà mạnh vào cổ, vào mặt.

– Bưởi ở đâu thế?

Thụy nhìn vào hàng hiên. Luyến co hai bờ vai mập mạp, nghiêng đầu cọ má vào một vai áo, lúng búng trong miệng. Thằng Lưu lí nhí, nói cái gì đó khiến Luyến bỗng quay lại, đấm bình bịch vào vai nó, miệng kêu the thé. Rồi kết cục của cuộc xô đẩy, co kéo, chống đỡ vui vẻ là cả hai đứa tọt cả vào cái bếp lợp ngói ở đầu căn nhà mái bằng.

Thụy bóc một múi bưởi, thừ người. Múi bưởi dài, mọng, man mát, nhàn nhạt. Thụy nhớ ra rồi. Giống bưởi dây quả như quả phật thủ, lúc lỉu đến mức cành nào cũng phải có sào chống ở trong vườn nhà ông bà Lục. Ông bà Lục có Ngô, cậu con trai độc nhất, hiện đang ở bộ đội. Hai ông bà tuần trước đã sang chính thức xin Luyến về làm dâu bên nhà. Lại cũng đã hẹn cuối thu này, khi Ngô về phép, sẽ tổ chức đám cưới. Luyến đã hai mươi hai! Hai mươi hai! Trời, dạo ấy mẹ Luyến cũng mới hai mươi hai! Anh cả Phiếu thì đã có ông thân sinh đón ở bờ sông, còn Thụy thì có Thi. Mỗi anh du kích từ bên kia sông, vùng tự do, đêm đêm bơi sang bên này đều có một thân nhân đón đợi, rồi đưa vào xóm, đi quấy rối bốt Quyền, đi trừng trị tề ác và gần sáng thì trở về hầm bí mật. Là vợ rồi nhưng Thi còn bẽn lẽn lắm. Gặp anh em đồng đội, đang đi cùng với Thụy, Thi cũng lùi về phía sau. Cả cái hôm Tây ở bốt Quyền về càn, có mỗi cái hầm bí mật, Thụy gọi Thi xuống cùng, Thi cũng lắc đầu kêu: Eo ơi! Thi mất sau một buổi đi đào mương về, lội xuống sông tắm và bị cảm. Dạo đó, Luyến lên tám và thằng Lưu sáu tuổi. Chao ôi, không thể nghĩ rằng vậy là đã mười bốn năm trôi qua! Mười bốn năm trôi qua, con nhỏ đã vào tuổi thành niên, bố bước vào tuổi già, mỗi người như đã hoàn thành danh phận của mình!

Trong bếp có tiếng cười rúc rích của hai đứa con. Chúng cười gì thế không biết. Bỗng dưng muốn ngả mình, Thụy gạt lại mặt chiếu, nghiêng người, ghé xuống. Nhưng chưa kịp đặt lưng xuống anh đã vội nhổm dậy. Hơi nóng của cái sân vẫn còn bốc tỏa lên mặt chiếu. Cùng với phản ứng nọ, anh hơi ngạc nhiên vì thấy Luyến đã từ bếp đi ra, đứng thập thò ở sau lưng anh. Bóng Luyến đổ một vệt sẫm ở đầu manh chiếu nhỏ.

– Thầy ạ…

Vặn người, xoay lại, cũng là kéo dài ra vài giây để lấy lại chủ động, Thụy nghĩ, chắc là Luyến sẽ thưa với anh chuyện xây dựng gia đình của nó.

– Ngồi xuống đây, Luyến!

Đập tay khe khẽ lên mặt chiếu, Thụy nhìn con gái âu yếm.

Có lẽ anh phải tìm một câu chuyện dẫn dắt để cho Luyến có thể thật tự nhiên trình bày ý nguyện riêng của nó trong chuyện hạnh phúc trăm năm này. Nhưng vừa định cất tiếng, Thụy biết ngay là mình lầm. Luyến đáp rằng nó đứng cũng được. Và nó hơi ngẩng lên, trao đổi một cái nhìn chứa đựng nhiều ẩn ý về phía em trai đang đứng ở trong hàng hiên in một ngấn trắng sáng.

– Thầy ạ. Chiều nay, chú Hạp chú ấy gặp con. Hôm rồi, chú ấy họp ở bên ban con suốt cả ngày, chú ấy cũng nói chuyện với con…

Hai con mắt Luyến hơi cất lên. Mặt trái xoan ngược sáng với ánh trăng, mờ mờ những đường nét thanh nhã, hiền từ, cái sống mũi cao trăng trắng mềm mại tỏa ra vẻ ngay thẳng, hồn nhiên, tươi sáng:

– Chú ấy… có nói với con về chuyện thầy với… cô Bừng. Con nghĩ…

Luyến chợt ngừng. Giọng đang vô tư, hồn hậu bỗng nhuốm vẻ ái ngại, ngập ngừng. Thụy quay ngang, tránh cái nhìn của con. Trong sâu thẳm, anh khẽ rên một tiếng nhỏ. Và bỗng dưng mặt anh như có hơi men, nóng bừng khó chịu.

– À… chuyện ấy… Thầy biết. Ừ, có có, chú Hạp chú ấy cứ hay đùa ấy mà.

– Con nghĩ là…

– Các chú ấy hay trêu thầy lắm.

– Con nghĩ là…

Luyến khe khẽ, nhưng một lần nữa lại ngẩng lên, ý tứ đánh tia mắt vào hàng hiên. Và Lưu, con trai Thụy từ đó đã bước xuống sân, đi ra. Chao ôi, thế thì Thụy hiểu rồi! Linh cảm đã báo hiệu đúng từ cái nỗi quạnh hiu chợt đến khi anh nghe thấy tiếng hai đứa con lầm rầm trong căn bếp khi nãy.

– Con nghĩ là chú ấy… nói thật.

– Thật là thật thế nào? Sao lại thật?

Quay lại, Thụy thảng thốt. Nao dậy trong anh một nỗi buồn cùng với cơn bối rối của kẻ bị đưa ra phán xử, nhất là khi anh nhận ra Luyến đã thấp người xuống, tì hai đầu gối lên chiếu, sau một cái vặn mình nhè nhẹ, né người ngồi lên hai bắp chân vừa khuỵu nghiêng, ổn định ở cái tư thế ngồi lâu để trò chuyện, trong khi ấy thằng Lưu như đã được tập dượt, tiến đến sau lưng chị, thọc tay ra sau gáy gãi gãi, với vẻ thiếu tự nhiên rõ ràng. Nhói lên trong lòng Thụy một nỗi đau thăm thẳm bất thần.

Không hay biết gì về thái độ của Thụy, Luyến nhìn những cái móng tay trong bàn tay vừa nâng lên trong ánh trăng nhạt, giọng vẫn đều đều:

– Cô Bừng thoạt đầu cũng bảo chú ấy đừng đùa. Ít lâu sau, cô ấy nói: Ông ấy thèm gì lấy tôi. Chú Hạp cười: Anh chị giả vờ khéo lắm. Chả gì người ta cũng quen hơi bén tiếng nhau từ hồi đi học trường Đảng thành phố kia mà…

Thụy tê lặng. Thế đấy, đời người là vậy. Và câu chuyện thật là như vậy chăng? Đúng là đã cùng học một khóa trường Đảng với nhau. Đã hiểu biết hoàn cảnh gia đình của nhau. Đã hiểu đến đường ăn nết ở của nhau. Đã cảm mến nhau. Và cũng đã dự liệu, đo lường hết mọi sự sau trước. Tuổi tác, cương vị, hoàn cảnh, môi trường và dư luận. Chao ôi, có gì đảm bảo để câu chuyện hết sức nghiêm túc ấy khỏi trở thành bia miệng đàm tiếu của thiên hạ? Cái việc ghép nối hai mảnh đời còn lại để đắp đổi những thiệt thòi, bù lấp cái rủi ro, chống trả lại cái gọi là số mệnh, cái việc đẹp đẽ, cao thượng ấy, trong lúc này sao cho khỏi là nguyên cớ của những rắc rối trong các mối quan hệ? Phía Bừng vướng mắc không có gì đáng kể, vì Bừng không có con. Hơi ngại là chức vụ đương nhiệm, ấy thế. Phó chủ tịch huyện đi lấy chồng, trẻ nó sẽ reo ầm ĩ vậy, nhưng chỉ là câu chuyện trẻ nít, không ngại. Hai đứa con Thụy khôn lớn, hiểu biết nhưng đã biết thế nào? Thụy không muốn trách chúng, chúng là tình yêu không bao giờ phai mờ của anh với Thi. Thành ra tốt hơn thì vẫn là dừng lại mọi chuyện, buồn đấy, nhưng chắc chắn là sẽ quen đi và quên dần đi. Cuộc sống có bao giờ hoàn hảo đâu!

Lưu đã rớm chân bước lên một bước. Thụy khịt khịt mũi, cảm thấy như thiếu không khí. Nhưng Lưu hơi cúi xuống nhìn chị nó và giọng hết sức tự nhiên, đến nỗi Thụy ngẩng ngay dậy nhìn nó và nghi ngờ toàn bộ cảm giác của mình:

– Chị Luyến à, có phải cô Bừng trước là cô giáo dạy trường cấp hai bên Kim Bùi không?

Luyến quay lại:

– Cô đấy. Sau cô làm hiệu trưởng.

– Thế thì em biết rồi.

– Biết lúc nào?

– Hôm Đại hội Công đoàn giáo dục, em được đi chào mừng. Cô là chủ tịch điều khiển, cô ra đáp từ.

– Chồng cô là chú Sĩ, tiểu đoàn trưởng tên lửa, hy sinh ở Campuchia. Hôm truy điệu, cô ngất, phải đưa vào bệnh viện.

– Thế thì hôm ấy em cũng biết.

– Hồi ấy mày bé tí…

– Em đang thả trâu trên đê thì thấy có cái võng buộc ở xe đạp, đằng sau xe là một đám học sinh.

– Ừ…. Luyến buông lửng.

Trăng tãi xuống sân một làn sáng nhợt nhạt. Câu chuyện như treo giữa ba người. Vừa như thấy được giải tỏa, Thụy lại có cảm giác bị vây ép, dồn đuổi.

Lát sau, trở lại trạng thái cân bằng, nhìn con, giọng chậm rãi, già cả, giấu chút bùi ngùi, Thụy khe khẽ:

– Thôi, chuyện chú Hạp nói cũng là để cho nó vui thôi! Còn bây giờ thầy hỏi Luyến! Việc của con thế nào?

– Việc gì của con ạ?. Luyến vén tóc mai, hơi có vẻ ngạc nhiên. Lưu nhanh nhảu:

– Anh Ngô anh ấy viết mấy thư liền cho chị ấy…

– Cái thằng chỉ điêu!

– Anh ấy giục… lại còn…

– Xem trộm thư của người ta, hả?

Cặp mày đen rậm tỏa bóng âm u trên hai con mắt Thụy dãn ra, thanh thản. Không ngờ câu chuyện lại chuyển làn nhanh và tự nhiên như thế, Thụy cười nhẹ nhõm:

– Đấy, bây giờ thầy chỉ chờ ý kiến của con thôi, Luyến ạ. Còn bên nhà Ngô thì con biết rồi.

– Rồi con sẽ xin thưa với thầy.

– Ừ, thì con nói đi.

– Bây giờ con chưa nói được.

– Thế con định bao giờ?

Luyến đứng dậy, thân hình đầy giới tính óng ả, khẽ rung trong một chuyển động nhẹ như là để lấy đà, rồi bất ngờ, thật to, hồn nhiên và rành rọt:

– Bao giờ chúng con có u mới thì con sẽ nói!

Trời! Thụy đã giật bắn người lên, vì kinh ngạc. Con cái luôn luôn là cái ước mơ của cha mẹ thì đã đành, con cái còn là sự bất ngờ nữa. Bất ngờ quá khiến Thụy trở nên lúng túng vô cùng. Còn con gái anh, sau câu nói rất thật và đầy ý vị tươi vui nọ, quay lại nhìn em trai, rồi cả hai cùng mím chặt môi, giữ cái cười đắc ý sung sướng ở trong miệng. À, thì ra câu chuyện nghiêm túc là vậy mà cũng có thể còn là một câu chuyện vui vẻ nữa cơ đấy. Vậy thì Thụy phải thay đổi nét mặt, sửa đổi thái độ ngay.

Đứng ngay dậy, Thụy chỉ tay vào mặt hai đứa con, lấn lướt:

– A, cái Luyến đã có ý kiến thế, hả? Vậy ý thằng Lưu thế nào? Đồng ý hay phản đối? Cô Bừng đấy, u mới đấy. Có được không? Có chê gì không?

Thằng Lưu ngật ngưỡng:

– Con không biết. Thầy hỏi chị Luyến ấy.

– Luyến!. Thụy như quát.

Luyến cúi, mân mê những ngón tay:

– Con chẳng chê gì cả. Nhưng…

– Nhưng làm sao nào?

– Nhưng…

– Thì cứ nói đi nào…

Thụy nhăm nhăm nhìn con gái, đợi chờ, hồi hộp. Cũng như lại ngồn ngột, lo lắng chẳng kém khi cảm thấy bị phán xét. Nhưng lần này thì Thụy còn bị bất ngờ hơn. Hất ánh mắt vào em trai, nhanh như cắt, Luyến nắm tay em, kéo nó chạy vụt lên hiên, với một tiếng cười như nắc nẻ gần như văng vào mặt Thụy:

– Nhưng… u mới xấu hơn u cũ thầy ạ.

Nằm vật xuống mặt chiếu còn nồng hơi đất nóng, đập chân đành đạch, bốc tỏa hết cả phiền muộn và cô đơn, Thụy bật cười một mình: Con với cái, đúng là bọn trẻ ranh!

Chiều mùa thu vời vợi. Chân đê, hoa sen bừng bừng những chấm đỏ nhòe, lay động trong gió nhẹ đưa hương lúa thơm rải khắp khu đồng. Lại như diễu vòng lại cảnh xưa, con trâu non xoải vó theo nhịp điệu cũ, nhẹ bẫng, rập rờn trên màu xanh đậm đà của ngọn cỏ thu. Thu đã vào giữa mùa. Con trâu lớn hơn trước. Nó lại đang định ngược sườn đê, sang bên khu đồng lúa, đến một khung cảnh mới. Ông lão chủ nó đâu mà không thấy kêu húi húi và vỗ tay bồm bộp ngăn nó đứng lại.

Con trâu non đã phóng lên mép đê. Một bước nữa là nó lao ra giữa mặt đê và một nhịp nhảy chồm nữa là nó sang tới sườn bên kia. Nhưng con trâu đã sững lại, gằm gằm cái đầu gồ gồ bướng bỉnh, rồi huỵch huỵch chuyển chân, quay ngược lại và thịch thịch lao xuống bờ đê bên này. Nó vừa gặp một chiếc xe đạp đi trên mặt đê chắn đường. Trên yên xe là người đàn ông, sau xe là một phụ nữ.

Con trâu non đã quay lui. Người đàn ông hẩy tay dọa nó một lần nữa, rồi bóp phanh, chống chân xuống đất, làm chỗ tựa cho chiếc xe để người đàn bà tụt từ sau giá đèo xe xuống đất.

– Còn hơn cây số nữa tới nhà, ta đi bộ cho mát.

Người đàn ông nói, quay lại, nhìn người phụ nữ với ánh mắt như có điều ngượng ngập, rồi lại đưa mắt trở lại phía trước. Người phụ nữ xách một cái túi vải hoa, miệng túi thò ra mấy bó hương. Xấp xỉ bốn mươi, vóc nhỏ nhắn, hai con mắt đằm thắm của người đa cảm nhưng giàu nghị lực. Chị đi ngang tay lái với người đàn ông. Tay lái xe ngoặc một cái làn nhựa xanh nặng trịch. Mắt nhìn thẳng, dáng điệu tự nhiên của chị tương phản với điệu bộ hơi ngỡ ngàng của người đàn ông. Mặc dầu vậy, cả hai vẫn có sự hài hòa với nhau trong khung cảnh chiều thu êm ả, mênh mang này. Người đàn ông ở tuổi năm mươi, gương mặt chín chắn, từng trải, trầm tĩnh. Cặp mày thẳng, cái cằm vuông là vẻ đẹp ngoại hình biểu hiện sự cương nghị, thấu tình, tính cách đặc sắc nhất của anh, tương xứng với cái đặc điểm giới tính ở đôi mắt giàu sức biểu hiện của chị.

Đôi mắt của người phụ nữ càng lúc càng hay chớp. Trời trong quá. Tiếng người vang rất xa. Thành ra chị và anh đều nói như nói thầm:

– Các con, chúng nó có nói gì không?

– Chúng nó biết từ lâu rồi.

– Tại ông Hạp à?

– Cũng chẳng phải.

– Chứ còn gì?

– Tại mình.

Người phụ nữ nguýt nhẹ người đàn ông.

– Thế chúng không có ý kiến gì à?

– Chúng đồng ý.

– Thế thôi?

– Ừ…

Người đàn ông dừng lại, nhìn người phụ nữ.

– Các con lớn cả rồi, chúng đều biết nghĩ. Con chị sắp về nhà người ta. Còn thằng em cuối năm nay nhập ngũ.

Người phụ nữ định đi nhưng người đàn ông đã đưa tay kéo nhẹ tay chị, đứng lại.

– Này, tóc ở trán sao nó cứ lòa xòa…

– Nó cứ thế đấy, từ lúc còn nhỏ cơ.

– Má hình như nhọ.

– Chết, nhọ thật à?

Người phụ nữ vội lấy khăn tay trong túi vải hoa miết vào má.

– Anh cười gì thế?

– Không… Không… Có cười gì đâu!

– Anh này, thôn anh, người ta kêu ông chủ nhiệm lắm đấy.

Người ta bảo, còn quá cường hào trong Tắt đèn.

– Ừ…

– Anh Hạp kể lần trước anh ấy về, đêm ngủ người ta còn đập cửa đưa đơn tố cáo.

– Ừ… ừ…

– Cái cậu chủ nhiệm này trước ở bên Kim Bùi. Hình như có hồi cậu ấy là học sinh của em.

– Ừ… ừ… Này…

– Sao cơ?

– Mua đôi guốc cao mà đi có khi đẹp hơn đấy nhỉ?

– Thích thế à?

– Thanh niên bây giờ chúng nó thích thế…

– Để hôm nào lên tỉnh họp.

Sập tối hai người mới tới nhà. Đẩn chiếc xe vào sân, dựa xe vào tường hiên, đặt cái làn nhựa xuống đất, người đàn ông cất tiếng gọi. Không thấy ai trả lời. Bảo người phụ nữ ngồi ở hiên chờ, người đàn ông ngó vào bếp, bếp lạnh tanh. Anh vòng ra sau nhà, rẽ vào vườn.

– Quái, cửa ngõ toang toàng, bếp núc tanh bành thế này mà không có ai ở nhà! Lưu, Luyến ơi!

Tiếng người đàn ông mất hút trong quạnh vắng.

Người phụ nữ đặt cái túi vải lên hiên, xắn ống tay áo trắng, mau mắn, đi ra bể nước.

– Anh đưa cái làn ra đây hộ em. Có ít tôm với mấy con nheo làm rồi om mẻ, không nó ôi oai mất.

– Để tí nữa. Quái, hai đứa ranh này!

Người đàn ông cau mặt, lầm bầm, đẩy cửa bước vào gian giữa. Và anh bỗng giật bắn mình, bật người đập vào cánh cửa. Hai cái bóng nấp cạnh tường đột ngột nhảy ra ù ập vào anh, rồi mặc anh thất thần, cả hai nhảy ra hiên, thình thịch bước xuống sân, đâm ra cái bể nước, nơi người phụ nữ vừa xách cái làn tới, đứng lại ngang hàng nhau, cùng cúi rạp mình xuống, đồng thanh:

– Chúng con chào u mới ạ!

Người phụ nữ quay lại ngơ ngác, rồi chợt hiểu, đưa mu bàn tay gạt những sợi tóc lòa xòa trên trán, lật bật:

– Chào… hai con.

– U để con làm cho!

– Có mấy con nheo với ít tôm…

– Ở đây ối, u mua làm gì!

– Đi qua chợ, ông cụ bán cá trước là phụ huynh học sinh…

Cái sân nhỏ líu ríu tiếng ba người xa lạ đang trở nên thân thiết dần dần với nhau.

Trong nhà, người đàn ông đứng ngẩn.

Lát sau, anh xòe diêm, châm ngọn đèn ba dây treo ở giữa nhà và nhận ra mùi hương thơm từ buồng con gái đang tỏa ra thoang thoảng cả gian ngoài. Ngoài sân, Luyến cũng cầm chiếc đèn dầu nhỏ ra, vầng sáng tỏa một khoảng rộng vừa đủ soi hình hai bóng người đang vừa cắm cúi làm vừa thầm thì trò chuyện.

Lòng dạ lửng lơ, Thụy ra cái tràng kỷ ngồi lau bộ ấm chén mới được rửa sạch bong. Nghe tiếng Luyến nói gì đó ở ngoài sân, anh mới quay ra. Luyến cầm đèn đi trước, nghiêng người ý tứ để ánh đèn không che khuất lối cho người phụ nữ đi sau. Người phụ nữ vẩy tay, nhặt cái túi vải hoa đựng mấy bó hương, bước lên hiên.

Dừng lại ở cửa buồng đầu hồi trái, Luyến quay hẳn lại, thân mật:

– Đây, bàn thờ u con ở trong buồng này.

Thụy ngồi trong làn hương thơm vương vít, tâm trí bảng lảng gần xa, nhớ tới cái khung cảnh chiều thu ngẫu nhiên hôm nào bắt gặp, như nhớ tới một tiết đoạn của đời sống tâm linh. Nhớ tới cảnh thu êm ả ngõ xóm và trái bưởi vàng cùng nhịp nhảy của con trâu non hồn nhiên, như chính những cái đó gắn bó hữu cơ với tâm tình riêng tư, thầm kín của mình.

Cho tới lúc nghe thấy trong buồng có tiếng Luyến như ngào ngạt, như bức bối, lại như nghịch ngợm: Con không biết! Con không cho u ngủ ở đây! U ra ngoài kia đi!, Thụy mới như tỉnh lại.

Sáng hôm sau, hình như cả nhà đều dậy muộn. Thụy tỉnh giấc, nhìn ra cánh cửa hé mở, thấy trời đã sáng trắng, linh cảm có điều gì khác lạ, liền chồm dậy.

Thằng Lưu thức giấc sau đó, vì nghe thấy tiếng Thụy đập cửa buồng Luyến.

Luyến nhắm nhắm mở mở hai con mắt sưng húp, đỏ mọng, phải một lúc sau mới đọc nổi mấy dòng chữ trên một trang sổ tay công tác xé ra mà Thụy mới đưa.

Anh Thụy và hai cháu quý mến! Nói thế nào để chúng ta hiểu nhau được kỹ càng và không oán trách nhau bây giờ? Chúng ta đã đến với nhau vì những tình cảm hồn nhiên, cao thượng, đẹp đẽ. Nay, cũng vì những tình cảm ấy chúng ta lại chia tay nhau. Chào anh và hai cháu yêu quý.

Bừng

Đọc xong mấy dòng ngắn ngủi. Luyến ngẩng đầu lên, hai mắt trong veo, ngơ ngác.

– Tối qua con có nói gì để xúc phạm đến cô không?

Lắc lắc đầu, hai mắt Luyến phăng phắc:

– Không ạ. Cô vào thắp hương bàn thờ u, ngắm ảnh u, rồi cô khấn. Cô gọi u là chị, cô xưng là em.

– Con không nói gì nữa?

– Không. À, thầy ạ, hồi khuya, lúc con bảo cô ra với thầy, cô không ra. Lúc ấy, sao cứ nhìn ảnh u là con giàn giụa nước mắt. Con nhớ u. Con thương u quá. U ơi, sao u bỏ chúng con sớm thế, u ơi! Thấy con khóc, lúc đầu cô rơm rớm nước mắt, rồi sau cô cũng khóc.

– Cô khóc?

– Vâng. Cô khóc còn nhiều hơn con. Cô thương u. Cô thương chú ấy. Chú ấy hy sinh ở nơi xa, giờ hài cốt vẫn chưa đưa được về, thầy ạ.

Giọng và mắt Luyến đã ầng ậng nước. Thụy run rẩy, lặng lẽ đi ra cửa.

Ngoài hiên. Lưu đứng tựa cột, nhìn ra cái bể nước trên nóc có cái thớt và con dao làm cá nheo tối qua đã rửa sạch bong.

Kim Bảng, 15/2/1988