Thầy thằng Vi với thầy thằng Hoa hồi nhỏ cùng học với nhau một trường, lớn lên, hai người cùng đỗ một năm, và bây giờ thì cùng làm một sở.

Vì tính tình tương đắc, hai người chơi với nhau rất thân.

Hai người thuê nhà ở cùng một phố mà thằng Vi với thằng Hoa thì cùng học một trường.

Cũng như thầy chúng nó, chúng nó chơi với nhau rất thân. Ai đánh Vi thì Hoa bênh ngay, mà ai đánh Hoa thì Vi cũng bênh ngay.

Thầy chúng nó thường nhìn chúng nó thủ thỉ thù thì với nhau ở góc buồng, rồi sung sướng mỉm cười bảo nhau:

– Chúng nó lớn lên rồi cũng như tôi với bác.

Cứ gì lớn lên, chính bây giờ chúng nó cũng như tôi với bác rồi. Sáng nào, chúng nó cũng lại rủ nhau đi học, cũng như thầy chúng nó cũng lại rủ nhau đi làm.

Và lúc về cùng về với nhau cũng như thầy chúng nó.

Hai cặp ấy nhiều khi chạm trán nhau ở đầu phố. Một dịp để cho thầy chúng nó nhìn nhau sung sướng rồi trỏ chúng nó:

– Thế kia thì có khác gì một cặp nhân tình.

Mà chúng nó gần giống như một cặp nhân tình thật. Chỗ nào có thằng Vi là có thằng Hoa. Chúng nó dính lấy nhau như bóng với hình. Đi chơi đâu thường là cùng đi. Sự ấy làm cho bà bạn quen thường chế chúng nó là vợ chồng.

Đã ba năm nay, nghĩa là từ hồi chúng nó bắt đầu đi học, chúng nó chưa hề cãi cọ với nhau một lần nào. Đứa nọ găng là đứa kia nhịn ngay.

Trong trường, thầy giáo thường lấy chúng nó mà dặn mọi người:

– Bè bạn chơi với nhau nên như anh Vi và anh Hoa.

Cha mẹ chúng nó thấy chúng nó thế, nên coi cả hai đứa như con, không phân biệt đứa nào với đứa nào. Và sau tiếng con, thường cả hai đứa cùng chạy lại.

Tháng tư năm ấy, các trường đóng cửa. Nhà chức trách khuyên mọi người nên cho trẻ con đi tránh nạn về các thôn quê.

Quê thằng Vi ở tận Thái Bình, mà ông bà nó lại mất cả rồi, thầy mẹ nó không thể gửi nó về được. Thầy nó, sau lời mời của thầy thằng Hoa, liền cho nó cùng về Phùng với thằng Hoa.

Lúc chúng nó biết tin cùng được để tránh nạn với nhau, chúng nó reo lên:

– À, à, nếu cùng đi thế, có chết, tôi với anh cùng chết.

Chúng nó reo lên thế trước mặt thầy mẹ chúng nó. Thầy chúng nó tuy không nói ra miệng, nhưng những con mắt nhìn nhau như thầm bảo nhau:

– Tôi với bác ở đây, nếu có chết cùng chết. Bà thằng Hoa mất từ khi thằng Hoa lên ba, bây giờ nó chỉ còn ông.

Luôn luôn ở trên ô tô, thằng Hoa khoe với bạn:

– Ông tôi yêu tôi lắm cơ. Chúng mình về ở đây thì sướng lắm, tha hồ. Nhà ông tôi có nhiều nhãn, nhiều vải lắm cơ. Bây giờ đương mùa vải đấy, chúng mình tha hồ ăn.

– Thế thì sướng nhỉ, nhưng mợ bảo ăn nhiều thì độc, vì vải nóng lắm.

– Cậu cũng bảo tôi thế.

Chúng nó xưng hô với nhau chỉ gọi cậu mợ cộc lốc thế thôi, chứ không bao giờ gọi cậu tôi hay mợ tôi, vì cái lời dặn ấy có khi là mợ thằng Hoa dặn thằng Vi và cũng có khi là cậu thằng Vi dặn thằng Hoa.

– Ăn ít ít không sao. Ông tôi giỏi lắm cơ. Cái gì ông tôi cũng biết. Ông tôi ngâm thơ hay lắm. Cậu tôi bảo ông tôi đã đi nhiều nước rồi. Ông tôi đã đi sang Tàu, ông tôi đã đi cả sang Tây, sang Nhật Bản nữa.

– Thế thì giỏi thật.

– Thầy tôi nói chuyện trước kia nhà tôi nghèo lắm. Ông tôi làm được nhiều tiền lắm, thành ra ông tôi giàu. Ông tôi vô số là thóc, vô số là ruộng. Lại có cả trâu và bò nữa. Và chim bồ câu. Cái chuồng chim bồ câu của ông tôi đẹp lắm. Có những con chim trắng lông mượt mượt là.

Khoe ông đủ các thứ bằng một giọng hùng hồn, bỗng thằng Hoa hạ giọng:

– Nhưng ông tôi hút thuốc phiện anh ạ.

Rồi nó lại nói ngay một hơi những cớ đã buộc ông nó phải hút thuốc phiện:

– Cậu tôi bảo ông tôi sở dĩ hút thuốc phiện là vì ông tôi đi nhiều nơi nước độc lắm. Nếu không hút thuốc phiện thì bị ngã nước.

Nó nói xong nhìn chằm chằm vào thằng Vi để xét thằng Vi có khinh ông nó về sự ông nó hút thuốc phiện hay không.

Thằng Vi vẫn thản nhiên:

– Ừ tôi cũng thấy người ta bảo người đi nước độc phải hút thuốc phiện. Hút thuốc phiện có sao.

Thằng Hoa mừng rỡ nắm lấy tay bạn:

– Tôi rất lo anh ghét ông tôi vì ông tôi nghiện.

– À sao anh lại lo thế? Ông tôi chết rồi. Nhưng nếu tôi ghét ông anh thì cũng như là tôi ghét ông tôi.

Cụ Hàn thấy con dâu đưa hai đứa về, mừng như điên như cuồng:

– A ha, các cháu đã về. Ông mong cho cứ phải đi lánh nạn mãi mãi để cho các cháu ở đây mãi mãi. Đấy, nhà đấy, cửa đấy, vườn đấy, cây đấy, ông cho tha hồ phá.

Rồi trỏ đàn trâu bò lúc ấy đang lừa ra cho đi ăn:

– Và đứa nào muốn ăn thịt trâu, hay thịt bò, bảo một tiếng, ông sai chúng nó làm thịt lập tức cho mà ăn.

Rồi xoa đầu thằng Vi hỏi mẹ thằng Hoa:

– Đây con anh Phán Tuyển đây có phải không?

– Thưa thầy, phải đấy ạ. Cụ Hàn cười giòn tan:

– Cậu cháu xưa kia là hay trèo cây bẻ trộm hoa quả của ông lắm. Ông đã beo tai nhiều lần. Nhưng tính ông ngày xưa khác, tính ông bây giờ khác. Ông cho tha hồ cháu trèo, làm sao đừng cho ngã gãy chân thì thôi.

Thằng Hoa nhìn thằng Vi, rồi nhướng chương mày. Cái nhướng chương mày ấy như để viết một câu văn không lời:

– Đấy anh xem tôi nói có đúng không. Ông tôi chiều chúng ta lắm.

Còn mợ thằng Hoa thì ra ý không bằng lòng về sự ông chiều chúng nó quá:

– Ông nuông chúng nó thế, rồi chúng nó hư đi.

Cụ Hàn dắt tay hai đứa:

– Nó có hư mặc tôi. Người ta hư là tự tính. Chị còn trẻ, chị còn sống lâu, chứ tôi già rồi, tôi chẳng còn được sống với cháu tôi bao nhiêu nữa.

Rồi ông dắt phăng ngay hai đứa vào, cho ngồi chễm chệ ở cạnh bàn đèn.

– A ha, hôm nay có hai cháu về, ông phải hút thuốc phiện rõ thật say để ăn mừng. Các cháu ở đây với ông thật lâu, nghe không. Ở đây sướng bằng mấy mươi ở Hà Nội. Gà vịt tha hồ, nhà cửa lại rộng rãi. Vườn cây mát như động. Muốn ăn gì cũng có.

Hai đứa ở đấy đang vui vẻ thì bỗng một hôm ông Hàn để một đồng bạc vào trong ngăn kéo bị mất.

Nhà tuy đông người, nhưng chỉ có hai người là được phép lên nhà trên và vào buồng hút của ông: con Nụ và ông nhiêu Phi.

Ông nhiêu Phi là một nghĩa bộc theo hầu ông Hàn đã ngoài bốn mươi năm nay rồi. Lúc ông Hàn nghèo cũng như lúc ông Hàn giàu, bao giờ ông nhiêu Phi cũng ở hết lòng. Ông Hàn tin cẩn lắm, giao tiền trăm tiền nghìn cho giữ. Và hiện nay ông Hàn cho ông ấy đứng quản gia coi sóc tất cả gia tư điền sản. Lúc nào, ông Hàn cũng bằng lòng ông Nhiêu. Ông bằng lòng đến nỗi ông viết cho con ông Nhiêu ba mẫu ruộng tư điền, và cho cả một nếp nhà ngói. Cái nhân cách của ông thật là trên sự ngờ vực.

Còn con Nụ thì ông Hàn mới nuôi được chừng sáu tháng nay để quét nhà đun nước. Nó có vẻ hiền lành và nết na nên ông cũng tin nó lắm.

Đấy là nói người nhà, còn thằng Vi và thằng Hoa thì nội nhà muốn sục sạo vào đầu, tha hồ. Từ hồi chúng nó về, thì ông Hàn bỏ hết cả những lệ luật xưa nay trong nhà vì chúng nó. Chúng nó ăn giờ nào thì ông Hàn ăn giờ ấy, chúng nó muốn ăn gì thì ông Hàn ăn thứ ấy. Thậm chí có khi đang bữa thuốc, chúng nó lại lôi ông Hàn bắt phải đi câu cá ở ao sen trước cửa với chúng nó, ông Hàn cũng phải đặt tiêm đứng dậy đi.

Hôm ấy là ngày phiên chợ. Nhận được tin con trai nói ngày mai đưa vợ chồng ông Phán Tuyền về chơi, cụ Hàn mở tủ sắt lấy tiền cho ông nhiêu ra chợ mua sẵn các thức ăn. Lúc về, còn thừa một đồng, cụ Hàn đang dở hút không muốn đứng dậy mở tủ cất, liền thuận tay mở cái ngăn kéo ở chiếc bàn kê cạnh giường hút, bỏ vào đấy.

Lúc cụ bỏ vào thì cả thằng Hoa và thằng Vi cũng ở đấy mà con Nụ thì đang pha nước ở bên.

Buổi chiều, khi cụ Hàn mở ngăn kéo lấy tiền để tiêu, thì không thấy tiền.

Là nhà giàu, lại vốn tính cương trực, ông Hàn không thể dung tha cho một tên ăn cắp nào ở trong nhà. Ông thấy mất tiền, liền cho gọi tất cả gia nhân đầy tớ lên tra vấn. Bọn lực điền thì không bao giờ dám bén mảng lên đến nhà trên rồi. Sau khi hỏi qua loa, ông liền cho họ xuống nhà, chỉ giữ có ông Nhiêu và con Nụ ở lại.

Ông Hàn bảo ông Nhiêu và con Nụ:

– Gian buồng này chỉ có ông với nó vào mà tôi mất tiền. Ông thì không bao giờ lấy của tôi rồi. Nếu ông mà có lòng tham thì ông lấy của tôi bạc trăm, hà tất ông phải ăn cắp vặt một đồng bạc.

Ông Nhiêu xoa tay rồi cung kính thưa:

– Cụ nghĩ thế thật là con được đội ơn cụ lắm. Con hầu cụ mấy chục năm nay, bao nhiêu lần cụ đánh rơi tiền, con đem giả cụ

Ông Hàn xua tay:

– Không, tôi biết. Tôi không bao giờ ngờ cho ông. Đồng bạc này chỉ có con Nụ nó lấy của tôi. Nụ, mày có chót dại lấy thì phải thú thật đi, tao sẽ khoan tha cho. Nếu không tao sẽ đánh chết mày.

Con Nụ mếu máo:

– Con không dám ăn cắp của cụ. Con thề nếu con có lấy của cụ thì trời đừng để cho con sống.

– Mày không lấy của tao thì còn ai nữa. Chỉ có một mình mày ra vào ở đây.

Rồi quay sang ông Nhiêu:

– Tôi nằm đây cả ngày. Chỉ lúc hai giờ, tôi chạy sang nhà lý trưởng có một chốc, rồi tôi lại về ngay. Nó có lấy của tôi là lấy vào lúc ấy. Lúc tôi đi vắng, ông có trông thấy con Nụ vào đây không?

– Thưa cụ, nó quét dọn ở đây thì thường là nó ở trên nhà.

– Thế lúc ấy ông có trông thấy người nhà bén mảng lên đây không?

– Thưa cụ, giờ ấy họ đi làm đồng cả. Con tuyệt nhiên không thấy ai vào đây.

Cụ Hàn nổi giận rút chiếc phất trần giơ lên toan vụt con sen. Con sen lùi lại:

– Thưa cụ, lúc ấy con trông thấy cậu Vi vào đây và cậu Vi mở ngăn kéo.

Cụ Hàn vội ngừng tay lại nhìn thằng Vi. Thằng Vi mặt bỗng tái nhợt, nhưng nó không chối, nhận ngay:

– Cháu có mở ngăn kéo, nhưng cháu không trông thấy đồng bạc, mà cháu cũng không lấy đồng bạc của cụ.

Cụ Hàn đặt phất trần:

– Thế cháu mở ngăn kéo làm gì?

Thằng Vi ấp úng:

– Cháu mở, cháu mở ngăn kéo tìm dây để.. buộc súng cao su.

Cụ Hàn chỉ cuộn dây gai treo ở ngay chiếc cột cạnh bàn:

– Dây gai ở cột này, hôm qua ông sai cháu treo vào đây, sao cháu không lấy, cháu lại mở ngăn kéo để tìm.

Thằng Vi lại càng ấp úng:

– Cháu không, biết tại sao.

Ông Hàn cúi đầu ngẫm nghĩ, rồi cụ bảo con Nụ:

– Cháu tao không đời nào lấy của tao. Mày lấy thì phải thú đi.

Con Nụ khóc bù lu bù loa:

– Thưa cụ, con thì không biết bạc tiền nào đâu cả. Và con không sờ đến cái ngăn kéo ấy.

Rồi nhìn thằng Vi:

– Ai mở ra thì người ấy lấy, chứ con biết đâu.

Thằng Vi chưa kịp cãi, thì thằng Hoa đã đứng phắt ngay dậy, tát nghiến vào mặt con Nụ:

– Mày nói láo, bạn tao không đời nào ăn cắp!

Rồi quay sang ông:

– Ông đừng nghi cho anh Vi, anh Vi không biết ăn cắp đâu. Đồng bạc ấy cháu biết, cũ rồi, lại dán giấy thuốc lá. Lúc ông Nhiêu đem về đưa ông, cháu cầm mãi xem. Hễ cháu trông thấy đồng bạc ấy là cháu nhận được ngay. Nếu chỉ có một mình con Nụ vào đấy thì chỉ có nó lấy của ông thôi, chứ anh Vi thì không lấy.

Giọng nói cứng cáp và tin tưởng của nó làm cho ông Hàn tin:

– Ông biết. Cháu Vi không đời nào nó lấy. Ông Nhiêu, ông thử khám con Nụ xem nó có đồng bạc này để cháu Hoa nó nhận nào.

Con Nụ bằng lòng ngay:

– Vâng đây cụ khám, con ở hầu cụ chưa lấy tiền công, con chẳng có đồng bạc nào cả.

Ông Nhiêu khám thật kỹ. Trong người con Nụ chỉ có sáu xu. Lúc ông Nhiêu khám xong, ông Hàn liền cho nó xuống nhà. Ra đến cửa buồng nó liền rủa ngay:

– Cha chín đời mười đời đứa nào lấy để cho bà phải mắc tiếng oan!

Cụ Hàn thôi không hỏi về đồng bạc nữa, nhưng cụ nhìn Vi bằng một con mắt nghiêm khắc. Mà ông Nhiêu thì cũng nhìn nó bằng một con mắt không lành.