Đời Thái cổ, về miền núi Tây Tạng có những bộ lạc ở chia ra trong những hang đá lớn gọi là động. Ở một động kia, có một gã trẻ tuổi, hai ngón chân cái giao nhau, tên là Bố, vì không chịu được sự uy hiếp của trùm trưởng, mới giết lão ấy mà lên thay quyền. Chẳng may lại gặp cái nạn những con dã tượng khổng lồ chạy qua làm long rừng chuyển núi, dân cư tan tác cả. Bố lạc đến ngọn một con sông, tìm cách xuôi theo dòng sông ấy xuống miền đông nam, tức là sông Hồng Hà bây giờ. Giữa đường, cứu một người con gái sắp bị thuồng luồng làm hại. Nàng xưng tên là Cái, rồi đưa Bố về một chỗ có ngọn khói bốc lên,

Ngọn khói ở đằng xa, mỗi lúc một rõ.

Bố và Cái đã qua khỏi ngàn dâu thưa.

Họ đi im lặng, thỉnh thoảng nhìn trộm nhau một cái. Nắng rực rỡ hoe vàng, nhuộm đằm thắm lên màu da trắng ngà của người con gái. Gió thổi đôi mái tóc phơ phất ngang vai.

Cặp mắt sáng, má ửng hồng, Cái có vẻ ngượng nghịu, nhưng vui sướng vì thấy một sự lạ đã đến ở chân núi bên sông. Một người con trai mạnh khỏe, đẹp như một ông thần, từ đâu tới không biết, nhưng biết rằng vì thế mà Cái đã sống sót qua cái tai nạn thuồng luồng ghê gớm.

Những giọt nước còn đọng ở trên mình Cái đã se dần dần đi, làm cho da dẻ hồi lại sắc mịn thắm. Chỉ có mái tóc chưa khô, nhưng nhờ gội nước, càng thêm mượt mà. Bố nhìn ngơ ngẩn, vì từ trước gã chưa trông thấy ai đẹp như thế bao giờ.

Bỗng có một tiếng hú nổi lên trong cảnh im lìm, khiến người con trai sờ ngay bàn tay vào thanh thép của mình. Gã gườm gườm cặp mắt.

Cái nhìn thấy vẻ dữ tợn ấy, bèn vội xua xua bàn tay và gạt cái bàn tay của Bố cho rời khỏi thanh thép sắc.

Tưởng như mọi bận, một kẻ khác động vào khí giới của gã là có ý cướp lấy khí giới ấy, Bố đánh mạnh vào cánh tay người con gái, và đẩy cho ngã xuống.

Cái đau lắm, gượng ngồi lên, tuy nhiên, vẫn nở một nụ cười, nhìn Bố với muôn vẻ dịu dàng, âu yếm, làm cho gã không thể nóng máu hơn được nữa.

Nhưng Bố vẫn không chịu nâng Cái đứng dậy. Từ trước, gã vẫn quen cái thói đánh người ta cho ngã rồi bỏ đấy mà đi. Lần này, gã chưa đi, vì còn vướng có cặp mắt xinh đẹp của Cái lưu giữ lại.

Cái lạng vạng đứng lên, vịn vào bả vai của Bố, Bố toan hắt ra. Nhưng thấy bàn tay người con gái xoa êm êm trên da gã, thì gã ngừng lại. Gã ngắm miệng cười tươi thắm kia, nhận ra rằng Cái không phải là một kẻ mà gã phải đánh! Cái mềm và yếu hơn gã, Cái như một bông hoa.

Cái trỏ về phía trước mặt, rồi dắt Bố đi. Bố bằng lòng.

Một tiếng hú nữa lại nổi. Cái chụm hai bàn tay lên miệng mà hú lại.

Hú, u, u-u-u,.

Chau lông này, Bố lắng nghe, rồi nắm chặt lấy hai cánh tay Cái, lắc mạnh, và hất hàm ra ý hỏi.

Cái lại tủm tỉm cười, và ngả đầu lên vai gã. Bố thấy sự hiền lành ở mình. Máu hung tợn nguôi nguôi đi. Gã nhìn đăm đăm vào Cái, rồi lại nhìn theo cánh tay nàng đang vẫy.

Ở phía trước mặt, bấy giờ cũng vừa hiện ra một người đàn bà giơ tay vẫy Cái. Nhưng người đàn bà hình như thấy Cái đi về cùng với một kẻ lạ, thì ngạc nhiên, mới quay gót chạy lần vào trong đám cây rậm mất.

Cái bỗng tỏ ra vẻ băn khoăn, lo ngại.

Bố thì hình như sắp gặp một việc chẳng lành gì. Gã đứng dừng lại, nhìn soi mói đám cây rậm ở bên sườn núi. Ngọn khói lam vẫn tỏa lên, man mác,

Ngay lúc ấy, từ bên kia những tảng đá to lớn, lố nhố kéo ra ngoài rặng cây một toán người, đi đầu là một lão râu đỏ như râu ngô. Người nào cũng che nửa mình bằng một tấm da thú và cầm lăm lẳm ở bàn tay một cái gậy gộc. Người đàn bà khi nãy chạy vụt lên trước để trỏ cho cả bọn cùng trông thấy Bố ở đằng xa. Không biết họ nói những gì với nhau, và họ ra hiệu những gì với nhau. Chỉ thấy dáng bộ của họ đầy căm tức. Bởi vì thời ấy dân cư ở động nào chỉ thừa nhận có một bọn người chung sống trong động đó; ngoài ra, một kẻ lạ lạc tới thì tất là một kẻ thù, một kẻ đi chiếm đất, phải đánh đuổi giết chóc ngay.

Bố cũng hiểu như vậy. Gã sực nhớ đến cái gậy đầu cắm đá nhọn, nhưng cái gậy ấy đã cắm xuống ria sông để buộc con thuyền độc mộc lại đó rồi. Lưỡi thép vài găng tay thì ngắn quá, không tiện chống lại với những gậy gộc của một toán người hăm hở kia.

Trong khi hai bên sắp sửa một chuyện đổ máu như vậy, thì Cái chạy sấn lên để đón đường người ở động mình. Một cánh tay giơ lên trời, làm giấu hòa giải, một tay xua đi xua lại, tỏ ý khuyên ngăn, Cái kêu lên mấy tiếng:

– Gượm! Gượm! Gượm! Nhưng người đàn bà thét:

– Ớ Cái! Cái! Cái! Ớ Cái!

Lão râu đỏ thì quát ầm lên, để cho những kẻ theo sau đồng thanh reo hò, xông tới chỗ Bố đang hoảng hốt.

Cái đã tới trước mặt lão trùm trưởng, bèn giơ cả hai tay ra cản lại. Nhưng lão gạt phắt ra một bên. Cái ngã xuống. Người đàn bà vồ lấy nàng như vồ một cái mồi, rồi kìm giữ lại, không cho chạy theo bọn người hung hăng cứ tiến lên kia.

Bố có một mình, biết đứng trước một thế nguy là dại, bèn kiếm đường tạm lui. Gã chạy về bãi dâu, chạy về ven sông để tìm cái gậy đá nhọn mà gã tưởng rằng không cần dùng đến.

Bọn lão râu đỏ vẫn đuổi theo phía sau. Họ nhặt đá nhỏ mà ném túi bụi, nhưng may, chưa có một hòn nào trúng phải Bố cả. Gã chạy quanh quất tài lắm.

Chỉ một thoáng sau, Bố đã đến chỗ cắm gậy. Gã rút phắt cái gậy lên, cầm lăm lẳm, và dữ dội quay lại nhìn xem bọn kia đã tới gần chưa.

Ngay khi ấy, thì một viên đá lớn vừa quẳng tới mà Bố không kịp tránh, đành nhận lấy một vết thương tím bầm ở chân bên trái. Gã quỵ xuống, vì đau. Bọn kia đắc thắng, reo lên và ùa lại.

Bố không còn gan đứng chờ chiến đấu, vì không thể chiến đấu được nữa rồi. Một cẳng đã bị bại. Qua những hòn đá văng đến tới tấp, Bố nhảy xuống con thuyền của mình, rồi chở vun vút sang bên kia sông.

Lão râu đỏ giương mắt thao láo lên mà nhìn, một sự lạ. Ấy là con thuyền! Lão không ngờ kẻ xa lạ vừa tới đất lão kia lại có một vật dùng qua sông kỳ dị như vậy. Cả bọn đều nhớn nhác chỉ trỏ, quên cả ném đá, quên cả văng mình xuống nước để bơi theo.

Riêng lão râu đỏ muốn cái thuyền độc mộc sẽ thuộc về mình, bởi vì lão là trùm trưởng, lão có quyền dùng những vật mà người khác không được dùng. Vì họ còn sống như loài vật, sống bằng cách tranh cướp rất mọi rợ, không biết gì là thương yêu cả. Nhưng lão chẳng có cách gì bắt được Bố để mà giết tươi đi ngay. Gã đã ở bên kia sông, và gã rất có thể dùng con thuyền nọ để trốn thoát rất xa được. Dòng sông vẫn cứ chảy, mà chảy mau lắm. Tiếng thác ở trên ngược vẫn đổ về cái điệu réo ào ào. Nước mạnh như thể, con thuyền thả đi, thì ai theo làm sao kịp.

Ôi! Sung sướng thay là kẻ ở trên thuyền!

Lão râu đỏ phải có cái thuyền ấy, hơn là những cái bè phải ghép bằng cây chuối của lão, những cái bè rất mong manh!

Lão bèn truyền bộ hạ vứt hết gậy gộc ra xa. Lão bắt họ khoanh tay lại mà đứng. Rồi lão ngửa mặt hú lên mấy tiếng ngăn ngắn sang bên kia sông, và lấy tay mà vẫy, ra ý gọi Bố lại bằng tất cả sự hòa hảo bình an.

Nhưng Bố vẫn ngồi điềm nhiên dưới một gốc cây lá rậm lòa xòa. Gã im lặng xoa nắn cái chân bị bại. Gã không thèm biết sự cầu hòa của kẻ thù, mà chỉ ngầm tính việc trả thù lại.

Lão râu đỏ không biết làm thế nào, đành đem bộ hạ quay về. Lão vẫn thèm cái thuyền lắm.

Đã lâu lắm, Bố cúi gằm mặt xuống, không buồn nhìn sang bên kia sông. Tiếng thác réo từ xa vẳng đến, vẫn rên rỉ, làm cho ngấm nghía thêm mãi cái thù bị đá ném.

Bỗng lại có tiếng hú nổi lên:

– Hú, u, u. u. u,

Tiếng hú lần này êm ái và hình như đau đớn, khiến Bố tự dưng ngờ là tiếng hú của Cái. Gã bèn ngửa lên. Bóng mây lớp lớp trôi qua, làm rợp cả một mạn sông dài. Giữa cảnh âm u bát ngát ấy, chỉ có một mình người con gái đứng trên bãi cát, in hình lên ngàn dâu xanh dịu.

Bố thấy cái vẫy vẫy, thì lắc đầu. Cái buồn bã cất tiếng gọi:

– Bố, ô ô ô, Bố, ô,ố!

Tiếng gọi lan trên sóng nước, vang ra, làm cho Bố rùng cả mình. Chưa bao giờ Bố được nghe một cái tiếng gọi êm ái và não nùng đến thế.

Bố bèn đứng lên. Nhưng cái chân đau làm cho gã thành ra khập khiễng. Ấy vậy là gã lại nhớ đến hòn đá ném. Nắng lại bỗng dưng rậy lên. Gã ngồi phắt xuống, và quay lưng đi, không nhìn sang Cái nữa.

Cái vẫn chưa tuyệt vọng. Nàng ngần ngại một lát, nhìn như đo bề ngang của con sông, rối nhảy ùm xuống nước, sải cánh tay mà bơi.

Ở bên này, Bố thấy lòng không yên, bèn thử ngoảnh lại nhìn một lần nữa. Gã bắt gặp ngay Cái đang bơi ra giữa sông như một con cá trắm.

Không muốn người con gái còn đến bên cạnh gã làm gì. Bố lại xuống thuyền, và cho xuôi theo dòng nước chảy,

Cái lại hú lên:

– Bố, ô ô ô, Bố, ô, ố!

Bố không đáp. Thuyền vẫn xuôi theo dòng nước chảy. Lập tức, Cái cũng xoay chiều bơi xuôi theo dòng nước chảy. Họ đuổi nhau theo dọc sông.

Nhưng Cái đã đuối sức, bèn gọi cố một tiếng thật to, một tiếng cuối cùng:

– Bố!!!.

Cái tiếng gọi kêu cứu ấy lướt sóng mà đập vào tai Bố. Gã hoảng hốt quay nhìn lại, thấy cánh tay Cái giơ lên vẫy một dáng vô cùng mỏi mệt và yếu đuối.

Tự dưng Bố nghĩ rằng nếu không quay thuyền lại thì người con gái sẽ bị nguy. Thế là con thuyền quay mũi, ngược dòng nước chảy.

Chới với nhìn con thuyền bơi ngược về phía mình, Cái mừng rỡ cố sải mấy cái cho chóng gặp. Khi gần sát, nàng bíu lấy mạn thuyền mà trèo lên. Con thuyền lạng đi, chao hẳn về một bên, sóng nước bắn tung tóe, nhưng nhờ Bố vững tay lái đã quen, nên lại lấy được thăng bằng.

Thuyền ghé sát bờ. Cái đã hồi lại sức, mở mắt nhìn Bố mà hé miệng cười. Nàng bước lên bãi trước, rồi dắt Bố lên sau, vì chân gã vẫn khập khiễng. Mặt vẫn lầm lầm, Bố rời tay người con gái mà ngồi xuống cỏ. Đứng nhìn bắp chân bầm tím. Cái ngùi ngùi nét mặt, rồi quỳ xuống xoa vuốt cho gã. Thoạt đầu, gã còn mím môi toan hắt tay Cái ra. Nhưng bàn tay ấy có một sức nguôi dịu lạ lùng, khiến cho Bố không nỡ hắt hủi.

Như chợt nhớ ra một cái gì, người con gái nhặt một chiếc lá đưa cho Bố nhìn, rồi làm hiệu chạy đi nhặt lá về để đắp lên vết thương cho gã.

Không đợi Bố gật đầu ưng thuận, Cái đã tất tả chạy lên sườn núi, gót chân thoăn thoắt, chỉ một lát, đã khuất mình sang phía bên kia, và độ một lát sau nữa, thì nàng chạy trở về, tay cầm một nắm vừa cỏ vừa lá dấu. Tuy thở hổn hển, nhưng Cái vẫn tươi cười ngồi xuống cạnh Bố, rồi nhai nhỏ lá dấu mà đắp lên chỗ sưng tím ở chân gã. Bố thấy như thế đã dễ chịu lắm, bèn cứ yên lặng cho Cái nắn bóp bắp chân. Gã nhận rằng người con gái ấy không có một chút gì hung tợn cả. Giá ai cũng thế cả, thì bên dòng sông ấy, cảnh vật đẹp lên biết bao nhiêu. Người ta không phải tranh cướp xâu xé nhau, mà chỉ việc dắt nhau đi ngắm những cánh hoa hồng, hay là đi ném trêu nhau bằng những cái cỏ nõn.

Ngồi một lát, thấy nét mặt Bố đã tươi tỉnh lên, Cái mới ra hiệu cho gã xuống thuyền chở nàng về bên kia sông.

Bố gật đầu thuận ngay.

Khi sang đến bờ, Cái lại nhảy lên trước để dắt Bố lên sau, nhưng xem ý gã chừng như ngần ngại. Cái xua tay làm hiệu không sao cả, và chỉ về phía ngọn khói rồi lại chỉ vào chùm táo đỏ mà nàng để lại ở trên tảng đá khi nhảy xuống bơi sang gọi Bố. Nàng cố ý tỏ cho gã biết chùm táo ấy là do lão trùm bọn bảo đem ra dâng cho gã. Rồi nàng đặt chùm táo lên hai bàn tay mà dâng lên tận mặt Bố. Bố đương mệt và đói, cầm lấy ăn liền, và ăn một thôi hết sạch, không cho Cái một quả nào.

Cái chỉ mỉm cười, lại ngồi xoa nắn cho bắp chân đau của Bố.

Bấy giờ gió hiu hiu thổi. Tự dưng, Cái cất giọng lên, không phải là hú, nhưng là rên khe khẽ thôi, nghĩa là làm cái việc mà về sau loài người gọi là, hát. Phải. Bấy giờ Cái cất giọng hát, mà giọng hát của nàng chỉ là bắt chước tiếng chim, tiếng suối, tiếng gió, nó như thế này:

– A, riu i iu, a, a, ri, i i i, it, ô, ồ ồ,ố,ô ô ô,

Nhưng mà đã có bao giờ Bố được nghe những thanh âm du dương như vậy. Cho nên gã lấy làm mê thích lắm. Gã bèn ngả mình nằm xuống nệm cỏ xanh mươn mướt, lúc ấy bóng nắng đã nhạt rồi.

Cái thì vẫn hát đều đều:

– Tang, tang, tính. Bố, ồ, ô ô ô, hú, ù, u-u-u,.

Điểm nhịp cho điệu hát mơ màng, sóng ở dưới sông vẫn khi bổng, khi trầm. Gió trời mát dịu. Bàn tay nhẹ nhàng của Cái vẫn đặt trên bắp chân của Bố. Gã nhìn ngửa lên cao lâu lâu thì nhắm mắt lại. Gã đã thiu thiu vào giấc ngủ vui sướng hơn bao giờ ấy rồi.

Chờ cho gã ngủ say, Cái đứng dậy chạy lên một chỗ cao nhất, úp bàn tay lên miệng mà hú luôn mấy tiếng thật dài, thật to, làm vang động cả vách núi xa xa, nơi vẫn thoáng gợn lên một làn khói nhạt.

Liền khi ấy, có tiếng hú trả lại. Rồi, một lát sau, lão râu đỏ đã chạy ra tới bờ sông cùng vài ba người nữa. Họ đến gần chỗ Bố nằm, cùng giơ gậy lên, nhưng, không phải để đánh vào kẻ đang ngủ ấy. Họ ném gậy vào một nơi, và cùng ngồi xuống. Cái thì nhè nhẹ nâng đầu Bố lên.

Bỗng một người trẻ tuổi ở dưới quyền lão râu đỏ đứng phắt dậy. Hắn quắc mắt nhìn Cái, ra vẻ căm tức lắm, rồi chực ra vơ lấy chiếc gậy.

Lão râu đỏ không nói gì.

Nhưng Cái rời Bố ra, rồi xua tay cản người trẻ tuổi kia; đôi mắt nàng lấp lánh cố làm cho giảm cái sức nóng ở đôi mắt người ấy, trong khi nàng kéo tay hắn ngồi bệt xuống cỏ.

Thấy động, Bố vừa mở mắt. Gã ngồi nhổm ngay lên, và cũng chực vơ lấy gậy.

Song Cái cũng gạt đi. Nàng tươi cười đặt tay lên ngực mình, rồi lại đặt tay sang ngực lão râu đỏ, sau cùng đến ngực Bố, tỏ một ý hòa giải giữa mọi người.

Lão râu đỏ cũng gật gật đầu, và hơi mỉm môi. Lão lại buông cả hai bàn tay ra, tỏ ý không có làm điều gì ghê gớm cả.

Bố thấy mọi người đều vứt gậy vào một chỗ, thì cũng yên lòng. Gã chống tay để đứng lên. Cái vội đỡ cho gã khỏi loạng choạng. Nhưng chính chân gã cũng đã bớt đau nhiều rồi. Gã có thể đi một mình được, chỉ phải hơi hơi ngượng chỗ đầu xương gối.

Bọn lão râu đỏ cũng đứng lên. Lão khe khẽ vỗ vai Bố, mà chỉ ra chiếc thuyền cắm dưới ven sông.