Ông Hàn đang nằm xem sách mà ông Nhiêu đang nằm tiêm thuốc cho chủ thì thằng Hoa bước vào. Thấy cháu vào, ông Hàn đặt sách ngồi dậy:

– Cháu chưa ngủ à? Cháu vào có việc gì thế?

Thằng Hoa tiến lại trước mặt ông, rồi nói thẳng một hơi:

– Đồng bạc của ông cháu lấy đấy, chứ không phải anh Vi đâu.

Ông Hàn buông sách, ngơ ngác không hiểu:

– Cháu muốn tiêu thì cháu xin ông đến một chục, một trăm ông cũng cho ngay, tại làm sao cháu lại ăn cắp.

Thằng Hoa cúi đầu không nói. Ông thở dài:

– Thế cháu lấy để làm gì? Nhà ta có thiếu cái gì mà cháu phải lấy?

– Cháu lấy để cháu tiêu.

– Tiêu gì?

– Cháu tiêu cái này.

Ông Hàn gặng hỏi, nó lại trả lời:

– Cháu tiêu cái, cái này.

Ông Hàn gặng hỏi mấy lần, nó đều không thể nói rằng nó đã tiêu gì. Nó chỉ một mực trả lời: tiêu cái này.

Ông Hàn thấy cháu không chịu nói cũng không hỏi nữa, ông kéo tay cháu lại gần:

– Từ giờ cháu có muốn tiêu gì thì xin ông, ông cho ngay. Cháu đừng có ăn cắp mà nó quen tính đi, mà người ta khinh. Lần này ông tha cho và không mách với cậu mợ cháu. Cậu mợ cháu mà biết cháu ăn cắp thì cậu mợ cháu buồn, cháu nhớ chừa đi nghe không?

Thằng Hoa không dạ và cũng không khóc như thường tình như những đứa ăn cắp khác bị người ta bắt được, nó chỉ lặng im.

Ông Hàn tưởng cháu xấu hổ, cũng không nói với cháu nữa. Ông quay sang bảo ông Nhiêu:

– Ngày kia cậu mợ nó về, ông phải dặn giấu cho nó đấy nhé, chứ không cậu nó tính nghiêm khắc lắm, biết chuyện thì đánh nó chết, và ông nhớ đừng nói cho ai biết.

Thằng Hoa đi rồi, ông Hàn lại nằm xem sách và hút thuốc phiện. Đến điếu thứ ba, ông ra hiệu cho ông Nhiêu đừng tiêm nữa rồi bảo:

– Vụ này nhiều cái đáng ngờ lắm. Tôi xem ra mặt thằng Hoa không phải là cái mắt thằng ăn cắp. Lúc nãy, nó vào đây tôi trông vẻ mặt nó cương trực và mạnh bạo lắm, chứ không phải là dáng điệu của một thằng ăn cắp.

Vâng, con cũng nghĩ thế, con cháu nhà ta. Và con ra ngoài nhà hầu ông bà con luôn, con biết cậu con không có tính ấy.

– Nó lại bảo không phải thằng Vi. Thế thì ai? Cả hai đứa tôi xem ra đều không thể ăn cắp. Chắc có điều gì ẩn khúc ở trong đây.

– Nếu mà con Nụ nó không nói rằng cậu Vi mở ngăn kéo thì con quyết là chỉ có nó. Con xem con mắt nó giận lắm. Con bắt được nó ăn vụng luôn.

Cụ Hàn lặng im nghĩ ngợi một lúc lâu, rồi bảo ông Nhiêu:

– Thường tình đứa đã ăn cắp thì hỏi đến nó phải chối. Đằng này, thằng Vi không chối mà lại nhận ngay là có mở ngăn kéo. Việc này nhiều ẩn khúc lắm.

Sáng hôm sau, ông Hàn gọi thằng Vi và thằng Hoa vào hỏi từng đứa một, rồi ông cho gọi ông Nhiêu lên:

– Tôi đã gọi hai đứa vào hỏi vặn mãi, thằng Vi thì bảo không, mà thằng Hoa thì nhận có. Nhưng trong cái có của nó, tôi thấy có lắm điều ngờ vực.

– Nếu cậu Hoa không lấy thì chỉ có con Nụ. Nhưng nếu cậu ấy không lấy thì cậu ấy nhận để làm gì?

– Ấy cái chỗ tôi rất nghi. Tôi đã nghĩ rồi, con Nụ tuy mồm nó xoen xoét thế nhưng tôi tin rằng nó lấy. Hay là thằng Hoa vì thương nó bị đòn mà nhận cho nó, tôi đã kinh nghiệm nhiều tôi biết người nào ngay thẳng, người nào không. Bây giờ có một cách này thì biết rằng con Nụ có ăn cắp hay không. Nhưng ông phải kín mới được.

– Thì xưa nay cụ sai con việc gì, con đâu có dám hở với ai.

– Thằng Hoa nó bảo đồng bạc ấy là đồng bạc cũ phải không?

– Vâng. Rách và có dán giấy thuốc lá.

Ông Hàn mở tủ sắt lấy ra một tờ giấy bạc mới nguyên:

– Nhà quê thì không ai thích giữ bạc cũ và bạc rách. Nếu thật con Nụ mà nó ăn cắp của tôi thì thế nào nó cũng đổi lấy đồng bạc mới. Chốc nữa, tôi cứ thản nhiên như không, sai nó ra phố Phùng mua gói chè. Nếu mà nó lấy của tôi thì nó sẵn dịp này đổi đồng bạc cũ lấy đồng bạc mới. Lúc nó đi mua thì ông phải theo nó, nhưng phải làm thế nào cho nó đừng trông thấy. Nó mua xong, đi rồi, thì ông vào liền ngay nhà hàng hỏi xem đồng bạc nó mua. Nếu đúng đồng bạc có dán giấy thuốc lá thì chính là nó lấy. Ông đổi lấy đồng bạc ấy đem về đây cho tôi.

Con Nụ đi mua chè đem về được một lát thì ông Nhiêu cũng về. Ông về với một bộ mặt vui vẻ. Ông đưa đồng bạc cũ cho ông Hàn rồi xuýt xoa:

– Cụ thật mưu Gia Cát. Thảo nào cả làng này ai cũng phải kinh sợ cụ. Nhưng nếu cậu Hoa không lấy, tại làm sao cậu ấy lại nhận?

Ông Hàn nở một nụ cười:

– Đi gọi con Nụ lên đây. Đến đứa ăn cắp tôi còn xét ra được, tại làm sao cháu tôi nó không ăn cắp mà nó lại nhận. Rồi tôi phải xét ra.

Con Nụ lên thì cụ Hàn liền giơ tay:

– Tao biết hết cả rồi. Nếu mày không muốn tạo bảo Lý trưởng dẫn mày lên huyện thì mày phải thú ngay đi.

Con Nụ vẫn thản nhiên:

– Con chẳng làm gì mà con phải thú cả.

– À, nếu mày không thú thì tao sẽ đưa mày lên quan.

Ông Hàn nói xong cầm đồng bạc cũ ở khay đèn đưa ra cho con Nụ xem:

– Tao đưa cho mày đồng bạc mới đi mua chè, tại làm sao mày lại trả nhà hàng đồng bạc cũ có dán giấy thuốc lá là đồng bạc tao mất cắp ngày hôm qua?

Con Nụ mặt bỗng xám đi, nhưng nó vẫn cố cãi:

– Con trả đồng bạc mới cho nhà hàng rõ ràng. Còn đồng bạc này ở đâu ra, con không biết. Con thề không dám ăn cắp của cụ.

– Mày đừng có thề, mày đầu còn xanh, tuổi còn trẻ, đừng có thề thế mà không hay đâu. Cứ thú thật đi thì tao sẽ khoan tha cho.

Con Nụ vẫn cứ chối. Ông Hàn liền sai ông Nhiêu khám thì ông Nhiêu tìm thấy đồng bạc mới nó buộc ở đầu dải yếm. Cụ Hàn cầm lấy đọc số, rồi cụ đem đối chiếu với cái số ở mảnh giấy cụ đã biên để lại thì con số giống nhau:

– Bây giờ mày còn chối nữa không? Con Nụ lúc ấy sợ hãi mới thụp xuống lạy:

– Lạy cụ, con chót dại, cụ khoan tha cho con một lần.

– Tao tha, từ giờ chừa đi thì tao tha. Nhưng từ giờ đã ăn cắp thì thôi, chứ đừng có vu oan cho ai mà tội. Tại làm sao mày đã lấy, mày lại nói để cho tao ngờ cho cậu Vi?

– Thưa cụ, con có vu oan cái gì đâu. Chính cậu ấy có mở ngăn kéo thật. Mà vì cậu ấy có mở ngăn kéo nên con mới dám nghĩ đến sự ăn cắp của cụ.

– À ra thế. Mày định để một người vô tội, mắc tiếng oan vì mày. Thế thì mày xấu lắm con ạ. Tự giờ phải chừa cái thói ấy đi.

Hôm sau, vợ chồng Phán Tuyển và thầy mẹ thằng Hoa về thật sớm. Ông Hàn tiếp Phán Tuyển như một người con, cũng như ông coi thằng Vi là một đứa cháu. Sau khi chè nước xong xuôi, ông Hàn nhìn thằng Hoa rồi bảo:

– Hôm kia, tôi bỏ đồng bạc vào ngăn kéo, rồi đồng bạc bỗng mất. Tôi đã tìm ra được đứa ăn cắp.

Ông Nhiêu tủm tỉm cười, còn thằng Hoa thì vội vàng đứng dậy nói với cha:

– Con trót dại, cậu tha cho con.

Ông Phán Minh bỗng đùng đùng nổi giận:

– À, sao bây giờ mày lại giở chứng và sinh đốn ra thế?

Rồi ông giơ tay toan tát con. Cụ Hàn vội giữ lấy tay con trai:

– Không phải nó ăn cắp. Nó chỉ nhận là ăn cắp thôi. Cậu đừng đánh nó, oan cho nó. Tôi đã biết chính ai là ăn cắp rồi.

Tuy thấy cha giận, nhưng lúc ấy, thằng Hoa không sợ:

– Chính cháu ăn cắp, chứ không phải ai. Lần sau cháu xin chừa.

Cụ Hàn lắc đầu, rồi kéo thằng Hoa lại lòng:

– Không phải cháu. Con mắt của ông là con mắt Khổng Minh, không ai giấu hơi một điều gì được.

Thằng Hoa bỗng run lên:

– Chính cháu đấy, ông ạ.

– Không phải, ông biết rồi.

Mọi người ngơ ngác không hiểu. Cụ Hàn sẽ vuốt tóc cháu rồi hỏi:

– Tại sao cháu không ăn cắp mà cháu lại nhận là cháu ăn cắp. Chính con Nụ nó ăn cắp của ông. Nó đã thú nhận rồi.

Cụ Hàn móc đồng bạc đưa cho thằng Hoa xem.

– Có phải đồng bạc có dán giấy thuốc lá này không?

– Vâng.

– Thế một khi cháu đã ăn cắp của ông, sao nó lại giở về tay ông?

– Thằng Hoa lặng im không trả lời làm sao được. Nó chỉ chằm chằm nhìn vào thằng Vi:

– Thế thật con Nụ nó ăn cắp của ông đấy à?

– Ông có bao giờ nói dối.

Rồi cụ Hàn kể cho mọi người biết cái mưu của cụ. Rồi cụ gọi con Nụ lên. Rồi cụ hỏi thằng Hoa:

– Cháu phải nói thật. Tại sao cháu không ăn cắp mà cháu lại nhận là ăn cắp.

Thằng Hoa lặng im.

– Có phải cháu biết là nó ăn cắp, nhưng cháu sợ nó bị đòn, cháu nhận giúp cho nó phải không? Thôi hiểu rồi. Mỗi lần cháu đi câu, nó đều chịu khó đi kiếm giun cho cháu, nên cháu thương nó chứ gì.

Thằng Hoa lắc đầu:

– Không phải thế. Đời nào cháu thấy nó ăn cắp của ông, cháu lại để yên cho nó.

Đến lượt cụ Hàn ngơ ngác không hiểu. Cụ gặng hỏi duyên cớ, nhưng thằng Hoa nhất định không nói.

Cha nó, ông Phán Tuyển, bà Phán Tuyển xúm lại hỏi nó, nó cũng lặng im. Thấy hỏi nó không nói, cậu nó hò hét dọa nạt, nó cũng cứ im. Sẵng không được, người ta dỗ ngọt. Mợ nó bế nó lên lòng:

– Tại làm sao con trai của mợ lại giấu mợ? Làm con mà còn có điều gì giấu cha mẹ thì chẳng hóa ra con hư lắm hay sao? Có điều gì con cứ nói thật đi. Dù thế nào, ông và cậu mợ cũng không trách mắng con đâu. Đấy con xem, con không ăn cắp mà con nhận là ăn cắp, lúc ông chưa tra ra, ông cũng còn chẳng nói gì con nữa là. Con nói đi, chứ không mợ buồn rằng con trai mẹ không yêu mợ, không tin mợ, mợ buồn, mợ khóc bây giờ. Con có sợ mợ buồn, mợ khóc không?

Thằng Hoa ôm chầm lấy mẹ, rúc vào lòng rồi gật đầu.

– Thế thì con nói đi.

– Nhưng con không thể nói được.

Bà Phán Minh dỗ mãi con không được đâm tức.

Bà hất thằng Hoa ra:

– Nếu thế này thì con không phải là con của mợ rồi.

Thằng Hoa ôm mặt khóc tu tu, nhưng nó vẫn không nói. Mợ nó phát vào đít nó:

– Thôi cút đi, tao không nhận mày là con nữa đâu.

Cha nó lên cái giọng nghiêm khắc:

– Ừ, nó đã giấu giếm bố mẹ, thế thì tức là nó không thương mình, còn nhận nó làm con làm gì.

Thằng Hoa vẫn cứ im. Bỗng thằng Vi nhảy lại ôm chầm lấy nó:

– Thôi tôi biết rồi, có phải anh sợ mọi người nghi cho tôi ăn cắp vì tôi mở ngăn kéo, nên anh nhận thay để mọi người khỏi nghi cho tôi có phải không?

Thằng Hoa òa khóc to, ôm chặt lấy bạn, rồi gật gật đầu. Thằng Vi dít chặt lấy nó, rồi cũng òa khóc. Mọi người ai cũng cảm động. Ông Phán Tuyển đưa mắt nhìn ông Phán Minh, rồi hai người cùng cúi đầu, rồi cả hai cùng òa lên khóc. Rồi hai bà Phán cũng khóc, rồi cụ Hàn là người sắt đá nhất cũng khóc nốt.

Cụ Hàn nín khóc đầu tiên. Cụ kéo thằng Vi và thằng Hoa cho ngồi mỗi đứa lên một đùi, rồi trỏ thầy chúng nó lúc ấy mắt còn đỏ hoe mà hỏi:

– Bây giờ ông nhận anh Phán Tuyển là con, cho làm anh em ruột thịt với cậu cháu, cháu có bằng lòng không?

Thằng Hoa gật lấy gật để.

– Nếu thế thì chúng cháu cũng tức là anh em. Thằng Hoa lại gật.

– Nếu cháu muốn ông bằng lòng thế, cháu phải nói rõ đầu đuôi tại sao cháu lại nhận.

– Tại cháu thấy ông ngờ cho anh Vi, và khi cháu đi qua nhà ngang, cháu thấy mọi người nhà, ai ai cũng nghi cho anh Vi. Họ bảo đã mở ngăn kéo tức là ăn cắp, chứ không thì mở ngăn kéo làm gì.

– Thế ông hỏi thật nhé: cháu có nghi cho anh Vi không nào?

Thằng Hoa lưỡng lự một khắc:

– Cháu không biết cháu có nghi không, nhưng cháu thấy mọi người nghi cho anh ấy, cháu khổ lắm. Cháu là cháu của ông, nhỡ ăn cắp của ông không sao. Chứ anh ấy. Cháu lại sợ ông đuổi anh ấy không cho anh ấy ở đây với cháu nữa, vì cháu biết tính ông ghét những người ăn cắp lắm.

– À ra thế. Nhưng bây giờ nó cũng đã là cháu của ông rồi, thì tha hồ nó ăn cắp của ông, không sao.

Vi nói ngay:

– Nhưng cháu không dám ăn cắp của ông đâu, ông ạ.

Cụ Hàn cười ha hả:

– Ừ ông biết cái tính của các cháu không ăn cắp, ông mới nói thế, chứ nếu biết là cái tính ăn cắp thì ông phết vào đít cho bao giờ chừa thì thôi.

Ông Phán Tuyển đứng dậy bế thằng Hoa:

– Nhưng nếu giả dụ con biết thằng Vi lần này nó ăn cắp thật thì con có bênh nó không?

Thằng Hoa không biết trả lời ra sao.

Ông Phán Minh lại hỏi:

– Nó là thằng ăn cắp cơ mà, bênh làm sao được.

Thằng Hoa ngập ngừng:

– Con chỉ biết anh ấy là bạn con. Và con chỉ sợ hai đứa không được ở với nhau thôi.

Bà Phán Minh tủm tỉm cười:

– Giá một đứa là trai và một đứa là gái thì mợ quyết cho lấy nhau.

Cụ Hàn vuốt bộ râu bạc:

– Đàn ông đối với nhau thế mới quý, chứ đàn bà thì là sự thường rồi.